Μικρές κομπίνες επιβίωσης

Άδειες κατσαρόλες. Τουρκάλα διαμαρτύρεται για την κρίση σε διαδήλωση, ενώ οι τουρίστες (δεξιά) είναι οι περισσότεροι από τους λιγοστούς αγοραστές στο παζάρι

«Και πώς ζουν η άνθρωποι στην Τουρκία;» με ρωτούν φίλοι και γνωστοί όταν ακούν
τον βασικό μισθό ­ περίπου 100 δολάρια. Το ίδιο αναρωτιούνται και οι ίδιοι,
λέω και το κόβω, γιατί δεν ξέρω την απάντηση.

Η κοινωνιολόγος Χέλγκα Τιλίτς, καθηγήτρια στο Τμήμα Κοινωνιολογίας του
Πολυτεχνείου Μέσης Ανατολής της Άγκυρας, διεξάγει αυτό τον καιρό, μαζί με
ομάδα φοιτητών, μια έρευνα στις νέες παραγκουπόλεις της Κωνσταντινούπολης. (Η
Χέλγκα είναι Γερμανίδα παντρεμένη με Τούρκο, ζει εδώ και 15 χρόνια στην
Τουρκία και μιλάει άπταιστα τουρκικά). Το ζητούμενο της έρευνας είναι να
καταγραφούν, ει δυνατόν, οι λόγοι για τους οποίους ο κόσμος της Ανατολής
εισρέει στα μεγάλα αστικά κέντρα και εγκαθίσταται σ’ αυτά, παρά τις άθλιες,
τις περισσότερες φορές, συνθήκες διαβίωσης.

Αποβραδίς μου είχε πει ότι θα μπορούσα, αν ήθελα, να πάω μαζί της την άλλη
μέρα στην περιοχή Γιενί Μπόσνα, βορειοδυτικά της Κωνσταντινούπολης.

Δεκάδες (εκατοντάδες;) παιδιά έπαιζαν στους στενούς χωματόδρομους της
τεράστιας τενεκεδούπολης. (Η κάθε περιοχή έχει τη δική της «μαφία», που στήνει
κατά παραγγελία παράγκα εν μια νυκτί ­ εξ ου και το όνομα των παραγκών στα
τουρκικά, «γκετζέκοντου», θα πει περίπου «στήθηκε/κούρνιασε τη νύχτα»).

Η Μουκερέμ, με την οποία είχαν συνεννοηθεί να μιλήσουν από την προηγουμένη,
είναι 34 χρόνων. Ήρθαν στην Πόλη με τον άντρα και τα δυο τους παιδιά πριν από
πέντε χρόνια. Έστησαν την παράγκα με τα λεφτά που είχαν πάρει από την πώληση
του μικρού τους κτήματος στη Γιοζγάτη. Και άρχισε η αναζήτηση δουλειάς. Ο
άντρας της στα δυο χρόνια εξαφανίστηκε. «Έφυγε μια μέρα και δεν ξαναγύρισε…
Πού να τον έψαχνα; Όχι, δεν πήγε στο χωριό. Κάποιος μου είπε ότι πήγε στη
Γερμανία».

«Καθαρίζει σπίτια,» αλλά, «τώρα ειδικά με την κρίση, καμιά φορά δεν δουλεύει
ολόκληρο μήνα». Ο 18χρονος γιος της είναι τσιράκι σε κουρείο, παίρνει είκοσι
εκατομμύρια την εβδομάδα (κάπου 7 χιλιάδες δραχμές). Ο 16χρονος τσιράκι σε
συνεργείο αυτοκινήτων, όπου δεν του δίνουν λεφτά, «μαθαίνει την τέχνη και πού
και πού του τυχαίνει κανένα φιλοδώρημα».

Τα παιδιά. Κατά εκατοντάδες παίζουν στους χωματόδρομους της παραγκούπολης της Πόλης

Πώς ζουν; «Α», λέει η Μουκερέμ, «γίνονται πολλές λαϊκές εδώ. Πηγαίνω στις
λαϊκές την ώρα που κλείνουν και μαζεύω τα λαχανικά και τα φρούτα, που πετάνε
οι μανάβηδες…». Γιατί δεν γυρίζουν στο χωριό; «Υπάρχει πολλή φτώχεια στο
χωριό… Εδώ είναι καλύτερα. Χθες είχα μαζέψει απ’ τη λαϊκή ντομάτες κι
έφτιαξα ντοματόσουπα. Στο χωριό πρέπει να έχεις μποστάνι για να φας ντομάτα. Η
ντομάτα έχει βιταμίνες, ξέρεις». Το μόνο αξιοπρεπές έπιπλο στην παράγκα ήταν
μια τηλεόραση.

Η έρευνα συνεχίζεται, το ίδιο και η ζωή: «Μη σε νοιάζει, θα σου στείλω εγώ
έναν ηλεκτρολόγο να σου δείξει πώς να κλείνεις το ρολόι του ηλεκτρικού και θα
σου ‘ρχεται οικονομικά!» μου είχε αντιτείνει ο μεσίτης, για ένα σπίτι που δεν
είχε θέρμανση, όταν του είπα ότι θα καίω πολύ ρεύμα με ηλεκτρικό καλοριφέρ.
Νόμιζα ότι το είπε αστειευόμενος και το μετέφερα κι εγώ για πλάκα στους φίλους
μου… Ήταν λίγοι εκείνοι που δεν το έκαναν ήδη. Υπάρχει «μαφία» των ρολογιών.

«Πρέπει να πάτε να αγοράσετε καινούργιο ρολόι, να φέρετε έναν ηλεκτρολόγο να
το τοποθετήσει και μετά να μας καλέσετε να το ελέγξουμε,» είπε ο κύριος της
ηλεκτρικής εταιρείας στη Νεγίρ, όταν ανακάλυψε ότι το ρολόι του διαμερίσματος,
που μόλις είχε νοικιάσει, «έπαιρνε ρεύμα λαθραία». (Απόγνωση, «πήγαινε,
αγόρασε, πλήρωσε, φέρε, κάλεσε»). «Θέλεις να στο φτιάξω, να μην τρέχεις;» της
είπε αμέσως μετά. Ήθελε, βέβαια. Του έδωσε δέκα εκατομμύρια. Ήταν κερδισμένη,
τουλάχιστον, πενήντα. Υπολογίσαμε πως αν αυτός ο κύριος παίρνει τετρακόσια
εκατομμύρια μισθό, θα βγάζει οπωσδήποτε κι άλλα τόσα με τον τρόπο αυτό. Ζει.

Το πρωί, πρώτος, κατά τις 8, περνάει ο κουλουράς και έπονται οι υπόλοιποι,
ψαράς, μανάβης, φρουτάς, παλιατζής, ακονιστής… και ο «παλιά σιδερικά». Είναι
τρεις, το ξέρω γιατί τους παρακολούθησα, επειδή δεν καταλάβαινα τι φωνάζανε.
Με κάρα ένα επί δύο περίπου, «αγοράζουν» σιδερικά. Τον έναν τον βλέπω πιο
συχνά.

Χθες, στεκόταν στην παραπάνω γωνία, είχε στο κάρο τρεις μπακιρένιες κατσαρόλες
και καρφιά…

Εικόνες από την «πραγματική πραγματικότητα» της Πόλης. Έχουν ενδεικτικό μόνο
χαρακτήρα. Γιατί η τουρκική πραγματικότητα με την «ημιφεουδαρχική δομή» ­
σύμφωνα με τη γενική συνταγή της οικονομικοπολιτικής επιστήμης ­ είναι πολύ
πιο περίπλοκη από ό,τι φαίνεται από την πρόχειρη ανάγνωση διαφόρων μεμονωμένων
στοιχείων. Ένα από αυτά είναι η δημογραφική έκρηξη. Ο πληθυσμός της Τουρκίας
αυξάνει κατά 1,7% ­ πάνω από ένα εκατομμύριο ψυχές τον χρόνο.