«Να απαλύνουμε τον πόνο»

Η Ζανέτ Άτκινς και ο σύντροφός της διέτρεξαν 3.600 χιλιόμετρα από το
Πόρτλαντ έως το Ντιτρόιτ των ΗΠΑ, όπου η βοήθεια σε αυτοκτονία δεν αποτελούσε
ποινικό αδίκημα, για να συναντήσουν τον Τζακ Κεβορκιάν, γνωστότερο ως «γιατρό-Θάνατο»!

Γεράσιμος Ρηγάτος: «Είναι και τραγικό και εγκληματικό να υπάρχουν σήμερα άρρωστοι που φεύγουν από τη ζωή με τρομακτικούς πόνους…», λέει ο διευθυντής της Α’ Παθολογικής Κλινικής του «Άγιου Σάββα»

Το ραντεβού ήταν «θανάσιμο» και το πρώτο της σειράς θανάτων που προκάλεσε ο
Κεβορκιάν, κατ’ απαίτηση των ασθενών του. Η Ζανέτ ήταν 54 ετών και έπασχε από
τη νόσο Αλτσχάιμερ. Έχοντας απόλυτη γνώση της εξέλιξης των διαταραχών της
νόσου και μη αντέχοντας την ιδέα ότι σε λίγο δεν θα μπορούσε πια να παίζει
φλάουτο που ήταν το μεγάλο της πάθος, τηλεφώνησε στον Κεβορκιάν τον Οκτώβριο
του ’89 και στις 11 Ιουνίου του ’90 έκλεισε μαζί του το ραντεβού θανάτου. Μέσα
σ’ ένα φορτηγάκι, κοντά στο σπίτι του, ο Κεβορκιάν είχε τοποθετήσει την πρώτη
του εφεύρεση που «εγκαινιάστηκε» από τη Ζανέτ. Εκείνος της έβαλε απλώς τον
ενδοφλέβιο ορό και εκείνη δεν είχε παρά να πατήσει πάνω σε δύο χειρολαβές που
η μια έβαζε σε λειτουργία μια ένεση βαρβιτουρικών και η άλλη χλωριούχου
καλίου. Ο θάνατος επήλθε σε έξι ακριβώς λεπτά και ο Κεβορκιάν ειδοποίησε την
αστυνομία…

Η παραπάνω πράξη ζωής και θανάτου, είναι ίσως από τα σκληρότερα σενάρια που
έχει γράψει η ζωή και σίγουρα μία από τις πολλές και αμφιλεγόμενες πλευρές της
ευθανασίας, είτε αποκαλείται από κάποιους «ενεργητική» είτε «συνέργεια σε
αυτοκτονία».

Ως χώρα απέχουμε από μια τέτοια σκληρή πραγματικότητα, πολλά περισσότερα
χιλιόμετρα από εκείνα που διέτρεξε η Ζανέτ για να πεθάνει! Ο θάνατος, ως
παραγγελία, δεν έχει παρά μεμονωμένα και ακραία περιστατικά να επιδείξει στη
δική μας κοινωνία…

Στην Ελλάδα, δεν υπάρχει συγκεκριμένο νομικό πλαίσιο για την ευθανασία και την
παροχή βοήθειας στον θνήσκοντα. Στον Ποινικό μας Κώδικα προβλέπονται η
ανθρωποκτονία από πρόθεση (αρ. 299), η ανθρωποκτονία από αμέλεια (αρ. 302), η
ανθρωποκτονία με συναίνεση (αρ. 300) και η συμμετοχή σε αυτοκτονία (αρ. 301),
ενώ με βάση τις ερμηνείες των κανόνων δικαίου μπορούν να ρυθμισθούν οι
επιμέρους περιπτώσεις.

Στο άρθρο 300 του Π.Κ., για την ανθρωποκτονία με συναίνεση, προβλέπεται ότι
«όποιος αποφάσισε και εκτέλεσε ανθρωποκτονία ύστερα από σπουδαία και επίμονη
απαίτηση του θύματος και από οίκτο για αυτόν που έπασχε από ανίατη αρρώστια»
τιμωρείται με φυλάκιση. Ο Έλληνας νομοθέτης δεν αφήνει ατιμώρητο τον δράστη
της ανθρωποκτονίας από οίκτο, έστω κι αν το κάνει ύστερα από επίμονη απαίτηση
του θύματος, δέχεται όμως να τιμωρείται ηπιότερα. Σε περίπτωση όμως που
ενεργήσει δίχως να το ζητήσει το θύμα, ακόμα κι αν συντρέχουν όλες οι άλλες
προϋποθέσεις, τιμωρείται όπως και ο από πεποίθηση δολοφόνος, για ανθρωποκτονία
από πρόθεση. Όσον αφορά την «επήρεια βούλησης» ή τις «προκαταβολικές ιατρικές
οδηγίες», δεν υπάρχει καμιά σχετική ρύθμιση στην ελληνική νομοθεσία.

Έχει τελικά το δικαίωμα ένας άνθρωπος να βάλει τέλος στη ζωή του, γιατί η
συνέχισή της τον καταρρακώνει; Είναι αυτόνομη κάθε ανθρώπινη ύπαρξη να
καθορίσει τα της ζωής και του θανάτου της; Ο αυτόχειρας στην Ελλάδα δεν
τιμωρείται ακόμη κι αν η προσπάθειά του αποτύχει. Τιμωρείται όμως για
ανθρωποκτονία, όποιος βοηθήσει, από οίκτο, στην προσπάθειά του. Και κανείς δεν
έχει προνοήσει τι γίνεται στις περιπτώσεις εκείνων των ασθενών που ψυχορραγούν
και υποφέρουν πολύ, εκλιπαρούν για την λύτρωσή τους αλλά δεν μπορούν να την
επιφέρουν μόνοι από φυσική ή ψυχική αδυναμία… Σε πολλές τέτοιες περιπτώσεις
οι γιατροί όχι μόνο δεν βοηθούν, αλλά παρατείνουν με τεχνολογικά μέσα την
επιθανάτια αγωνία των αρρώστων τους: «Υπάρχουν άνθρωποι που θα πέθαιναν
λιγότερο μόνοι και με περισσότερη αξιοπρέπεια στο σπίτι τους απ’ ό,τι στο
νοσοκομείο», αναγνωρίζει ο κ. Γεράσιμος Ρηγάτος, διευθυντής της Α’ Παθολογικής
Κλινικής του «Άγιου Σάββα».

«Θα αποχωρούσαν από τη ζωή δίχως σωληνάκια, υπερβολές και θορύβους…».

Ο κ. Ρηγάτος θεωρεί εγκληματική πράξη να αφήνει ο γιατρός τον άρρωστο να φύγει
π.χ. διψασμένος, αλλά και «εγκληματική» υπερβολή τη διαδικασία της ανάταξης
και του ηλεκτροσόκ σε περιπτώσεις αρρώστων που «έφυγαν» και επαναφέρονται στη
ζωή για να… «ξαναπεθάνουν» μια δυο μέρες αργότερα: «Δυστυχώς, συμβαίνουν και
αυτά…». Εξίσου εγκληματική θεωρεί την πρακτική αρκετών γιατρών που αφήνουν
τους αρρώστους τους να πονάνε, «από φόβο μη πεθάνουν οι άρρωστοι από την
αυξημένη δόση του φαρμάκου ή μήπως γίνουν… τοξικομανείς! Είναι τραγικό να σε
απασχολεί η περίπτωση να αποκτήσει εξάρτηση από τη μορφίνη ασθενής που έχει
δέκα ή δεκαπέντε ημέρες ζωής και ακόμα τραγικότερο να τον αφήνεις να υποφέρει
από φοβερούς πόνους, αγνοώντας μια βασική αρχή της Ιατρικής: Δεν υπάρχει
συγκεκριμένη δόση μορφίνης π.χ. που να μη μπορεί ο γιατρός να ξεπεράσει. Η
σωστή δόση είναι αυτή που αντιμετωπίζει τον πόνο σε κάθε περίπτωση χωριστά.
Και όταν η από του στόματος δόση της μορφίνης, μπορεί να κυμαίνεται από 5 mg
έως και 1.000 mg ­ σωστά διαβάσατε (!) ­ είναι και τραγικό και εγκληματικό να
υπάρχουν σήμερα άρρωστοι που φεύγουν από τη ζωή μέσα από τρομακτικούς
πόνους… Είναι πραγματικά απαξιωτικό για την ανθρώπινη ύπαρξη!».

Ο ιπποκράτειος όρκος είναι που προκαλεί εσωτερικά ρήγματα και αντιδιαστολές

Ποιο είναι τελικά το «τέλος» και ποιος με βεβαιότητα μπορεί να προσυπογράψει
τις οριακές στιγμές ενός αρρώστου; «Είναι φορές που τόσο η κλινική ιατρική όσο
και η ακτινοδιαγνωστική μιλούν για το «τέλος» που καταφθάνει και ύστερα
έρχεται η ίδια η ζωή και διαψεύδει την αρχική πρόγνωση, δίνοντας όχι ελπίδες
επιβίωσης αλλά μικρές παρατάσεις ζωής», λέει στα «ΝΕΑ» ο κ. Κυριάκος
Στριγγάρης, καθηγητής Ακτινολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Για τον κ. Στριγγάρη, πριν φτάσει ένας γιατρός να μιλήσει για ευθανασία, «θα
πρέπει να είναι απόλυτα βέβαιος ότι βρίσκεται αντιμέτωπος με το τέλος! Εάν
αποδεδειγμένα το τέλος έρχεται, όλες του οι ενέργειες εξαρτώνται από την
ποιότητα ζωής που έχει ο άρρωστος. Αν έχει καλή ποιότητα ζωής και δεν πονάει,
τότε είναι χαρά για εκείνον να βλέπει κάθε πρωί το φως του ήλιου. Εάν πονάει
και ταλαιπωρείται, είναι βέβαιο ότι η χαρά γίνεται βάσανο και ο ήλιος
«εξαφανίζεται». Αλλά στην περίπτωση που ο άρρωστος προβάλλει το αυτεξούσιο
δικαίωμά του ζητώντας να συντομεύσει ο γιατρός το προδιαγεγραμμένο του τέλος,
πέρα από τις όποιες ηθικές αναστολές, εμπλέκει τον γιατρό και σε πράξη
ανθρωποκτονίας ή συνέργειας σε αυτοκτονία…».

Ως γιατρός, δεν θα μπορούσε ποτέ να «συνεργήσει». Αλλά ως άνθρωπος, για δικό
του άνθρωπο, βαθιά μέσα του θα επιθυμούσε «να κλείσει το κεφάλαιο της ζωής του
ειρηνικά και με αξιοπρέπεια. Γιατί καμία παράταση ζωής για λίγες ώρες ή λίγες
μέρες δεν έχει νόημα όταν κανείς τόσο υποφέρει…».

Δέσμιος του ιπποκράτειου όρκου είναι και ο μικροβιολόγος κ. Ηρακλής Αβραμίδης,
αλλά ο ίδιος ο όρκος είναι που προκαλεί και εσωτερικά ρήγματα και
αντιδιαστολές: «Ως γιατρός δεν θέλεις να συνεργήσεις σε τίποτα που να οδηγεί
στον θάνατο του αρρώστου σου. Αλλά δεν θέλεις να συνεργήσεις και στον
εξευτελισμό της ανθρώπινης ύπαρξης, στην απομυθοποίηση της προσωπικότητας του
αρρώστου…».

Δεν θα δίσταζε, εξηγεί, σαν άνθρωπος να συνηγορήσει σε μια διαδικασία ανώδυνου
θανάτου με τη συνέργεια ιατρών και πολιτειακών παραγόντων: «Εάν επρόκειτο για
τη δική μου βούληση, θα μπορούσα όσο είμαι υγιής και με σώας τα φρένας, να έχω
κάνει διαθήκη ή παραγγελία να μη με διατηρήσουν μάταια στη ζωή εφόσον είναι
βεβαιωμένο ότι δεν μπορώ να ξεφύγω από το μοιραίο. Για μένα ευθανασία είναι να
αφεθεί να οδηγηθεί στο τέρμα της ζωής του ο άρρωστος με τον πλέον ανώδυνο
τρόπο. Υποφέρεται ο πόνος, όσο υπάρχει ελπίδα. Όταν κι αυτή εκπνεύσει, δεν
υπάρχει «αναλγητικό» σώματος και ψυχής για εκείνον που ξέρει ότι πεθαίνει…».