ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Εξοπλισμοί ή σταθερότητα;

Πρόσφατα, με αφορμή τις περικοπές στα εξοπλιστικά, ετέθη το δίλημμα ­ ίσως
σκοπίμως ­ μεταξύ κοινωνικής πολιτικής και εξοπλισμών. Ασχέτως τού πώς ετέθη,
στα περισσότερα κράτη το ζήτημα αυτό διαθέτει τα στοιχεία αφόρητου διλήμματος.

Και αυτό ισχύει χωρίς άλλο και στην περίπτωση της Ελλάδας, ειδικά, μια και
παρουσιάζει το εξωπραγματικό να είναι η μόνη ευρωπαϊκή χώρα που ξοδεύει τόσο
μεγάλο ποσοστό του εθνικού εισοδήματος σε εξοπλισμούς (περισσότερο ποσοστό και
από την Τουρκία που έχει πολύ πιο δύσκολα σύνορα) και δίνει ψίχουλα για την
παιδεία, την ένδεια κ.λπ.

Σήμερα στην Ελλάδα και οι δύο πλευρές στο δίλημμα δεν πείθουν, αλλά για
διαφορετικούς λόγους. Η πλευρά τής εξοικονόμησης γιατί δεν έχει, δυστυχώς, ως
κύριο μέλημα τις κοινωνικές παροχές, την παιδεία κ.λπ., αλλά το να καλύψει τη
μαύρη τρύπα των Ολυμπιακών. Η πλευρά των εξοπλισμών δεν πείθει, γιατί
εμφορείται από το απαρχαιωμένο δόγμα της αποτροπής – εξισορρόπησης ισχύος σαν
να βρισκόταν η χώρα επί ποδός πολέμου.

Κατά τη θέση περί εξισορρόπησης, απαραίτητη είναι η εξισορρόπηση ισχύος του
αδύνατου, εν προκειμένω της Ελλάδας, με τον ισχυρότερο, την Τουρκία. Η
επίτευξη ισορροπίας ισχύος δημιουργεί, υποτίθεται, μια κατάσταση αποτροπής του
πολέμου. Επιδιώκεται απλώς ο «μη πόλεμος», γιατί μόνον αυτή η επιδίωξη
θεωρείται ρεαλιστική στα ελληνοτουρκικά. Ωστόσο, όπως δείχνει η έρευνα, η
ισορροπία ισχύος ή εξισορρόπηση ισχύος δεν οδηγεί στην ειρήνη και τη
σταθερότητα, αλλά στο ακριβώς αντίθετο.

Η χρήση βίας για την επίλυση των διαφορών μεταξύ δύο χωρών είναι πιο πιθανή
όταν τα δύο μέρη είναι στρατιωτικά ίσα ή υπάρχει μικρή διαφορά μεταξύ τους.
Μεταξύ στρατιωτικά ίσων οι απειλές αντιμετωπίζονται με αντίστοιχες απειλές, η
δύναμη με δύναμη, αυξάνεται έτσι η πιθανότητα πολέμου.

Όσο για την ανάγκη μεγάλων εξοπλισμών, βασίζεται στην άποψη ότι η στρατιωτική
ενδυνάμωση μίας χώρας είναι το κύριο εχέγγυο κατά του πολέμου (το ρωμαϊκό
απόφθεγμα «αν θέλεις ειρήνη προετοιμάσου για πόλεμο»).

Υπάρχει βέβαια και η αντίθετη θέση: ότι «όποιος παίζει με τη φωτιά απ’ αυτήν
θα καεί», όποιος προετοιμάζεται για πόλεμο είναι πιθανότερο να τον προκαλέσει
ή να μπει στον πειρασμό να τραβήξει τη σκανδάλη. Και εδώ η έρευνα διαψεύδει
τις προσδοκίες των υποστηρικτών τών εξοπλισμών στη χώρα μας. Οι εξοπλισμοί
έχουν σε πολλές περιπτώσεις προηγηθεί πολέμων, ενισχύουν την ένταση και την
αίσθηση απειλής, χειροτερεύουν το κλίμα μεταξύ των δύο χωρών, δίνουν την
εντύπωση ότι ο αντίπαλος δεν επιδιώκει απλώς την άμυνα, αλλά στρατιωτική
κλιμάκωση και επιβολή διά της στρατιωτικής ισχύος. Από ένα σημείο και έπειτα
οι εκατέρωθεν εξοπλισμοί επιφέρουν έναν φαύλο κύκλο ανεξέλεγκτο που μπορεί να
οδηγήσει και σε πόλεμο και πάντως όχι στην εδραίωση της ειρήνης. Σε τελική
ανάλυση, το ερώτημα είναι τι Ελλάδα θέλουμε στα Βαλκάνια και σε σχέση με την
Τουρκία: «κράτος οχυρό» τύπου Ισραήλ ή σύγχρονη Ελλάδα που η ισχύς της να
εδράζεται στη δημοκρατική της σταθερότητα και στο κύρος της ως χώρας που
πρωτοστατεί στην ειρήνη και την ασφάλεια στην περιοχή; Το τελικό δηλαδή
δίλημμα είναι μεταξύ του χθες των αγκυλώσεων, του εθνοκεντρισμού, της φοβίας,
της περιφρόνησης όλων των γειτόνων και του σήμερα της αυτοπεποίθησης, των
πυκνών επαφών και σχέσεων και του αμοιβαίου σεβασμού με όλους τους γειτονικούς
λαούς;

Ο Αλέξης Ηρακλείδης είναι αναπληρωτής καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο
Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Πάντειου Πανεπιστημίου.