Διαστάσεις Εξέλιξη προς τον θάνατο

Εκτοπισμένο παιδί. Μοπέια, επαρχία του Ζαμβέζη, Μοζαμβίκη, 1994 (φωτογραφία του Σεμπαστιάο Σαλγκάδο)

«Έχω δει και 10.000 ανθρώπους να πεθαίνουν σε μια μέρα. Κι αυτό είναι πολύ
σκληρό. Ήταν άνθρωποι υγιείς, δεν λιμοκτονούσαν, πέθαιναν επειδή δεν είχαμε
τρόπο να τους σώσουμε. Οι περισσότεροι δεν καταλάβαιναν γιατί βρίσκονταν στον
δρόμο μαζί με χιλιάδες άλλους. Τα σπίτια τους είχαν βομβαρδιστεί, είχαν καεί,
είχαν καταστραφεί. Αυτό συμβαίνει σήμερα σε πολλά μέρη του κόσμου, κι
αναρωτιέμαι αν υπάρχει σχέση ανάμεσα στον αριθμό των τηλεοράσεων που
κατασκευάζονται στα εργοστάσια, τον αριθμό των αυτοκινήτων που παράγονται, το
ύψος των κερδών που συσσωρεύουν οι τράπεζες και τον αριθμό των ανθρώπων που
πεθαίνουν μ’ αυτόν τον τρόπο».

Το προηγούμενο βιβλίο του Σεμπαστιάο Σαλγκάδο αφορούσε την εκμετάλλευση των
εργατών. Το τελευταίο του βιβλίο, για το οποίο ταξίδευε επί έξι χρόνια και
επισκέφθηκε 43 χώρες, λέγεται «Μεταναστεύσεις» και μιλά για εκτοπισμένα
παιδιά. «Αν ο αναγνώστης αισθανθεί απλώς συμπόνια για τους δυστυχισμένους, θα
έχω αποτύχει», γράφει στην Γκάρντιαν. «Το πρόβλημα είναι οικονομικό.
Και η λύση του δεν βρίσκεται στη Λιβερία, αλλά στη Νέα Υόρκη».

Ο Σαλγκάδο επισκέφθηκε για πρώτη φορά τη Ρουάντα το 1971 ως οικονομολόγος και
για δεύτερη φορά τριάντα χρόνια αργότερα ως φωτογράφος. Την πρώτη φορά δούλεψε
σε φυτείες τσαγιού. Τη δεύτερη φορά, οι φυτείες είχαν καταστραφεί, όλες οι
προσπάθειες που είχαν γίνει είχαν χαθεί. Μέχρι τότε ήταν βέβαιος ότι η εξέλιξη
είναι κάτι θετικό. Σε εκείνο το ταξίδι κατάλαβε ότι η εξέλιξη μπορεί να γίνει
προς οποιαδήποτε κατεύθυνση, προς τον θάνατο, προς το τελικό σημείο, προς το
πιο βίαιο τέλος.

Ο Σαλγκάδο βρέθηκε στο Κόσοβο λίγο μετά τον πόλεμο. Οι πρόσφυγες που είχαν
διασχίσει τα σύνορα με την Αλβανία περίμεναν ότι κάποιοι θα τους δεχθούν με
ανοιχτές αγκάλες και θα τους οδηγήσουν στις χώρες τους, στη Γαλλία, στη
Γερμανία, στις Ηνωμένες Πολιτείες. Αλλά έκαναν λάθος, δεν τους περίμενε
κανείς. Η Δύση έκανε έναν τρομερό πόλεμο, δαπάνησε δισεκατομμύρια δολάρια στο
όνομα των προσφύγων και δεν έκανε τίποτα γι’ αυτούς.

Ο Σαλγκάδο πήγε και στη Μοζαμβίκη και τράβηξε φωτογραφίες σ’ έναν προσφυγικό
καταυλισμό.

Οι περισσότεροι ήταν παιδιά, αφού στη χώρα αυτή υπάρχουν κάπου 350.000 παιδιά
που έχουν χάσει τις οικογένειές τους. Τα παιδιά αυτά λαχταρούσαν να
φωτογραφηθούν. Έτσι είναι τα παιδιά. Εκείνος τότε είχε μια ιδέα: «Θα σας
φωτογραφήσω όλους, έναν – έναν, κι έπειτα θα επιστρέψετε στις δουλειές σας και
θα μ’ αφήσετε να κάνω τη δική μου».

Έτσι κι έγινε. Και τότε ο φωτογράφος είδε κάτι συγκλονιστικό. Τη στιγμή που τα
παιδιά αυτά έβγαιναν από την ομάδα τους για να σταθούν μπροστά στον φακό,
γίνονταν άτομα. Άτομα. Ήταν αθώοι, ήταν αγνοί, αλλά από τα μάτια τους
μπορούσες να δεις ολόκληρη τη ζωή τους.