Διαστάσεις Η νέα μάχη του Στάλινγκραντ

Ιστορικές μνήμες. Ναζί στρατιώτες στα ερείπια του Στάλινγκραντ

«Ο εχθρός προ των πυλών» λέγεται η βραβευμένη ταινία στο φεστιβάλ του
Βερολίνου και περιγράφει ένα επεισόδιο από την πολιορκία του Στάλινγκραντ.
Πρόκειται για το πιο ακριβό φιλμ που έχει γυριστεί στην Ευρώπη και αναπαριστά
με ρεαλισμό τοπία από την πολύμηνη πολιορκία της πολύπαθης πόλης, που πλέον
δεν αναγράφεται στους χάρτες. Κι αυτό έγινε πολλά χρόνια πριν πάψει να υπάρχει
η Σοβιετική Ένωση.

Κι όμως, μέσα στην πόλη εκείνη δόθηκαν οι πιο σκληρές μάχες του Β’ Παγκοσμίου
Πολέμου.

Περί τους 150.000 Γερμανοί στρατιώτες σκοτώθηκαν μαζί με χιλιάδες Ρουμάνους
και Ούγγρους συμπολεμιστές τους. Ξεπερνούν τους 91.000 οι Γερμανοί στρατιώτες
που συνελήφθησαν αιχμάλωτοι. Από αυτούς μόλις 6.000 επέστρεψαν κάποτε σπίτια
τους. Η εκατόμβη όμως ήταν από τη μεριά των Ρώσων: Τα αρχεία του Κόκκινου
Στρατού αναφέρουν ότι 485.751 Ρώσοι στρατιώτες σκοτώθηκαν. Περί τους 13.500
εκτελέστηκαν για ανυπακοή.

Ο Γερμανός στρατηγός φον Πάουλους, που είχε προαχθεί λίγες ημέρες πριν, θα
γινόταν ο πρώτος στρατάρχης που θα παραδιδόταν στον εχθρό. Στην πολύπαθη
εκείνη πόλη-φάντασμα, 9.769 κάτοικοι είχαν παραμείνει επιβιώνοντας των μαχών
ζώντας στα υπόγεια, έχοντας δημιουργήσει ένα πολυδαίδαλο δίκτυο, εν είδει
αρουραίων.

Το 2003, οι κάτοικοι του Βόλγκονγκραντ, στη νοτιοδυτική Ρωσία, θα εορτάσουν
την 60ή επέτειο από τη μάχη του Στάλινγκραντ και τη μεγάλη νίκη των Σοβιετικών
επί των Γερμανών. Μέχρι τότε όμως ελπίζουν να εορτάσουν και την εκ νέου
μετονομασία της πόλης τους σε Στάλινγκραντ. Το γραφείο του τοπικού κυβερνήτη,
Νικολάι Μακσιούτα, «κατακλύζεται», όπως λέει ο ίδιος, «από επιστολές με τις
οποίες ζητoύν να ξαναπάρει η πόλη το ιστορικό της όνομα».

Η πόλη ονομαζόταν αρχικά Τσαρίτσιν και υιοθέτησε το όνομα του Στάλιν στη
διάρκεια της διακυβέρνησής του, από το 1924 έως το 1953. Μετονομάστηκε όμως σε
Βόλγκονγκραντ στο πλαίσιο της «αποσταλινοποίησης» που εφήρμοσε ο Χρουστσώφ.
Τώρα ο Μακσιούτα δηλώνει πως περιμένει από την τοπική εθνοσυνέλευση να
εγκρίνει τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος με θέμα την μετονομασία της πόλης.

«Υπάρχει η ιστορία, υπάρχει η πραγματικότητα, υπάρχει η μνήμη των πατεράδων
και των παππούδων μας που υπερασπίστηκαν αυτήν την πόλη και πολέμησαν στο
όνομα του Στάλιν», λέει ο ηγέτης του σύγχρονου Κομμουνιστικού Κόμματος,
Γενάντι Ζιουγκάνοβ, που υποστηρίζει διακαώς την πρωτοβουλία των τοπικών αρχών.
«Ο Στάλιν ήταν επικεφαλής της χώρας για σχεδόν τριάντα χρόνια. Υπήρχαν λάθη,
υπήρχαν παραβιάσεις του νόμου, αλλά υπήρχαν επίσης και μεγάλες νίκες… Ας
είμαστε ακριβείς με την ιστορία». Ένας αριθμός πόλεων, κυρίως στην Ινδία,
έχουν αλλάξει ονομασία τα τελευταία χρόνια.

Η Βομβάη, λέγεται πλέον Μουμπάι, η Καλκούτα, Κολκάτα και το Μαντράς Τσενάι.
Αλλά και στη Ρωσία, αμέσως μετά την πτώση του κομμουνιστικού καθεστώτος, ο
νεόκοπος καπιταλιστής Μπορίς Γιέλτσιν είχε αποδώσει στο Λένινγκραντ την παλιά
αυτοκρατορική του ονομασία: Αγία Πετρούπολη.