Το μεγάλο παιχνίδι

Ο κόσμος βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπος με τις προσπάθειες διαμόρφωσης της
λεγόμενης Νέας Παγκόσμιας Τάξης, βιώνοντας μια ολέθρια για πολλούς α-ταξία,
ανομία και αυθαιρεσία των ισχυρών. Για τη γέννηση και εξέλιξη αυτής της
πραγματικότητας η πολιτική των ΗΠΑ είναι βασικός υπαίτιος. Η απροκάλυπτη
στήριξη της βαναυσότητας του Ισραήλ απέναντι στους Παλαιστίνιους, οι αιματηρές
επεμβάσεις στο Ιράκ και στη Γιουγκοσλαβία, η κρίση σε τεράστιες περιοχές της
Ασίας, τα προγράμματα του ΔΝΤ που σπέρνουν τη φτώχεια και την καταπίεση στην
Αφρική και τη Λατινική Αμερική προκαλούν την οργή και την αντίθεση
εκατομμυρίων ανθρώπων κατά του ιμπεριαλισμού και κυρίως των ΗΠΑ. Απέναντι σε
αυτή την κατάσταση η Ουάσιγκτον αναζητεί ή/και προσπαθεί να αναπροσαρμόσει ­
όπως και οι άλλοι σχεδιαστές του διεθνούς συστήματος ­ την πολιτική που πρέπει
να ακολουθήσει. Στην κρισιμότατη για τα αμερικανικά, δυτικά και ισραηλινά
συμφέροντα παρούσα κατάσταση στη Μέση Ανατολή, ο κύριος όγκος των αμερικανικής
εθνικότητας πολυεθνικών έχουν επιλέξει να συνταχθούν με την ισραηλινή
πολιτική. Ως τα κυριότερα ίσως εμπόδια στην πολιτική των ΗΠΑ στο ευρασιατικό
«τρίγωνο της κρίσης» εμφανίζονται στις ημέρες μας η
ριζοσπαστική-αντιαμερικανική πτέρυγα του ισλαμικού καθεστώτος του Ιράν, τα
ολιστικά ισλαμιστικά κινήματα (Χαμάς στην Παλαιστίνη, Χεζμπολά στον Λίβανο και
στο Τουρκικό Κουρδιστάν, ισλαμιστικές οργανώσεις σε κεντροασιατικές χώρες της
πρώην ΕΣΣΔ, στο Πακιστάν κ.λπ.) και κυρίως το δίκτυο Μπιν Λάντεν και το
καθεστώς των Ταλιμπάν. Η γεωγραφική διασπορά των φονταμενταλιστικών ισλαμικών
οργανώσεων στη Μέση Ανατολή και τον Περσικό Κόλπο αποδίδει το σκηνικό των
κινδύνων που αναμένεται να πυροδοτήσει μια μακροχρόνια επίδειξη ισχύος στην
περιοχή.

Τέτοια κινήματα υπάρχουν στο Πακιστάν, την Ινδονησία, τη Σαουδική Αραβία, τις
Φιλιππίνες και άλλες χώρες. Ακόμα, επανήλθαν τώρα στο προσκήνιο της
επικαιρότητας και οι διασυνδέσεις του Μπιν Λάντεν με εστίες φονταμενταλιστών
στην Αλβανία (στρατόπεδα κοντά στα Τίρανα, Αραβοαλβανική Τράπεζα κ.λπ.) και με
τον UCK. Στους «Νιου Γιορκ Τάιμς» αναφέρθηκε, σύμφωνα με πηγές της CIA, ότι
ενδέχεται κάποιος από τους αυτουργούς της 11ης Σεπτεμβρίου να προέρχεται από
την Αλβανία ή/και το Κοσσυφοπέδιο. Την Τετάρτη, 20 Σεπτεμβρίου, ήλθε στη Βουλή
των Σκοπίων ψήφισμα για την έκφραση συμπαράστασης στις ΗΠΑ για την πρόσφατη
τραγωδία. Οι εκπρόσωποι των αλβανικών κομμάτων αντιτάχθηκαν στην παράγραφο
όπου διατυπωνόταν η καταδίκη των τρομοκρατικών μεθόδων.

Στην περιοχή της Κασπίας διαμορφώθηκε ένα τρίτο καυτό μέτωπο του ευρασιατικού
τμήματος της «παγκόσμιας σκακιέρας», με αντικείμενο του πόθου τα πλούσια
κοιτάσματα πετρελαίου. Ο πόλεμος κατά των Τσετσένων αυτονομιστών, οι οποίοι,
κατά τη Μόσχα, διασυνδέονται και με τον Μπιν Λάντεν, κόστισαν έως τώρα τις
ζωές χιλιάδων Ρώσων στρατιωτών. Η Ρωσία θα ήθελε συνεπώς την εξάρθρωση του
δικτύου του Σαουδάραβα μεγιστάνα που συμμετείχε ενεργά στην αντισοβιετική
αφγανική αντίσταση των ετών 1979-1989 και ακόμα την πτώση των Ταλιμπάν. Ό,τι
μπορεί να συμβάλει στην αποδυνάμωση των ισλαμιστικών ρευμάτων στην περιοχή της
Κεντρικής Ασίας είναι ευσπρόδεκτο για τη ρωσική διπλωματία. Σημειωτέον ότι από
πολύ νωρίς μετά τις επιθέσεις στις ΗΠΑ λειτούργησε και μια ευρύτατη ανταλλαγή
εμπειρίας μεταξύ των ειδικών υπηρεσιών ΗΠΑ και Ρωσίας σχετικά με θέματα
αντιμετώπισης «ανορθόδοξου πολέμου». Επίσης, επανήλθε στο προσκήνιο μια
παλιότερη προσφορά της Μόσχας προς τις ΗΠΑ ­ κατά τη διάρκεια της δεύτερης
θητείας του Μ. Κλίντον ­ να χρησιμοποιήσουν ρωσικές βάσεις για να πλήξουν τα
ορμητήρια του Μπιν Λάντεν στο Αφγανιστάν. Το αποκάλυψε ο Ρώσος αναλυτής Πάβελ
Φελγκενχάουερ, σε συνέντευξή του στην ελληνική εκπομπή του BBC 15.9.2001.
Ωστόσο, η Μόσχα δεν θα έβλεπε ευνοϊκά την εγκαθίδρυση ενός πλήρους ελέγχου των
ΗΠΑ στο Αφγανιστάν και στην ευρύτερη περιοχή. Οι στόχοι των Αμερικανών
φαίνονται αντιφατικοί: από τη μια, επιδιώκουν τη συγκρότηση μιας ευρύτατης
αντιτρομοκρατικής συμμαχίας με τη συμμετοχή μουσουλμανικών και αραβικών
κρατών, από την άλλη δείχνουν να θέλουν και προετοιμάζονται να επιχειρήσουν
μια μεγάλης έκτασης πολεμική εκστρατεία. Μέσα σε αυτό το σκηνικό η Ε.Ε.
αναζητεί νέο ρόλο. Και ενώ αναμένεται η έγκριση της σκλήρυνσης των κοινών
αντιτρομοκρατικών μέτρων από τους υπουργούς Δικαιοσύνης και Δημόσιας Τάξης,
Γαλλία, Βέλγιο, Ιταλία συνιστούν στην Ουάσιγκτον σύνεση και αυτοσυγκράτηση
στην αντίδρασή της.

Κυβερνήσεις θεωρούμενων μετριοπαθών κρατών όπως η Αίγυπτος και η Ιορδανία
προειδοποιούν ότι εστία της τρομοκρατίας είναι το Παλαιστινιακό. Αναμενόμενη
λοιπόν κίνηση και η συμφωνία εκεχειρίας Ισραηλινών και Παλαιστινιακής Αρχής. Η
τελευταία ελπίζει πως τα τραγικά γεγονότα στις ΗΠΑ είναι δυνατόν να
δημιουργήσουν ευκαιρία να ανοίξει ένα νέο κεφάλαιο στις σχέσεις με το Ισραήλ,
εφόσον βεβαίως το τελευταίο κάνει ό,τι του αναλογεί για να περιοριστεί η βία.
Η κυβέρνηση του Τελ Αβίβ άρχισε να αποσύρει τον ισραηλινό στρατό από τις
περιοχές που βρίσκονται υπό αποκλειστικό στρατιωτικό και πολιτικό έλεγχο των
Παλαιστινίων. Ο Αριέλ Σαρόν δήλωσε ότι θα δεχτεί την πραγματοποίηση συνάντησης
των Γ. Αραφάτ-Σ. Πέρες μόνον αν περάσουν 48 ώρες χωρίς να σημειωθούν βίαια
επεισόδια.

Ο Θεόδωρος Σπ. Μπατρακούλης είναι διδάκτωρ Γεωπολιτικής Πανεπιστημίου
Paris 8