ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Προβλήματα ΑΕΙ και ΤΕΙ

Το έλλειμμα ενός ορθολογικού σχεδιασμού για την Τριτοβάθμια Εκπαίδευση στη
χώρα μας και οι συνεχόμενες αποσπασματικές ρυθμίσεις του ΥΠΕΠΘ (π.χ.,
«ψευδοανωτατοποίηση» των ΤΕΙ) έχουν οδηγήσει σε σωρεία προβλημάτων που
υπονομεύουν την ποιότητα της εκπαίδευσης σε ΑΕΙ και ΤΕΙ.

Στο επίπεδο των προπτυχιακών σπουδών, οι ad hoc εγκρίσεις ίδρυσης νέων
Τμημάτων (από 60 Τμήματα στη δεκαετία του 1980, σε 280 Τμήματα μέχρι το 2002)
πραγματοποιούνται ύστερα από μεμονωμένες πιέσεις πανεπιστημιακών, τοπικών
βουλευτών και παραγόντων της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, χωρίς να εντάσσονται σε
έναν ολοκληρωμένο προγραμματισμό. Η ανορθολογική αυτή διαδικασία έχει οδηγήσει
σε προβλήματα που αφορούν το ίδιο το γνωστικό αντικείμενο της επιστήμης και σε
τεράστια προβλήματα χωροταξικής διασποράς. Σχετικά με το πρώτο πρόβλημα,
διαπιστώνουμε έναν κατατεμαχισμό των κλάδων γνώσης με πρόωρες και συχνά
απαράδεκτες επιστημονικά υπερ-εξειδικεύσεις, οι οποίες είτε θα έπρεπε να
αφορούν μεταπτυχιακές σπουδές είτε σε πτυχία επαγγελματικής κατάρτισης
ταχύρρυθμης διάρκειας.

Έτσι, πολλά από τα σημερινά Τμήματα των ΑΕΙ και ΤΕΙ αντιστοιχούν σε γνωστικά
αντικείμενα ενός τομέα ή και ενός μαθήματος (π.χ., Συνεταιριστικών Οργανώσεων,
Εφαρμογής Ξένων Γλωσσών στη Διοίκηση και στο Εμπόριο, Οργάνωση και Διαχείριση
Αγροτικών Εκμεταλλεύσεων, Ανακαίνιση και Αποκατάσταση Κτιρίων κ.ά.). Το
γεγονός αυτό συμβάλλει στην υπονόμευση του πανεπιστημιακού πτυχίου, που
θεωρητικά θα έπρεπε να αντιστοιχεί «στο γνωστικό αντικείμενο μιας επιστήμης»,
ενώ στο όνομα της «ευελιξίας» ενισχύει τη σύγχυση ανάμεσα στην επαγγελματική
κατάρτιση και τη βασική πανεπιστημιακή εκπαίδευση.

Το δεύτερο πρόβλημα της ανορθολογικής χωροταξικής διασποράς (20 ΑΕΙ σε 26
πόλεις και 17 ΤΕΙ σε 17 πόλεις) επιτείνει τα προβλήματα της έλλειψης υποδομών,
των τάσεων μετακίνησης των μελών ΔΕΠ στα κεντρικά Πανεπιστήμια, των
μετεγγραφών των φοιτητών κ.ά.

Το προβληματικό τοπίο της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης, που συνεχώς διευρύνεται
χωρίς να εξασφαλίζει τις απαραίτητες προϋποθέσεις (οικονομικούς πόρους, νέο
προσωπικό), συμπληρώνεται από τις νέες κοινωνικές και πολιτικές πιέσεις για
δημιουργία νέων Ιδρυμάτων και Τμημάτων σε δεκάδες άλλες πόλεις της χώρας:
Αίγιο, Αιδηψός, Αμαλιάδα, Άρτα, Βέροια, Γρεβενά, Διδυμότειχο, Δράμα, Έδεσσα,
Ζάκυνθος, Ηγουμενίτσα, Θάσος, Καβάλα, Καλαμάτα, Κεφαλονιά, Κατερίνη, Κιλκίς,
Κοζάνη, Κως, Λαμία, Λευκάδα, Ληξούρι, Λιβαδειά, Μέγαρα, Μεσολόγγι, Μουδανιά,
Μυτιλήνη, Νάουσα, Ναύπακτος, Νεστόριο, Νιγρίτα, Πύργος, Σαλαμίνα, Σέρρες,
Σιδηρόκαστρο, Σπάρτη, Φλώρινα. Τα αιτήματα αυτά προέρχονται από βουλευτές, από
Δήμους και Νομαρχίες, από Επαγγελματικούς Συλλόγους, Επιμελητήρια, αλλά και
από τα ΤΕΙ και ΑΕΙ. Περισσότερα από 200 νέα Τμήματα και 10 νέα Πανεπιστήμια
«αιτούνται» διάφοροι ενδιαφερόμενοι, χωρίς να υπολογίζουμε τα αιτήματα για τα
Πανεπιστήμια των Ενόπλων Δυνάμεων και της Εκκλησίας.

Η αντίληψη ότι η λειτουργία ενός Τμήματος ΑΕΙ και ΤΕΙ σε μια πόλη μπορεί να
συμβάλλει στην περιφερειακή ανάπτυξη έχει, δυστυχώς, εμπεδωθεί στην τοπική
κοινωνία, ενώ λειτουργεί και ως μηχανισμός αναπαραγωγής του πελατειακού
πολιτικού συστήματος. Τα Πανεπιστήμια και τα ΤΕΙ όμως δεν μπορεί να
χρησιμοποιούνται με αλόγιστο τρόπο ως εργαλείο περιφερειακής πολιτικής, αφού
προϋποθέτουν μια κρίσιμη μάζα για να εκπληρώσουν τους βασικούς εκπαιδευτικούς
και ερευνητικούς στόχους.

Τα τρία βασικά θέματα που θα πρέπει να τεθούν από τα ίδια τα ιδρύματα της
Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης είναι:

Α. Η ουσιαστική συζήτηση για τα γνωστικά αντικείμενα που θεραπεύουν
ομοειδή Τμήματα προπτυχιακών σπουδών (ΑΕΙ και ΤΕΙ και Ανοικτό Πανεπιστήμιο),
ώστε να αντιμετωπιστούν τα προβλήματα του κατακερματισμού των επιστημών, της
πρόωρης υπερ-εξειδίκευσης, οι επικαλύψεις και τα κενά, η σχέση εγκυκλίου
Παιδείας και εξειδίκευσης. Στην κατεύθυνση αυτή θα όφειλε να στραφεί και η
διαδικασία αξιολόγησης και όχι στη διαχειριστική λογική της μεμονωμένης
αξιολόγησης με ποσοτικούς δείκτες, κάθε Τμήματος, που έχει δρομολογηθεί από το
ΥΠΕΠΘ.

Β. Η συστηματική καταγραφή των ανισοτήτων και των προβλημάτων που έχουν
προκύψει από τη μέχρι σήμερα ανορθολογική πολιτική του ΥΠΕΠΘ για το σύνολο της
Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης (χωροταξική διασπορά, έλλειμμα πόρων και προσωπικού).

Γ. Η άμεση σημαντική αύξηση των εθνικών πόρων για την Τριτοβάθμια
Εκπαίδευση στο επίπεδο του μέσου όρου των κοινοτικών χωρών (από 3,5% στο 5%
του ΑΕΠ).

Ο Παναγιώτης Γετίμης είναι καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου.