Τα…ξωτικά και οι κυβερνήσεις

Στα μέσα της δεκαετίας του ογδόντα, οι «Γκόστμπαστερς» (κυνηγοί φαντασμάτων)
έσπαγαν τα ταμεία στους κινηματογράφους. Σήμερα το είδος εγκατέλειψε τη μικρή
οθόνη και ευδοκιμεί στην Κοινοβουλευτική Ομάδα του ΠΑΣΟΚ. Αγαπημένος τους
στόχος; Τα «ξωτικά» του Βαγγέλη Γιαννόπουλου, που κατά κόσμον είναι γνωστά και
ως εξωκοινοβουλευτικοί υπουργοί.

Μετά την αποτυχία στο Ασφαλιστικό, οι εξωκοινοβουλευτικοί υπουργοί βρέθηκαν
«στο μάτι του κυκλώνα».

Για «τεχνοκράτες, που δεν έχουν εκλεγεί ποτέ και πουθενά» μίλησε πρόσφατα ο
Θόδωρος Πάγκαλος, ο οποίος χαρακτήρισε «την τεχνοκρατία, ασθένεια της
πολιτικής», εκφράζοντας με ακρίβεια το κυρίαρχο συναίσθημα στην
Κοινοβουλευτική Οομάδα. Και μάλλον χειρότερα έκανε τα πράγματα ο Πρωθυπουργός,
όταν δήλωσε «ότι έχει τους καλύτερους παίκτες». Οι βουλευτές, που θεωρούν ότι
οι εξωκοινοβουλευτικοί είναι υπερτιμημένοι, «πικράθηκαν πολύ», όπως περιέγραψε
στην τηλεόραση του Alter ο Κίμων Κουλούρης.

Όλα αυτά δεν είναι καινούργια. Δεν συμβαίνουν μόνο στην Ελλάδα. Όπου δεν
πηγαίνει καλά η κυβέρνηση, οι εξωκοινοβουλευτικοί υπουργοί ­ ιδίως όσοι δεν
έχουν κομματικά ερείσματα ­ προσφέρονται για αποδιοπομπαίοι τράγοι. Και τα
κίνητρα των κοινοβουλευτικών δεν είναι ποτέ μονοσήμαντα.

Από τη μια εκτιμούν κινδυνεύει η επανεκλογή τους από τα «καμώματα των
ξωτικών», από την άλλη όμως θυμούνται ιδιαίτερα έντονα ότι θα μπορούσαν να
είναι υπουργοί… οι ίδιοι.

Παράλληλα, υπάρχει και ο φθόνος. Οι εξωκοινοβουλευτικοί υπουργοί είναι κάτι
σαν τα «παραδείσια πτηνά» κάθε κυβέρνησης.

Έχουν την πολυτέλεια να αδιαφορούν για το κυνήγι του σταυρού, τις κομματικές
διεργασίες, τις μάχες για τη διαδοχή, και δεν αισθάνονται ότι τους δεσμεύει το
πολιτικό κόστος.

Μέχρι να τους ανατεθεί κάποιο υπουργείο, φέρουν το φωτοστέφανο του
πετυχημένου, του ικανού, του ανθρώπου που οφείλει τις περγαμηνές του στην αξία
του και στην αναγνώριση της κοινωνίας. Όταν λοιπόν αναλαμβάνουν,
καλλιεργούνται υπερβολικές προσδοκίες, οι οποίες κατά κανόνα… δεν
επαληθεύονται. Για «σύνδρομο Κινγκινάτου» κάνει λόγο με χιούμορ ένα στέλεχος
της Χαριλάου Τρικούπη. «Περιμένουμε να διορθώσουν τα κακώς κείμενα διακριτικά
και χωρίς να δημιουργήσουν προβλήματα και στη συνέχεια να εξαφανιστούν από
εκεί που ήρθαν, χωρίς να αναστατώσουν την κομματική επετηρίδα. Ποτέ όμως δεν
μας κάνουν τη χάρη να πληρούν αυτές τις προϋποθέσεις».

Η ιστορική ετυμηγορία είναι μάλλον αρνητική για τα «ξωτικά». Εξετάζοντας 20
περιπτώσεις στις κυβερνήσεις μετά το 1981, οι πετυχημένοι μετριούνται στα
δάκτυλα τού ενός χεριού. Σε αυτούς συμπεριλαμβάνεται ο σημερινός Πρωθυπουργός
Κώστας Σημίτης, εξωκοινοβουλευτικός υπουργός Γεωργίας στην πρώτη κυβέρνηση του
Ανδρέα Παπανδρέου, που, όπως λένε άσπονδοι κομματικοί του φίλοι, «αντεπεξήλθε
με επιτυχία για τα κριτήρια της εποχής».

Οι περισσότεροι εξωκοινοβουλευτικοί όμως δεν κατάφεραν να ολοκληρώσουν τη
θητεία τους, και κάποιοι (όπως ο Ασημάκης Φωτήλας, υφυπουργός Εξωτερικών στην
πρώτη κυβέρνηση Παπανδρέου) έφυγαν κακήν κακώς.

Το πρόβλημα των εξωκοινοβουλευτικών είναι ότι κρίνονται με αυστηρότερα
κριτήρια, επειδή διαθέτουν ήδη την έξωθεν καλή μαρτυρία: «Όταν ήρθε ο Αρσένης
από την Παγκόσμια Τράπεζα να αναλάβει διοικητής της Τραπέζης της Ελλάδος και
όταν έγινε στη συνέχεια υπουργός Εθνικής Οικονομίας, κάναμε σαν να μπήκε στην
κυβέρνηση ο ίδιος ο Κέινς», θυμάται ένας πρώην βουλευτής του ΠΑΣΟΚ. Κατά
κανόνα όμως, οι υπουργοί είναι τόσο επιτυχημένοι ή αποτυχημένοι όσο η
κυβέρνηση στην οποία συμμετέχουν. Έτσι με το «μπάχαλο» που επικρατούσε την
τριετία Μητσοτάκη στα υπουργεία Οικονομικών και Εξωτερικών δεν ήταν δυνατόν να
ξεχωρίσει κάποιος, όπως παραδέχονται σήμερα κατ’ ιδίαν ακόμα και στη Ρηγίλλης.
Οι Τίμος Χριστοδούλου (υπουργός Εθνικής Οικονομίας το 1992) και Ιωάννης
Τζούνης (υφυπουργός Εξωτερικών το 1992) «βυθίστηκαν» μαζί με τους
κοινοβουλευτικούς συναδέλφους τους. Αντίθετα, στην ιστορική πρώτη κυβέρνηση
του Ανδρέα Παπανδρέου τα πράγματα ήταν διαφορετικά.

Ο Απόστολος Λάζαρης, που δεν εκπλήρωσε τις προσδοκίες, αντικαταστάθηκε το
καλοκαίρι του 1982 από τον επίσης εξωκοινοβουλευτικό Γεράσιμο Αρσένη, ενώ στην
ίδια κυβέρνηση υπήρχαν και πετυχημένοι εξωκοινοβουλευτικοί, όπως ο Κώστας
Σημίτης.

Ένα άλλο μειονέκτημα των εξωκοινοβουλευτικών: η καλή θέληση απέναντί τους
εξαντλείται πολύ γρήγορα, ειδικά όταν δημιουργούν αρνητική δημοσιότητα στην
κυβέρνηση, όπως διαπίστωσαν τον τελευταίο χρόνο ο υπουργός Εργασίας κ. Τάσος
Γιαννίτσης και ο υπουργός Δικαιοσύνης κ. Μιχάλης Σταθόπουλος.

Η συνήθης κριτική τούς καταλογίζει τακτικές ανεπάρκειες, αδυναμία να
κατανοήσουν το κοινό αίσθημα και μειωμένη έως ανύπαρκτη αντίληψη του πολιτικού
κόστους. Κοντολογής, ότι δεν έχουν σχέση με την πολιτική. Πόσο ανταποκρίνεται
όμως αυτή η εικόνα στην πραγματικότητα; Η ιστορική εμπειρία τη διαφοροποιεί
σημαντικά: υπήρξαν εξωκοινοβουλευτικοί υπουργοί που δεν ήταν πολιτικοί με τη
ευρεία έννοια, όπως ο Χρήστος Ροζάκης, ο Μιχάλης Σταθόπουλος, ο Δημήτρης
Κρεμαστινός (υπουργός Υγείας στην κυβέρνηση Παπανδρέου το 1993), ενδεχομένως
και ο Απόστολος Λάζαρης. Από την άλλη, είναι αδύνατον να ισχυριστεί κανείς
σοβαρά ότι ο Κώστας Σημίτης, ο Γεράσιμος Αρσένης, ο Γιάννος Παπαντωνίου
(διετέλεσε εξωκοινοβουλευτικός υφυπουργός το 1987), ο Πέτρος Ευθυμίου, ο Τίμος
Χριστοδούλου ή ακόμα και ο Τάσος Γιαννίτσης δεν είχαν σχέση με την πολιτική.
«Ακόμα και ο Κώστας Λαλιώτης διετέλεσε εξωκοινοβουλευτικός υφυπουργός
Αθλητισμού και Νέας Γενιάς…», θυμάται ένας βουλευτής του ΠΑΣΟΚ.

Στα πηγαδάκια των βουλευτών πάνω και κάτω από την Πλατεία Κολωνακίου ­ όπου η
μνήμη φθάνει μέχρι το Ασφαλιστικό, άντε και τις ταυτότητες ­ κυριαρχεί η άποψη
ότι οι εξωκοινοβουλευτικοί είναι αναποτελεσματικοί. Οι πρωθυπουργοί μετά το
1981 δεν συμμερίζονταν αυτήν την άποψη, αν και ο Κώστας Μητσοτάκης
χρησιμοποίησε τους εξωκοινοβουλευτικούς σε πολύ μικρότερο βαθμό από τους
Ανδρέα Παπανδρέου και Κώστα Σημίτη.

Ενώ όμως ο ιδρυτής του ΠΑΣΟΚ ήταν σαφώς επηρεασμένος από τη θητεία του στο
πλευρό του Κέννεντυ, και προσπάθησε στην πρώτη του κυβέρνηση να συμπεριλάβει
«τα καλύτερα μυαλά της χώρας», στις επόμενες, το 1985 και το 1993,
εμπιστεύτηκε κυρίως δοκιμασμένους κοινοβουλευτικούς και κοινοβουλευτικούς
τεχνοκράτες (όπως τον κ. Παπαντωνίου), όπου έπρεπε να χρησιμοποιήσει
τεχνοκράτες (στο υπουργείο Οικονομικών).

Αντίθετα, ο κ. Σημίτης δεν είχε στην πρώτη κυβέρνησή του (Ιανουάριος –
Αύγουστος 1996) κανέναν εξωκοινοβουλευτικό. Μόνο μετά τις εκλογές του
Σεπτεμβρίου διόρισε τον Χρήστο Ροζάκη υφυπουργό Εξωτερικών.

Και παρά το γεγονός ότι η πρώτη του εξωκοινοβουλευτική επιλογή επιβεβαίωσε
πλήρως τις προκαταλήψεις για «τακτικές ανεπάρκειες και αδυναμία να κατανοήσει
το κοινό αίσθημα» και υποχρεώθηκε να εγκαταλείψει το υπουργείο ύστερα από
λίγους μήνες, ο κ. Σημίτης αποδείχθηκε «αγύριστο κεφάλι».

Η τελευταία του κυβέρνηση αριθμεί έξι εξωκοινοβουλευτικούς υπουργούς ­ αριθμό
ρεκόρ για τη μεταπολίτευση.

Το σημαντικότερο όμως είναι, ότι ανέλαβαν θέσεις-κλειδιά. Είτε επειδή, όπως
λένε κάποια στελέχη του ΠΑΣΟΚ, ο κ. Σημίτης τους είχε μεγαλύτερη εμπιστοσύνη,
είτε, όπως εκτιμούν άλλοι, για να φέρουν εις πέρας μεταρρυθμίσεις με πολιτικό
κόστος χωρίς να εμποδίζονται από τη σκέψη για το πολιτικό τους μέλλον. «Το
λάθος στον λογαριασμό ήταν πως οι εξωκοινοβουλευτικοί υπουργοί, όσοι είναι
κατά κάποιον τρόπο υπηρεσιακοί τεχνοκράτες, δεν μπορούν να αναλάβουν πειστικά
το πολιτικό κόστος», παραδέχεται σήμερα ένας βουλευτής του ΠΑΣΟΚ. «Ο κόσμος
δεν κυνηγάει ξωτικά. Καταλογίζει τις ευθύνες εκεί που μπορεί να τις ζητήσει,
δηλαδή στο κόμμα και την κυβέρνηση».