Το κόστος της διασημότητας

«Φωτογραφίστε με!». Η γνωστή ηθοποιός Πενέλοπε Κρουζ ποζάρει μπροστά στους παπαράτσι που κατέκλυσαν πρόσφατα τις Κάννες

Τι κερδίζουμε κοιτάζοντας τα ζωάκια πάντα; Αυτό αναρωτιόμουν κάθε φορά που
πήγαινα τα παιδιά μου στον ζωολογικό κήπο και επισκεπτόμασταν την μεγαλύτερη
διασημότητα, το πάντα Τσινγκ-Τσινγκ. Τα συνήθη επιφωνήματα «Ωωω!» και «Ααα!»
ακολουθούσε η εκφρασμένη με παράπονο παραδοχή: «Όμως τα πάντα δεν βγάζουν
πολλά, έτσι δεν είναι μπαμπά; Πάμε να δούμε να ταΐζουν τους πιγκουίνους».

Παρατηρούμε με επιμονή τις διασημότητες του κόσμου μας όπως και αυτές των
ζώων. Και, όπως τα ζώα, οι δικές μας διασημότητες ανήκουν σε ένα διαφορετικό
γένος, κατοικούν σε ένα τελείως διαφορετικό περιβάλλον από τον Χόμο Σάπιενς ­
έναν εξωτικό κόσμο ανεξήγητης συμπεριφοράς που πόρρω απέχει από την
πραγματικότητα των απλών ανθρώπων. Όμως, ενώ βλέπουμε αφ’ υψηλού τα ζώα,
σηκώνουμε τα μάτια με θαυμασμό στους Χόμο-διασημότητες. Τα ζώα μάς θυμίζουν
αυτό που ήμασταν. Οι διασημότητες, μας παρουσιάζουν εικόνες αυτού που μπορεί
να γίνουμε. Αυτή η παρότρυνση για κτήση φήμης αποτελεί την ηθική βάση της
εποχής, από την οποία εξαρτώνται τα πάντα. Η διασημότητα είναι το βασικό
νόμισμα της οικονομίας μας, η κύρια αξία που κρίνει την αξιολόγηση των
ειδήσεων, η κινητήρια δύναμη των ανθρωπιστικών μας εγχειρημάτων. Είναι το
κυρίαρχο μέσον της διάδοσης και της λήψεως ιδεών, πληροφοριών, διασκέδασης.
Τίποτα δεν κινείται στο σύμπαν μας χωρίς την ετικέτα της διασημότητας. Οι
ηθικές αξίες του ζωολογικού κήπου έχουν καταστεί η νέα παγκόσμια τάξη.

Τα είδη

Όσα διαφορετικά είδη ζώων υπάρχουν στον ζωολογικό κήπο, τόσα και οι
διασημότητες. Κάποιες ­ Μάικλ Τζάκσον, Άρνολντ Σβαρτζενέκερ, Μαντόνα ­ είναι
τόσο απίστευτες, όπως ο πλατύπους ή ο απτέρυξ, που δεν θα μπορούσε να τις είχε
φανταστεί ένα απλό, «συνηθισμένο» μυαλό. Άλλοι έχουν γίνει διάσημοι με τη
συμπεριφορά του αρπαχτικού έναντι μελών της ίδιας του της οικογένειας, όπως οι
καρχαρίες…

Κοινό στοιχείο όμως όλων των ποικιλιών, το γεγονός ότι σε όλες αρέσει να τις
κοιτάζουμε. Όταν επισκεπτόμαστε τον ζωολογικό κήπο, προσπαθούμε να φανταστούμε
πώς είναι η ζωή των ζώων στο φυσικό τους περιβάλλον. Είναι το ίδιο
δυστυχισμένα, όπως στα κλουβιά; Η παρωδία που εκτυλίσσεται εκεί, έχει καμία
σχέση με την πραγματική ζωή τους;

Κάτι παρόμοιο συμβαίνει όταν βλέπουμε τις διασημότητες στα ­ όμοια των
αντίστοιχων άγριας φύσης ­ περιοδικά όπως το «Hello!», το «Ο.Κ!», το «Vogue»
και το «Tatler». Μας παρουσιάζουν τρόπους ζωής τόσο τεχνητής, όσο και αυτής σε
ένα κλουβί θηρίου. Είναι αυτοί οι άνθρωποι τόσο ευτυχισμένοι, όπως
εμφανίζονται να είναι; Τι σημαίνει να έχεις τόση δόξα και πλούτη; Πώς είναι
στ’ αλήθεια πίσω από αυτήν την πλαστική προσωπικότητα;

Μπορεί να θεωρηθούν ως αποτέλεσμα της παγκοσμιοποίησης, γιατί τα σύγχρονα μέσα
μαζικής επικοινωνίας κατέστησαν δυνατό ο Ντέιβιντ Μπέκαμ να είναι σταρ στη
Μαντζουρία όπως και στο Μάντσεστερ. Το να είναι όμως κανείς καλός ηθοποιός ή
τραγουδιστής ή ποδοσφαιριστής δεν είναι αρκετό για να αποκτήσει παγκόσμια
φήμη. Γιατί οι όροι της διασημότητας δεν περικλείουν την αξιοκρατία. Πρέπει να
βιομηχανοποιηθεί, μεταφορικά είναι σαν παγόβουνο: ολόκληρες βιομηχανίες είναι
ταγμένες στη δημιουργία διασημοτήτων, δεν τις βλέπει κανείς και εργάζονται
αδιάκοπα για να υποστηρίξουν το ορατό αντικείμενο της δουλειάς τους.

Αφού κατακτηθεί η φήμη, χρειάζεται μεγάλη προσπάθεια για να διατηρηθεί. Όχι
μόνο γιατί οι διασημότητες πρέπει να συνεχίσουν να «διοικούν» το ενδιαφέρον
του κοινού, αν επιδιώκουν να παραμείνουν, αλλά επειδή αποτελούν εξευγενισμό
της ανάγκης του καθένα να είναι αναγκαίος.

Η επίμονη προσοχή προς τους σταρ μπορεί να αποδειχθεί μοιραία, όπως
παρακολουθήσαμε στις περιπτώσεις της Λαίδης Νταϊάνα και της Πόλα Γέιτς. Κανείς
από αυτούς δεν μπορεί να αποτραβηχτεί από τον τρόπο ζωής μιας διασημότητας και
να έχει «ιδιωτική ζωή». Αυτό που είχε πει κάποτε η Γκρέτα Γκάρμπο: «Θέλω να
μείνω μόνη μου», ανήκει σε μια πιο αθώα εποχή. Κάθε άλλο παρά δυνατό είναι,
ακόμη και για τους ίδιους, να κάνουν διάκριση μεταξύ του δημόσιου και του
ιδιωτικού, της φαντασίας και της πραγματικότητας. Διέπονται οι ερωτικές τους
σχέσεις από πραγματική αγάπη ή καθοδηγούνται για λόγους δημοσιότητας και
καριέρας;

Αυτό μας παραπέμπει στο «κουτσομπολιό», άλλη σημαντική προϋπόθεση για τη
διατήρηση της διασημότητας.

Το αίτιο

Γιατί, όμως, το κάνουν; Γιατί οι διασημότητες ανέχονται την κτήση των
προσωπικοτήτων τους από το κοινό, την απουσία ιδιωτικής στάσης, το συνεχές
κουτσομπολιό; Η προφανής απάντηση είναι το χρήμα, η δόξα και η δύναμη.
Λιγότερο προφανές, το ότι τα τρία αυτά βραβεία ανευρίσκονται πλέον στις
μεγαλύτερες ποσότητες από ποτέ.

Αν θέλεις να προωθήσεις κάποια ιδέα, ένα σχέδιο, μια πρωτοβουλία ή να
ξεκινήσεις μια εκστρατεία, τότε βρες μια διασημότητα. Κανένα ζήτημα δεν
αποτελεί ζήτημα χωρίς σταρ. Έτσι, ο Άντονι Έντουαρντς υποστηρίζει την έρευνα
για τον αυτισμό, η Σούζαν Σάραντον εργάζεται ακούραστα για την κατάργηση της
θανατικής ποινής… Για τους σταρ, όλα αυτά είναι απαραίτητα, όπως οι
πράκτορές τους ή τα εμφυτεύματα στήθους. Το πτυχίο του αλτρουισμού παρέχει τη
δικαιολογία για μια αναίσχυντη ύπαρξη. Και η βιομηχανία αποδοχής τούς δίνει
την εξουσία που κάποτε επεφύλασσε σε μονάρχες.

Στον εικονικό ζωολογικό κήπο εισβολής της διασημότητας, παρατηρητές και
παρατηρούμενοι είναι εγκλωβισμένοι.

Οι δεύτεροι είναι σαν τις τίγρεις που βαδίζουν παραλογισμένα πίσω και μπροστά,
πίσω-μπροστά. Καταναλώνουν το κόκκινο κρέας που τους πετάνε, μόνο για να
συνεχίσουν το ταξίδι τους πίσω… μπροστά. Οι παρατηρητές, εκείνοι που
ξεμυαλίζονται με τις διασημότητες, τρέχουν πίσω από μια κενή παρωδία που
αναπόφευκτα ρουφά κάθε νόημα από τη ζωή τους. Μειώνουμε τους εαυτούς μας. Τι
να διασκεδάσουμε σ’ αυτό;

To άρθρο του του Ziauddin Sardar δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «New Statesman»