Βαθαίνει το Σχίσμα

ΛΕΓΕΤΑΙ πως η δυναμική της παγκοσμιοποίησης φέρνει πιο κοντά κράτη, λαούς και
πολιτισμούς. Υπάρχουν ωστόσο πανάρχαιες διαφορές, οι οποίες παραμένουν
άθικτες. Η αντίθεση καθολικών και ορθοδόξων κρατάει χίλια χρόνια ­ από το
Σχίσμα των Εκκλησιών του 1054. Παραμονές της επίσκεψης του Πάπα Ιωάννη Παύλου
Β’ στην Αθήνα, οι διαφορές που έφεραν τη σύγκρουση όχι μόνο εξακολουθούν να
διχάζουν το Βατικανό με την Ορθόδοξη Εκκλησία, αλλά, σύμφωνα με ορισμένους,
έχουν επιταθεί. Η όξυνση συνδέεται με τη θητεία του Καρόλου Βοϊτίλα, κατά την
οποία η Καθολική Εκκλησία έχει σκληρύνει τη στάση της σε κρίσιμα δογματικά
ζητήματα. Το άνοιγμα του Ποντίφικα προς τις ορθόδοξες χώρες, που ξεκίνησε από
τη Ρουμανία το 1999, είναι περισσότερο «πολιτικό», έχει δηλαδή να κάνει με την
επέκταση της επιρροής του στο έδαφός τους, παρά συνιστά θρησκευτική
προσέγγιση. Υπό την έννοια αυτή, το «πέρασμα» του Καρόλου Βοϊτίλα από την
Αθήνα δεν έχει καμία σχέση με τη γνωστή απόπειρα εξομάλυνσης των ετών της
δεκαετίας του ’60, η οποία είχε χαρακτηρισθεί από τoν εναγκαλισμό του Πάπα
Παύλου ΣΤ’ με τον Πατριάρχη Αθηναγόρα στην Ιερουσαλήμ το 1964 και την κοινή
πρωτοβουλία τους το 1965 να ανακαλέσουν τους εκατέρωθεν αφορισμούς.

Οι διαφορές μεταξύ ορθοδόξων και καθολικών λέγεται ότι εκφράζουν την
πολιτισμική αντίθεση Δύσης και Ανατολής. Δογματική αφετηρία τους είναι,
πάντως, ο ισχυρισμός των Δυτικών ότι το Άγιο Πνεύμα δεν εκπορεύεται μόνο εκ
του Πατρός αλλά και εκ του Υιού. Το γνωστό filioque ανέκυψε το 431 μ.Χ. στην
Οικουμενική Σύνοδο της Εφέσου και παραμένει ως αντίθεση, έστω κι αν έχει
ατονήσει κάπως. Η προσθήκη του filioque στο δυτικό Σύμβολο της Πίστεως έγινε
το 794 από τον Καρλομάγνο, γεγονός που υποδεικνύει την ανάμειξη της κοσμικής
εξουσίας στη διαμάχη ορθοδόξων και καθολικών. Μερικά χρόνια αργότερα, το 1215,
η Σύνοδος του Λατερανού βλέπει τη γέννηση της Ουνίας. Η Ουνία συνιστά κατ’
εξοχήν αγκάθι στις σχέσεις των δύο Εκκλησιών και έχει ιδιαίτερα οξυνθεί μετά
το τέλος του Ψυχρού Πολέμου. Οι ουνίτες τηρούν ορθόδοξο τελετουργικό, αλλά
αναγνωρίζουν τον Πάπα και τα καθολικά δόγματα. Η υπόθαλψή τους είναι άλλη μια
ένδειξη του πολιτικού πραγματισμού του Βατικανού. Γιατί η Ουνία αποτελεί αιχμή
του δόρατος της διείσδυσης των καθολικών στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη
σήμερα. Όπλο της διείσδυσης αυτής είναι και το χρήμα. Εκμεταλλευόμενο την
κατάρρευση της Ρωσίας και των άλλων χωρών της περιοχής, το Βατικανό παρέχει
αφειδώς οικονομική ενίσχυση ακόμη και στο Πατριαρχείο της Μόσχας. Πάντως, οι
Σλάβοι δεν έχουν λησμονήσει το γεγονός ότι το Βατικανό, στην περίπτωση της
διάλυσης της πρώην Γιουγκοσλαβίας, έλαβε σαφώς θέση υπέρ των καθολικών
Σλοβένων και, κυρίως, Κροατών, και κατά των ορθόδοξων Σέρβων.

Η κυριαρχική συμπεριφορά του Βατικανού εμφαίνεται και από την ιστορική
ανακήρυξη του αλάθητου του Πάπα και του πρωτείου του, ως διαδόχου του
Αποστόλου Πέτρου. Η διάθεση αυτή αμβλύνθηκε κάπως με την προσέγγιση της
δεκαετίας του ’60, αλλά επανήλθε στο προσκήνιο πρόσφατα με την εγκύκλιο
«Ντόμινους Γιέζους» που συνέταξε ο συντηρητικός Καρδινάλιος Ράτσινγκερ που
επέχει ρόλο ιδεολόγου του Βατικανού. Το κείμενο επαναβεβαιώνει τα πρωτεία της
Ρώμης, απορρίπτοντας την ισοτιμία με τις άλλες Εκκλησίες και, σύμφωνα με μια
εκδοχή, αποκαλύπτει τις πραγματικές προθέσεις του Βατικανού.