Ο θάνατος έφερε τη λύτρωση… 50 χρόνια μετά

Το θέμα είναι…

… Ότι και η Δικαιοσύνη έχει συχνά ανθρώπινες εκδηλώσεις. Όταν οι
αντιδράσεις της βρίσκουν σύμφωνη την κοινή γνώμη, έστω κι αν το “γράμμα” του
νόμου… δυσανασχετεί. Όταν δηλαδή ανακριτής και εισαγγελέας αφήνουν την
75χρονη συζυγοκτόνο να επιστρέψει στο σπίτι της μετά την απολογία της, ενώ το
έγκλημα που διέπραξε είναι αντικειμενικά βαρύ.

Επειδή όμως η κάθε αξιόποινη πράξη έχει τα δικά της ιδιαίτερα
χαρακτηριστικά ­ κάτι που ο νόμος δεν είναι δυνατόν να προβλέψει ­ εναπόκειται
στους εκφραστές του να συμπεριφερθούν αναλόγως στον δράστη. Με αυστηρότητα ή
μεγαλοψυχία. Όπως ­ τουλάχιστον ­ τους υπαγορεύει η συνείδησή τους. Όχι μόνο η νομική…

Το «δίκαιο», ως επιστημονικός όρος, έχει συγκεκριμένο εννοιολογικό
περιεχόμενο, που δεν πρέπει να συγχέεται με την καθημερινή σημασία της λέξης
«δίκαιο», η οποία έχει ηθικό νόημα και ιδεολογική φόρτιση. Η τρέχουσα έννοια
του δικαίου ή της δικαιοσύνης με την έντονη ιδεολογικο-ηθική νοηματοδότηση
έχει τις ρίζες της στις αρχέγονες κοινωνίες, στις οποίες οι νομικοί κανόνες
εξέφραζαν θεϊκή βούληση. Η σύγχρονη όμως πραγματικότητα είναι διαφορετική. Το
δίκαιο είναι ιστορικο-κοινωνικό φαινόμενο με ελάχιστες έως καθόλου μεταφυσικές
επιρροές. Το εκάστοτε ισχύον δίκαιο αντιστοιχεί σε δεδομένες κοινωνικές
σχέσεις, τις οποίες εκφράζει και ρυθμίζει. Αντίστοιχα οι εφαρμοστές του, άτομα
με αυξημένα ουσιαστικά και τυπικά προσόντα και ήθος, που είναι ή πρέπει να
είναι το απόσταγμα των κρατουσών κοινωνικών αξιών, δεν παύουν να είναι κοινή
θνητοί και φορείς του ίδιου πολιτισμού, που η κοινωνία στην οποία είναι
ενταγμένοι έχει δημιουργήσει.

Έτσι τίθεται το ερώτημα αν το δίκαιο, ως επιστημονικός όρος, είναι κοινωνικό
φαινόμενο και συγκροτείται από γραπτούς κανόνες και οι εφαρμοστές του
προέρχονται «εξ ημών», είναι δυνατόν οι τελευταίοι να αποστούν από αυτούς και
να συστοιχηθούν με την «κοινή γνώμη», ιδιαίτερα σε περιπτώσεις διάπραξης
εγκλημάτων με δράστες οι οποίοι, είτε λόγω συνθηκών τέλεσης είτε λόγω
ιδιότητας (π.χ. γονέας που αφαιρεί τη ζωή τού φονέα του παιδιού του), είναι
συμπαθείς στην κοινωνία;

Ερώτημα δύσκολο που άπτεται της φιλοσοφίας και της μεθοδολογίας του δικαίου
και του οποίου η πλήρης απάντηση υπερβαίνει τις δυνατότητες του παρόντος.

Γενική αρχή του ουσιαστικού δικαίου είναι η επιείκεια που έλκει την καταγωγή
της από το Ρωμαϊκό Δίκαιο. Αυτή απέβλεπε στη συμπλήρωση των κενών του γραπτού
δικαίου με το άγραφο, «καθίστατο δε αποφασιστικό όπλο του δικαστή προς
διάκριση του κιβδήλου από του αληθούς δικαίου». Σήμερα, που το γραπτό δίκαιο
κυριαρχεί πλήρως, κατά πόσον είναι δυνατή η υπέρβασή του, όταν ο δικαστής
διαπιστώνει ότι η απόλυτη εφαρμογή του ενδεχομένως να αντιστρατευθεί αυτό που
η κοινή γνώμη θεωρεί ως δίκαιο;

Κατά την κρατούσα στο Ποινικό Δίκαιο γνώμη, το «δυνατό γλωσσικό νόημα» του
ποινικού κανόνα πρέπει να θεωρηθεί ως απώτατο όριο της ερμηνείας. Δηλαδή, το
γράμμα του νόμου χαράσσει τα όρια των ερμηνευτικών δυνατοτήτων, που κινούνται
μέχρι το απώτατο όριο του γλωσσικού νοήματός του. Κάθε υπέρβαση δεν είναι
ερμηνεία, αλλά μεταβολή του νοήματός του. Ο σκοπός του νόμου ουδόλως επιτρέπει
στον εφαρμοστή να διασπάσει το γλωσσικό νόημά του και να διαπλάσει έναν νέο
κανόνα δικαίου.

Επανερχόμενοι λοιπόν στη βασική προβληματική τού παρόντος θεωρούμε ότι η
κοινωνική ευαισθησία του δικαστή, οι κοινωνικο-ηθικές απόψεις του, η ταξική
προέλευσή του κ.λπ. ουδόλως του επιτρέπουν να αποστεί των γραπτών κανόνων που
έχουν θέσει τα αρμόδια κατά το Σύνταγμα όργανα. Η κοινή γνώμη, είτε αυτή είναι
αυθόρμητη είτε δημιούργημα των ΜΜΕ, δεν μπορεί να υποκαταστήσει τον νόμο. Αν ο
τελευταίος δεν ανταποκρίνεται στη σύγχρονη πραγματικότητα, μόνο το νομοθετικό
σώμα έχει τη δυνατότητα να αλλάξει. Το ανθρώπινο πρόσωπό του ο ποινικός
δικαστής έχει την ευχέρεια να το δείξει εντός των ευρέων πλαισίων που έχουν οι
ποινικοί κανόνες, κατά το μέρος που καθορίζουν την ποινή (επιμέτρηση της
ποινής), στις περιπτώσεις χορήγησης αναστολής εκτέλεσης της ποινής κ.λπ., ως
και των δυνατοτήτων που του παρέχουν οι δικονομικοί κανόνες στις περιπτώσεις
κρίσης για προσωρινή κράτηση (προφυλάκιση), χορήγησης ανασταλτικής δύναμης στα
ένδικα μέσα, αναστολής εκτέλεσης της επιβληθείσας ποινής κ.λπ.

Ήθελε να λυτρωθούν μαζί

΄Ηθελε να φύγουν μαζί από τη ζωή για να πάψουν να υποφέρουν.”Δυστυχώς, εγώ δεν
πέθανα,” ψέλλιζε αργότερα ο 69χρονος Κωνσταντίνος Καψάλης, κατηγορούμενος για
τον φόνο της συζύγου του Βασιλικής.

Ήταν ένα ευτυχισμένο ζευγάρι. Σχεδόν πενήντα χρόνια ζούσαν μαζί αρμονικά. “Το
μόνο που ακουγόταν στο σπίτι ήταν τραγούδια”, έλεγε η κόρη τους, η 27χρονη
Τατιάνα. Από τον περασμένο Αύγουστο όμως όλα άλλαξαν. Δεκατρία χρόνια μετά την
πρώτη επαφή με τον καρκίνο κι ενώ ο εφιάλτης της αρρώστιας είχε ξεχαστεί, η
Βασιλική Καψάλη ένιωσε πάλι ενοχλήσεις.

Η ανάμνηση της διετούς ταλαιπωρίας, πριν ακόμη διαγνωσθεί οτιδήποτε, γέμισε
θλίψη την οικογένεια. Η γυναίκα φοβόταν να πάει στον γιατρό, ήλπιζε πως
επρόκειτο για μια απλή ψύξη που θα περνούσε. Η κατάσταση όμως επιδεινωνόταν
και, υπό την πίεση των δικών της, αναγκάστηκε να υποβληθεί σε εξετάσεις. Τα
δυσάρεστα νέα έβγαλαν το ζευγάρι εκτός μάχης. Ούτε η ίδια, αλλά ούτε και ο
σύζυγός της είχαν κουράγιο να παλέψουν. Ο Κώστας Καψάλης, ο άνθρωπος που
αγάπησε τη γυναίκα του απόλυτα, όπως έλεγαν οι αδελφές της, επιστράτευσε και
τις τελευταίες δυνάμεις του για να την βοηθήσει. Δεν είχε όμως την ψυχραιμία
που διέθετε στο παρελθόν. Η υγεία του άρχισε να κλονίζεται και να βασανίζεται
από έμμονες ιδέες ότι έχει και ο ίδιος προσβληθεί από καρκίνο.

Όσο επιδεινωνόταν η κατάσταση της Βασιλικής Καψάλη, τόσο κατέρρεε ο σύζυγός
της. Κάποια στιγμή κι ενώ έχανε διαρκώς βάρος, αποφάσισε να ασχοληθεί και με
τον εαυτό του. Οι γιατροί τού συνέστησαν να εισαχθεί στο νοσοκομείο για να
υποβληθεί σε πλήρη έλεγχο. Ακολούθησε τη συμβουλή τους.

Στο νοσοκομείο παρέμεινε μία εβδομάδα, χωρίς να πάρει αποτελέσματα. Η
καθυστέρηση τον τσάκισε. Πίστευε ότι απέφευγαν να του ανακοινώσουν την
αλήθεια. Και πήρε την τραγική απόφαση. Την επομένη το πρωί στενοί συγγενείς
βρήκαν και τους δύο πεσμένους στο πάτωμα του υπνοδωματίου. Η γυναίκα ήταν
νεκρή. Ο σύζυγός της μεταφέρθηκε σε κωματώδη κατάσταση στο νοσοκομείο.

Σύμφωνα με τον ιατροδικαστή, ο Κώστας Καψάλης την είχε χτυπήσει μ’ ένα φακό
στο κεφάλι, στη συνέχεια τής έσφιξε τον λαιμό με τα χέρια του, τη μετέφερε στο
υπνοδωμάτιο, άνοιξε τη στρόφιγγα της μεγάλης φιάλης υγραερίου, ξάπλωσε δίπλα
της και περίμενε τη λύτρωση…

“Δεν θέλω να σου γίνουμε βάρος και να σου καταστρέψουμε τη ζωή. Ούτε εγώ, ούτε
η μητέρα σου πάμε καλά και ο χρόνος που μας μένει είναι λίγος. Αυτή ήταν η
μόνη λύση”. Μ’ αυτά τα λόγια, που έγραψε λίγη ώρα νωρίτερα σ’ ένα χαρτί,
προσπάθησε να δικαιολογήσει την πράξη του στη μοναχοκόρη του, η οποία τώρα
αγωνίζεται να τον περιθάλψει, να τον βοηθήσει να σταθεί στα πόδια του, παρά το
πλήγμα που έχει υποστεί και η ίδια. Δίπλα της δεν έχει μόνο τα αδέλφια του
πατέρα της, αλλά και τις αδελφές της μητέρας της οι οποίες δεν παραβλέπουν
πόσο αυτός ο άνθρωπος αγάπησε επί 50 χρόνια τη Βασιλική.

Και η Δικαιοσύνη όμως, τουλάχιστον στο στάδιο της ανάκρισης, δεν έκρινε με
αυστηρότητα τον Κώστα Καψάλη. Μετά την απολογία του αφέθηκε ελεύθερος με
περιοριστικούς όρους.

Μια στιγμή για μια ζωή

Μια ζωή έκανε υπομονή. Δεν είχε άλλη επιλογή. Έβλεπε πως τα βάσανά της δεν
είχαν τέλος. Τα παιδιά της είχαν απομακρυνθεί, κι εκείνη, μόνη, άντεχε την
κακομεταχείριση από τον βάναυσο σύζυγό της.

Οι κάτοικοι του χωριού γνώριζαν το δράμα της. Η 75χρονη γυναίκα υπέφερε
σιωπηλά, αφού κανείς δεν μπορούσε να τη βοηθήσει. Από την ηλικία των 22 ετών
είχε ενώσει τη ζωή της με τον Γιώργο Ψαχούλα, ελπίζοντας πως θα ζούσε
ευτυχισμένη. Πολύ σύντομα, όμως, κατάλαβε πως η ζωή της ­ όσο θα διαρκούσε ­
θα ήταν μαύρη.

Η παρουσία του συζύγου της στο σπίτι ισοδυναμούσε για την Αικατερίνη Ψαχούλα
με ξύλο, φωνές, δυστυχία. Η συμπεριφορά του είχε απομακρύνει και τα παιδιά,
που δεν τολμούσαν καν να πάρουν τη μητέρα τους κοντά τους, μήπως τον
εξαγριώσουν περισσότερο. Όλοι αγωνιούσαν για τη ζωή της. Ο φόβος για το
μοιραίο χτύπημα, που θα μπορούσε να στοιχίσει ακόμη και τη ζωή της άτυχης
γυναίκας, βασάνιζε όλο το χωριό.

Κανείς δεν περίμενε πως θα συνέβαινε το αντίθετο. Πως θα ερχόταν η στιγμή που
η Αικατερίνη Ψαχούλα θα αντιδρούσε αποφασιστικά. Πως η απειλή που θα ένιωθε,
θα την αφύπνιζε…. Ήταν ένα ακόμη βράδυ από εκείνα τα εφιαλτικά, που ζούσε
χρόνια τώρα. Ο 85χρονος σύζυγός της σήκωσε το χέρι να τη χτυπήσει. Ήταν
εξαγριωμένος, αλλά εκείνη, αντί να μαζευτεί από φόβο ­ όπως συνήθιζε να κάνει
­ αντέδρασε. Τον έσπρωξε, καταφέρνοντας να τον ρίξει κάτω. Πέφτοντας, χτύπησε
στο ξύλο του κρεβατιού. Ήταν δυνατός, όμως, και μπόρεσε να σηκωθεί, να πάρει
στο χέρι ένα σφυρί και να προσπαθήσει να τη χτυπήσει. Πάλεψαν. Ούτε η ίδια
κατάλαβε πού βρήκε τόση δύναμη…

Η ανάγκη της να υπερασπίσει τη ζωή της τη βοήθησε να του αποσπάσει το σφυρί
από το χέρι και να του καταφέρει εκείνη το χτύπημα που μια ολόκληρη ζωή
φοβόταν πως θα «έγραφε» το δικό της τέλος. Στην ηλικία αυτή, έπειτα από
αμέτρητα χρόνια καρτερικότητας, η Αικατερίνη Ψαχούλα συνελήφθη για
ανθρωποκτονία από πρόθεση. Στο πλευρό της, όλο το χωριό. Όλοι οι κάτοικοι του
Μασχολουρίου Καρδίτσας, ακόμη και οι συγγενείς του θύματος.

Σαστισμένη, άργησε να συνειδητοποιήσει την πράξη της. Μόλις κατάλαβε τι είχε
κάνει, άρχισε να ζητάει συγγνώμη από τα παιδιά και τα εγγόνια της. Συγχρόνως,
όμως, δεν έκρυβε τη λαχτάρα της που, έστω κάτω από τέτοιες δραματικές
συνθήκες, μπορούσε για πρώτη φορά να τα αγκαλιάσει όπως θέλει, να τους δείξει
την αγάπη της…

Μετά την απολογία της, η 75χρονη γυναίκα αφέθηκε ελεύθερη. Ίσως για πρώτη φορά
στη ζωή της…

Με λίγα λόγια…

Η πιο χαρακτηριστική περίπτωση είναι το δράμα της οικογένειας Κολόβη. Που
«κρυβόταν» επί σειρά ετών σ’ ένα δυάρι στην περιοχή του Ζωγράφου. Εκεί ο
πατέρας, αγνοώντας τα δύο αγόρια του, βίαζε ενώπιόν τους τη σύζυγό του και
μητέρα των παιδιών του. Απειλώντας συγχρόνως τη ζωή της με απερίγραπτη
βαναυσότητα. Ο μεγάλος γιος, ο Γιάννης, δεν άντεξε άλλο. Βρισκόταν στην
κρίσιμη ηλικία των 18 ετών. Και αντίκρυζε για πολλοστή φορά ένα απεχθές θέαμα.
Ο πατέρας του ετοιμαζόταν να βιάσει τη μητέρα του. Ήταν πεσμένος πάνω της και
για να κάμψει τις αντιστάσεις της, τής είχε κλείσει το στόμα. Δίπλα τους, πάνω
στο κρεβάτι, καθόταν ο 10χρονος γιος της οικογένειας κι έβλεπε τηλεόραση… Ο
Γιάννης προσπάθησε να τραβήξει τον πατέρα του, να σώσει τη μάνα του. Δεν τα
κατάφερε και έτρεξε στην κουζίνα.

Με ένα σφυρί που βρήκε μπροστά του έδωσε το τέλος. Η σκηνή που
διαδραματιζόταν κάθε τόσο μέσα στο μικρό διαμέρισμα δεν θα επαναλαμβανόταν
ποτέ. Ο ίδιος όμως είχε γίνει γι’ αυτό πατροκτόνος. Έστω κι αν έτυχε της
θερμής συμπαράστασης φίλων, συγγενών, και καθηγητών, ο νεαρός ήξερε πως
αφαίρεσε τη ζωή του πατέρα του.

Και το δικαστήριο που τον δίκασε γνώριζε τι είχε κάνει. Ασχολήθηκε ωστόσο
και με το «γιατί». Και του επέβαλε κάθειρξη 8 ετών, αφήνοντάς τον ελεύθερο
τουλάχιστον έως την εκδίκαση της υπόθεσης σε δεύτερο βαθμό. Μήπως κατορθώσει
να συμμαζέψει την κακοποιημένη του ψυχή…