ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Οι δήθεν κοινωνιολόγοι

Το κυβερνών κόμμα βιώνει επί δεκαετίες μια αντίφαση. Από τη μία πλευρά
εκπληρώνει τον θεμελιώδη στόχο ενός κόμματος ­ την άσκηση κρατικής εξουσίας ­
και από την άλλη υφίσταται τις παρενέργειες της πολυετούς παραμονής στην
εξουσία:

α) Τον περιορισμό της ανατροφοδότησής του σε ανθρώπους, ιδέες και
έγνοιες. β) Τη μεταφορά του κυρίου ενδιαφέροντος των στελεχών του από
την κοινωνία στο κράτος και συνεπώς τη γραφειοκρατικοποίησή τους, και γ)
Την αδυναμία του να διατηρήσει αυτοτέλεια ­ όχι αυτονομία από την
κυβέρνηση. Ταυτοχρόνως, ως κυβερνητικό κόμμα δεν έχει τις πολυτέλειες των
κομμάτων της αντιπολίτευσης. Γιατί πρέπει να προσπαθεί να βελτιώνει τον εαυτό
του, ενώ δίπλα του λειτουργεί η κυβέρνηση, της οποίας μέλη είναι τα ηγετικά
του στελέχη, γιατί προέχει η αποτελεσματικότητα του κυβερνητικού έργου, γιατί
τα καταπιεσμένα προσωπικά προβλήματα από την πολυετή άσκηση της εξουσίας είναι
πολλά κ.ο.κ.

Ως απάντηση σε όλα αυτά, στις εκλογές του 2000 εκφράστηκε η απαίτηση των
πολιτών για ανανέωση των προσώπων του πολιτικού συστήματος. Το πολιτικό αυτό
αίτημα, ωστόσο, τα κόμματα εξουσίας δεν κατόρθωσαν προεκλογικά να το
αντιληφθούν. «Αντιλαμβάνομαι την ανάγκη», σημαίνει προετοιμάζω νέους ανθρώπους
για να εμφανισθούν στις εκλογικές περιφέρειες. Ή, για να εμφανισθούν ενώπιον
συνεδρίων και να καταλάβουν θέσεις στα κεντρικά όργανα των κομμάτων. Επειδή,
όμως, μια τέτοια προετοιμασία δεν αρέσει στα κομματικά κατεστημένα, η ανανέωση
δεν προωθήθηκε. Ο λαός, όμως, ανανέωσε την κοινοβουλευτική δύναμη των κομμάτων
εκλέγοντας νέους δύο κατηγοριών: α) εκείνους οι οποίοι σε σύγκρουση με
τους κομματικούς μηχανισμούς και μέσα σ’ ένα κλίμα αποκλεισμού κατόρθωσαν να
φτάσουν μπροστά στον λαό και να πάρουν την έγκρισή του (διαδικασία καθόλου
ελκυστική για νέους ανθρώπους), β) και εκείνους που προέρχονταν από
προβεβλημένα επαγγέλματα, τους οποίους τα κόμματα συμπεριέλαβαν στις λίστες,
χωρίς ωστόσο να τους αξιοποιήσουν μετά.

Το μήνυμα του λαού από τις εκλογές παρέλαβαν με αμηχανία τα κόμματα. Τα οποία
προσπάθησαν αμέσως να οικειοποιηθούν όχι το καινούργιο, αλλά το άλλοθι του
καινούργιου. Αφού αντιλήφθηκαν ότι οι μηχανισμοί που αρθρώνονται γύρω από
πρόσωπα, όπως τον 19ο αιώνα, δεν ήταν αρκετοί για να εξασφαλίσουν τη λαϊκή
έγκριση, «ανακάλυψαν» την πηγή της δύναμης και την ονόμασαν «κοινωνία». Έκτοτε
λοιπόν οι ίδιοι ακριβώς άνθρωποι των μηχανισμών συναγωνίζονται ποιος θα
αναφέρει τις περισσότερες φορές τη λέξη «κοινωνία». Οι νομενκλατούρες κάθε
μορφής μιλούν για λογαριασμό της κοινωνίας, χωρίς βέβαια να καταλαβαίνουν πως
ό,τι και να κάνουν, μιλούν ερήμην της. Τι είναι όμως κοινωνία;

Κοινωνία είναι ένα πολυδιασπασμένο σώμα. Χωρίζεται σε τάξεις, κατηγορίες,
στρώματα. Με συμφέροντα συγγενή, ανταγωνιστικά ή εχθρικά. Η αναφορά στον χώρο
της κοινωνίας υποδηλοί δηλαδή οικονομική διαμάχη ή ανταγωνισμό και, συνεπώς,
πολιτική διαφοροποίηση και σύγκρουση. Από την άλλη πλευρά, ο λαός, με τη
νομική του έννοια, είναι το εκλογικό σώμα και με την ευρύτερη έννοιά του είναι
το σύνολο των πολιτών ενός κράτους. Ο όρος αυτός είναι λοιπόν «ευκολότερος»
από εκείνον της κοινωνίας, γιατί υποτίθεται πως ο λαός αποτελείται από ένα
σύνολο ανθρώπων με κοινό σκοπό, το καλό της Πολιτείας.

Τέλος, κόμμα σε μια δημοκρατία είναι η μηχανή, που οδηγεί την πορεία από τον
λαό και την κοινωνία του προς το κράτος. Μ’ άλλα λόγια κόμμα αποτελεί η ένωση
των κοινωνών, που στόχο έχει την κατάληψη της εξουσίας. Εν κατακλείδι, αν
προσεχθεί το πολιτικό λεξιλόγιο των γραφειοκρατικοποιημένων πολιτικών, θα
δούμε ότι η προσφυγή στην έννοια του λαού δεν είναι συχνή. Αντίθετα, γίνεται
κατάχρηση του όρου «κοινωνία», με τρόπο όμως γραφειοκρατικό, ενώ η ίδια η λέξη
εμπεριέχει δύναμη και δυναμική. Είναι σαφές, ότι η κατάχρηση αυτή έχει ως
σκοπό τα μικροπολιτικά οφέλη, τα οποία όμως εξαντλούνται στο εσωτερικό της
γραφειοκρατίας. Εκεί όπου οι γραφειοκράτες βαφτίζονται αυτόματα και ανέξοδα σε
μεταρρυθμιστές. Στον χώρο της πραγματικά λειτουργούσας κοινωνίας ο λόγος αυτός
δεν φτάνει. Και δεν θα μπορούσε να φθάσει, γιατί του λείπει καθ’ ολοκληρίαν η
αυθεντικότητα…

Ο βουλευτής Ανδρέας Λοβέρδος είναι αναπληρωτής καθηγητής Συνταγματικού
Δικαίου στο Πάντειο Πανεπιστήμιο