Οι άνθρωποι… με την κιμωλία

Το σύνολο των εκπαιδευτικών που υπηρετούν στην Πρωτοβάθμια και Δευτεροβάθμια
Εκπαίδευση ανέρχονται σήμερα στις 129.000. Στον πίνακα 1 μπορούμε να δούμε ότι
η μεγαλύτερη σε αριθμό ομάδα είναι οι καθηγητές (68.407) και ακολουθούν οι
δάσκαλοι (48.852) και οι νηπιαγωγοί (9.626).

Ο κ. Μαθηματικός και η κ. Φιλόλογος

Τα στερεότυπα για το ανδρικό και γυναικείο φύλο αντανακλώνται σ’ όλη τους τη
μεγαλοπρέπεια στις διάφορες ειδικότητες των εκπαιδευτικών. Έτσι, λοιπόν,
σταθερά οι θετικές επιστήμες ελκύουν το ανδρικό φύλο. Ακόμα και στο Γυμνάσιο,
όπου οι γυναίκες προσεγγίζουν το 65% στο σύνολο του διδακτικού προσωπικού, οι
γυναίκες μαθηματικοί και οι φυσικοί δεν ξεπερνούν το 35%. Στα Λύκεια τα
ποσοστά αυτά εκτοξεύονται… στα «βάθη» καθώς οι γυναίκες των παραπάνω
ειδικοτήτων δεν ξεπερνούν το 10%.

Αυτό σημαίνει ότι οι εννιά και πλέον καθηγητές μαθηματικοί και φυσικοί στο
Λύκειο είναι άνδρες. Αντίθετα στους φιλολόγους, που είναι η πολυπληθέστερη
ειδικότητα καθηγητών, περίπου οκτώ στους δέκα είναι γυναίκες.

Το φύλο της διδασκαλίας και… τα περίεργά του

Το 57% των δασκάλων είναι γυναίκες. Μια ματιά, όμως, στην αναλογία ανδρών –
γυναικών δασκάλων κατά γεωγραφικό διαμέρισμα φανερώνει τα «περίεργα» της
ανισοκατανομής. Οι μαθητές-τριες των Δημοτικών Σχολείων της Αττικής έχουν
δασκάλες σε ποσοστό 64,6%. Στον αντίποδα, οι μαθητές της Ηπείρου έχουν σε
ποσοστό 61% άνδρες δασκάλους. Στα Ιόνια Νησιά τα μισά παιδιά έχουν δασκάλες
και τα άλλα μισά δασκάλους.

Η «γυναικοποίηση» του εκπαιδευτικού επαγγέλματος αποτυπώνεται με πιο έντονο
τρόπο στο διδακτικό προσωπικό των Γυμνασίων. Περίπου 7 στους 10 καθηγητές
Γυμνασίων ή ακριβέστερα ποσοστό 65% περίπου είναι γυναίκες. Αυτή η εικόνα
διαφοροποιείται ριζικά στο Λύκειο, όπου οι καθηγήτριες χάνουν την αριθμητική
υπεροχή, αφού το ποσοστό τους προσεγγίζει το 48,6%.

Η Οδύσσεια του διορισμού και της μετάθεσης

Αν ο διορισμός στην Πρωτοβάθμια και στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση αποτελεί το
«φωτεινό αντικείμενο του πόθου» για χιλιάδες πτυχιούχους εκπαιδευτικούς, η
μετάθεση-επιστροφή στην «Ιθάκη», στον τόπο διαμονής, ισοδυναμεί με μια
πολύχρονη περιπέτεια, μια σύγχρονη οδύσσεια για χιλιάδες διορισμένους
εκπαιδευτικούς. Σύμφωνα με τον Γιώργο Καββαδία, πάνω από 20.000 καθηγητές,
δάσκαλοι και νηπιαγωγοί υπηρετούν κάθε χρόνο εκτός τόπου μόνιμης διαμονής. Οι
έξι στους δέκα καθηγητές κάθε χρόνο βλέπουν το αίτημά τους για μετάθεση να
παραμένει ανεκπλήρωτο.

Η μετάθεση είναι συνάρτηση δύο, κυρίως, παραγόντων. Του αριθμού των μορίων που
συγκεντρώνει κάθε εκπαιδευτικός και των κενών θέσεων που υπάρχουν σε κάθε
περιοχή κατά ειδικότητα. Όπως είναι γνωστό, κάθε εκπαιδευτικός παίρνει δύο
μόρια για κάθε χρόνο υπηρεσίας, από ένα έως τρία εφόσον υπηρετεί σε Αθήνα,
Θεσσαλονίκη και σε άλλα μεγάλα αστικά κέντρα. Περισσότερα μόρια που φτάνουν
μέχρι και το δέκα είναι η… προίκα για περιορισμένο αριθμό θέσεων στις πιο
απομακρυσμένες περιοχές της χώρας, σε νησιά της άγονης γραμμής ή σε χωριά,
κωμοπόλεις μακριά από αστικά κέντρα. Αν συνυπολογίσει κανείς τις υψηλές βάσεις
μορίων μετάθεσης, ανάλογα και με την ειδικότητα του καθηγητή και τις ελλείψεις
κενών θέσεων, τότε θα διαπιστώσει ότι η μετάθεση ενός εκπαιδευτικού μπορεί να
είναι υπόθεση ακόμη και δύο δεκαετιών καθώς οι περισσότεροι εκπαιδευτικοί που
υπηρετούν εκτός τόπου μόνιμης διαμονής σε αστικά κέντρα δεν μπορούν να
συγκεντρώσουν περισσότερα από πέντε μόρια τον χρόνο.

Σε συνήθεις περιπτώσεις, οι «βάσεις της επιστροφής» απαιτούν 70, 80 ή και πάνω
από 100 μόρια. Ενδεικτικά στον πίνακα 3 παρουσιάζονται ορισμένες ειδικότητες
και περιοχές με τις υψηλότερες βάσεις μορίων. Η πιο δύσκολη ειδικότητα για
μετάθεση είναι των φιλολόγων. Ένας φιλόλογος με τόπο καταγωγής π.χ. την Άρτα,
τη Θεσπρωτία ή τα Ιωάννινα που υπηρετεί εκτός της περιοχής του για να
επιστρέψει στην πόλη του απαιτούνται 157 μόρια (Άρτα), στη Θεσπρωτία 163
μόρια, στα Ιωάννινα 184 μόρια. Ακόμα μεγαλύτερο πρόβλημα αντιμετωπίζουν οι
καθηγητές ξένων γλωσσών, όπου ελάχιστοι μετατέθηκαν τα τελευταία δύο χρόνια.
Οι βάσεις των μορίων μετάθεσης εκτοξεύτηκαν στα ύψη, με αποτέλεσμα να
απογοητευθούν χιλιάδες εκπαιδευτικοί που προσδοκούσαν μετάθεση ύστερα από
πολλά χρόνια αναμονής, εξαιτίας της έλλειψης κενών θέσεων. Το 1999-2000 και
2000-2001 σε ορισμένες περιοχές δεν υπήρχε καμία κενή θέση στις ειδικότητες
θεολόγων, φιλολόγων, μαθηματικών, φυσικών, χημικών και ξένων γλωσσών.
Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι οι περιοχές Α’ Ιωαννίνων, Β’ Δωδεκανήσου και
Γ’ Λασιθίου.

Πανάκριβες μετακινήσεις

Σε αρκετές περιπτώσεις οι εκπαιδευτικοί κατορθώνουν ύστερα από πολλά χρόνια να
μετατεθούν στον νομό τους, μακριά, όμως, από τον τόπο μόνιμης κατοικίας τους,
με σοβαρές οικονομικές, κοινωνικές και εκπαιδευτικές επιπτώσεις. Υπολογίζεται
ότι στην επαρχία περίπου ένας στους τρεις εκπαιδευτικούς υποχρεώνεται σε
υπεραστικές μετακινήσεις από τον τόπο μόνιμης κατοικίας προς το σχολείο όπου
υπηρετεί. Αυτό σημαίνει σημαντικό οικονομικό κόστος, σωματική και
ψυχοπνευματική κούραση και σοβαρό κίνδυνο ατυχημάτων.