ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Πανεπιστήμιο του Ευρώ;

Τον 17ο αιώνα όταν ο Τζον Λοκ έγραφε το δοκίμιο «Μερικές σκέψεις που
αφορούν την εκπαίδευση» το αγγλικό ρήμα «εκπαιδεύω» ήταν συνώνυμο του ρήματος
«κυβερνώ».

Στην πρώτη δοξαστική του πτήση κατελήφθη το αεροπλάνο του Θεού από
σκοτεινές δυνάμεις και /συμφέροντα…

Γ. Πατίλη, Αεροπειρατεία στο αεροπλάνο του Θεού

Ουδέποτε έπαψε να ισχύει αυτή η στενή σχέση Εξουσίας και Εκπαιδευτικών
Μηχανισμών, μολονότι παλαιότερα τα Πανεπιστήμια συνιστούσαν τον κατ’ εξοχήν
χώρο ελευθερίας, κριτικής και αμφισβήτησης της κρατούσας τάξης πραγμάτων.

Σήμερα τα Ανώτατα Ιδρύματα διατρέχουν τον μέγιστο κίνδυνο να μεταλλαχθούν ή σε
συμπαραγωγούς εξουσίας ή σε παραγωγούς καταναλωτικών αγαθών μιας χρήσης ή σε
Ερευνητικά Κέντρα στην υπηρεσία των πάσης φύσεως Μεγάλων Αδελφών ή σε
Πανεπιστήμια-Καζίνο.

Τι άλλαξε όμως τόσο ριζικά ώστε να πρέπει να «προσαρμοστεί» (αντί να
ηγεμονεύει) και η Ανώτατη Εκπαίδευση;

Η παγκοσμιοποίηση της οικονομίας, η επιστημονική / τεχνολογική έκρηξη, η
θεοποίηση των managers του θεάματος και του χρήματος αρκούν ως επιχειρήματα
για να ερμηνεύσουν τη στρέβλωση της πορείας και του περιεχομένου της γνώσης
(εις βάρος της ηθικής και της κοινωνικής ωφελιμότητας);

Το «διορατικό Πανεπιστήμιο», ως οραματικός στόχος της ΟΥΝΕΣΚΟ, ως ίδρυμα που
θα καλλιεργούσε γνώσεις και αρετές, αίσθημα ευθύνης και ευαισθησίες, εγγυώμενο
ταυτόχρονα την κοινωνική ισότητα, την υπεράσπιση των ελευθεριών, των
δικαιωμάτων, της ειρήνης και της αλήθειας, εδολοφονήθη έναντι αμοιβής
τριάκοντα ευρώ;

Η κατασκευή του (ενιαίου) ευρωπαϊκού πανεπιστημιακού χώρου, εκτός από
προσβάσιμα προγράμματα, κινητικότητα, ενιαιοποίηση πτυχίων, κοινά standards
και πιστωτικές διευκολύνσεις, προϋποθέτει και μια νέα αρχιτεκτονική
ακαδημαϊκού ανταγωνισμού στη βάση των business ethics.

To εικονικό ηλεκτρονικό πανεπιστήμιο, τα λεγόμενα πανεπιστήμια των πολυεθνικών
(Shell, ΒΡ, Glaxo κ.ά.), η συμβατότητα και η συγκρισιμότητα των προγραμμάτων
που θα ελέγχεται ετερονομικά και κατασκοπικά (δηλαδή «έξωθεν» και «άνωθεν»), η
διά βίου εκπαίδευση και η εξ αποστάσεως εκπαίδευση επιχειρούν να μεταφέρουν
τις αρχές του ανταγωνισμού στον χώρο των αξιών της παιδείας με στόχο να
ενιαιοποιήσουν και να διευκολύνουν τη λειτουργία και την αποτελεσματικότητα
της ευρωπαϊκής αγοράς εργασίας.

Η έννοια της edu-commerce (εκπαίδευση + εμπόριο) αποτελεί κλειδί στην όλη
σύλληψη, μολονότι δίνεται η εντύπωση ότι το Ευρωπανεπιστήμιο του μέλλοντος θα
‘ναι multicolore.

Υπάρχει άραγε εθνική ελληνική απάντηση σ’ αυτό το ευρωκεντρικό, βασικά
αγγλόφωνο και γνωσιακά εύκαμπτο ή τεμαχισμένο ψευδο-πανεπιστήμιο;

Νομίζω όχι. Και τούτο διότι πρώτον η πανεπιστημιακή κοινότητα (ή έστω τ’
απομεινάρια της) έχουν να συζητήσουν στρατηγικά για το μέλλον και τον ρόλο των
ΑΕΙ από το 1982 και δεύτερον τα πανεπιστήμιά μας έχουν τόσο πολύ μαγευθεί [ή
και «α(να)λωθεί»] από την τεχνολογία και την ανάπτυξη ώστε πολύ λίγο
ενδιαφέρονται για την κουλτούρα του ανθρωπισμού που οφείλουν ­εξίσου­ να
υπηρετούν.

Συζητάμε ακατάπαυστα για την κοινωνία των γνώσεων και των πληροφοριών και
αρνούμαστε να υποψιαστούμε καν ότι κάθε κοινωνική ολοκλήρωση προϋποθέτει και
ηθικά συστήματα αξιών. Η Δημοκρατία για την Παιδεία προϋποθέτει μια Παιδεία
για τη Δημοκρατία, δηλαδή οι πολίτες να αισθάνονται ως μέλη μιας ενιαίας και
αδιαίρετης συνολικής ενότητας και η πολιτεία να αναζητεί μια συνεχώς
ανανεούμενη νομιμοποίηση με βάση τις δημοκρατικές / συμμετοχικές διαδικασίες.

Η αναζήτηση σύγχρονης εκπαίδευσης είναι μέσο συγκεκριμενοποίησης της αντίληψης
για το τι θα πει «σύγχρονη, δίκαιη και συνεκτική κοινωνία».

Μια κοινωνία που πρέπει να προβληματισθεί ­μαζί με την ακαδημαϊκή κοινότητα­
για το «τι πράγματι είναι το Ευρω-πανεπιστήμιο» αλλά να αρνηθεί κατηγορηματικά
να στείλει τα παιδιά της να γίνουν «παίκτες» στο Πανεπιστήμιο του Ευρώ.

Ο Γιάννης Πανούσης είναι καθηγητής της Εγκληματολογίας στο Τμήμα
Επικοινωνίας και ΜΜΕ στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.