Δρόμοι

Ψεύτικα στοιχεία…

… κίβδηλα πειράματα, απατηλοί ισχυρισμοί, ανόητες ζαβολιές, ιδέες που
είναι απόλυτα και πέρα από κάθε αμφισβήτηση λανθασμένες. Καλωσήρθατε στη
σκοτεινή πλευρά της επιστήμης. Δεν είναι ασφαλής τόπος για επισκέπτες. Μα, αν
πρέπει να περάσετε τα σύνορά του, καλύτερα να διαβάσετε πρώτα έναν αξιόπιστο
οδηγό. Η εφημερίδα «Τάιμς» του Λονδίνου προτείνει δύο: «Επιστήμη βουντού: ο
δρόμος από την ανοησία στην απάτη» του φυσικού Ρόμπερτ Παρκ (εκδ. Oxford) και
«Τα ζιζάνια της επιστήμης: απάτη, αυταπάτη και ανθρώπινη αδυναμία» του
βιοφυσικού Γουόλτερ Γκρέιτζερ (Εκδ. Oxford).

Το δέντρο…

… της γνώσης είναι ένα. Σε αυτό συμφωνούν και τα δύο βιβλία. Όμως,
συμφωνούν και σε ένα άλλο: πως τα ζιζάνια που φυτρώνουν στις ρίζες της είναι
πολλά, πυκνά και δηλητηριώδη. Και οι δύο συγγραφείς δίνουν παραδείγματα. Ένα
κλασικό είναι η ψυχρή σύντηξη, η οποία υποτίθεται ότι θα παρείχε ενέργεια
απεριόριστη, φθηνότατη και αβλαβή για το περιβάλλον. Παραμύθια. Όπως κλασικό
παραμύθι ήταν και οι (ανύπαρκτες) ακτίνες-Ν ­ μια γαλλική σωβινιστική
αντίδραση του 1903 στις βρετανικές και γερμανικές επιτυχίες στη Φυσική και τη
Χημεία. Ναζιστική Βιολογία και πειράματα στους έγκλειστους των στρατοπέδων
συγκέντρωσης, Λισένκο και αποτυχία της σοβιετικής Γενετικής ­ άλλοτε τα
«ζιζάνια» θεριεύουν χάρη στη ματαιοδοξία των επιστημόνων και άλλοτε χάρη στην
αφέλεια των ανθρώπων.

Τα UFO…

… η τηλεκίνηση, η «αέναη μηχανή» που παράγει αδιάκοπα περισσότερη
ενέργεια από όσο καταναλώνει, είναι σύγχρονα παραδείγματα. Αλχημεία; Το
λιγότερο, λένε οι δύο συγγραφείς. Γιατί το χειρότερο που θα μπορούσαν να
κάνουν πολλές από τις αλλόκοτες ιδέες αυτής της «επιστήμης βουντού» θα ήταν να
βλάψουν σοβαρά την υγεία. Η ομοιοπαθητική βασίζεται στη θεμελιώδη αρχή πως το
νερό είναι μνήμη. Η εναλλακτική ιατρική μπορεί να έχει «εναλλακτικές»
επιπτώσεις στην υγεία. Η θεραπεία των βιοπεδίων (στην οποία ο θεραπευτής
θεραπεύει βάζοντας τις παλάμες του σε απόσταση μερικών εκατοστών από το σώμα
του ασθενούς) είναι καταγέλαστη. Ο κατάλογος που παραθέτουν οι συγγραφείς
είναι μακροσκελής και οι αφελείς αναρίθμητοι. Καθένα από αυτά τα δηλητηριώδη
ζιζάνια, λένε, ριζώνει στην ανθρώπινη ανοησία. Συχνά γίνονται «απατηλή
επιστήμη», όταν οι «επιστήμονες» εν γνώσει τους πουλούν σκουπίδια.

Η επιστήμη…

… βουντού είναι ένα καρκίνωμα, ένα σοβαρό εμπόδιο στην καλή επιστήμη.
Η κακή επιστήμη υπονομεύει την εμπιστοσύνη των ανθρώπων. Μπορεί να οδηγήσει
ακόμη και σε θάνατο. Το 1997, τριάντα εννέα μέλη της αίρεσης της Ουράνιας
Πύλης είχαν αυτοκτονήσει μαζικά, γιατί πίστευαν πως ένα γιγάντιο UFO που
ακολουθούσε τον κομήτη Χέιλ-Μποπ θα τους πήγαινε σε έναν καλύτερο κόσμο.
Βέβαια, ένα επιστημονικό λάθος μπορεί καμιά φορά να οδηγήσει και σε μια
σημαντική ανακάλυψη, όπως η «αέναη μηχανή», που οδήγησε αργότερα στην
ανακάλυψη του πρώτου νόμου της θερμοδυναμικής. Πάντως, είτε έτσι είτε αλλιώς,
καλύτερα να έχουμε υπόψη εκείνο που είχε γράψει κάποτε ο Φράνσις Μπέικον: Ο
νους ­ προφανώς ο νους μερικών ­ «δεν πρέπει να έχει φτερά, μα βαρίδια για να
μη χοροπηδά και να μη φτερουγίζει».