Βγαίνουμε… Μετρό μου, βγαίνουμε μέσα απ’ το τούνελ

Στο μέλλον, κάπου γύρω στο 2003 αν όλα πάνε καλά, ο κόσμος που θα περνά από
τον σταθμό του Μετρό στο Μοναστηράκι θα μπορεί να βλέπει τον ποταμό Ηριδανό να
κυλάει ξανά μέσα στην αρχαία κοίτη του. Ο Ηριδανός, ο οποίος κατά τον Ηρόδοτο
έρρεε κατά τα δυτικά της Ευρώπης στον Βόρειο Ωκεανό παράγοντας το ήλεκτρο,
έχει σταματήσει τώρα να ρέει εξαιτίας των εργασιών που γίνονται για την
κατασκευή του σταθμού.

Οι εργασίες στην υπόγεια Αθήνα γίνονται ανά τρεις βάρδιες. Η σήραγγα προχωρά, σχεδόν ένα μέτρο την ημέρα προς το Μοναστηράκι.

Μερικές εκατοντάδες μέτρα πιο μακριά, πίσω από τη Μητρόπολη της Αθήνας,
βρίσκεται η πρόσβαση σε μια τεράστια σήραγγα που σκάβεται αργά και μεθοδικά
κάτω από την οδό Ερμού. Στο πίσω μέρος του εργοταξίου του Μετρό, 102 μεταλλικά
σκαλιά οδηγούν κατευθείαν σε βάθος 28 μέτρων. Τα σκαλιά έχουν τοποθετηθεί στη
μια πλευρά ενός τεράστιου τετράγωνου πηγαδιού που ο πάτος του δεν είναι πάντα
ορατός από τον ήλιο.

Λάσπη και σκοτάδι

Απέναντι και διαγώνια από το τελευταίο σκαλί που σχεδόν βυθίζεται μέσα στη
λάσπη που δημιουργεί το βρεγμένο τσιμέντο και το χώμα ξεκινά ένα τούνελ που
προχωρεί για να συναντήσει κάθετα τη μεγάλη σήραγγα. Αυτή αρχίζει από το
Σύνταγμα και φθάνει μέχρι την Πλατεία Ασωμάτων. Είναι μια διαδρομή μεγαλύτερη
από 1.000 μέτρα, στην οποία κάποια στιγμή αργότερα θα τοποθετηθούν οι ράγες
όπου θα κινούνται οι συρμοί. Προς το παρόν όμως στην είσοδο του τούνελ υπάρχει
μόνο λάσπη και σκοτάδι. Από το στόμιό του τρέχουν σταγόνες νερό και το μάτι
δυσκολεύεται να συνηθίσει την εναλλαγή στον χώρο και τα χρώματα. Οι μπότες των
ανθρώπων που εργάζονται σε οκτάωρες βάρδιες μέρα – νύχτα βυθίζονται στη λάσπη
μέχρι τον αστράγαλο. Από την κορυφή του τούνελ που είναι σκαμμένο μέσα στον
αποσαθρωμένο σχιστόλιθο του εδάφους συνεχίζουν να πέφτουν σταγόνες νερού.
«Προέρχονται από τους υδροφόρους ορίζοντες», λέει ο Στέλιος Κουκουτάς,
προϊστάμενος Εργοταξίου Σηράγγων και Υπόγειων Έργων της εταιρείας Αττικό
Μετρό.

Ήδη από τα πρώτα μέτρα μέσα στο τούνελ, το ελάχιστο φως που έφθανε μέχρι τον
πάτο του πηγαδιού έπαψε να φέγγει. Τη δουλειά αυτή έχουν αναλάβει τώρα μεγάλοι
λαμπτήρες που είναι στερεωμένοι κατά μήκος των τοιχωμάτων του τούνελ. Οι
μπότες βυθίζονται πότε λιγότερο και πότε περισσότερο στην γκρι λάσπη. Μεγάλες
ποσότητες χώματος είναι διασκορπισμένες αριστερά και δεξιά. Τα πάντα φαίνονται
θαμπά καθώς ο ζεστός αέρας διατρέχει με μεγάλη ταχύτητα το τούνελ και η σκόνη
από το τρύπημα του σχιστόλιθου περιφέρεται νωχελικά σε ολόκληρη τη σήραγγα.
Όσο πλησιάζει η διασταύρωση του βοηθητικού τούνελ με την κύρια σήραγγα, το
βουητό που έρχεται από τους τεράστιους πλαστικούς σωλήνες αερισμού γίνεται όλο
και πιο έντονο. Οι κόκκινοι αυτοί σωλήνες ξεκινούν από την επιφάνεια του
εδάφους, διατρέχουν κάθετα το τεράστιο πηγάδι των 28 μέτρων και εισβάλλουν στη
συνέχεια μέσα στο τούνελ και τη σήραγγα μεταφέροντας τον αέρα στην υπόγεια
πολιτεία. Τα τοιχώματά τους συστέλλονται και διαστέλλονται όπως ένας
πνεύμονας, κάθε φορά που απελευθερώνουν τις τεράστιες ποσότητες αέρα.

Σκόνες και χώματα

Σύνδεση με Σύνταγμα. Πριν από λίγες μέρες, το τμήμα της σήραγγας που εσκάπτετο με κατεύθυνση τον σταθμό του Συντάγματος, ενώθηκε με την εκεί σήραγγα. Στο βάθος άλλωστε, τα φώτα του σταθμού

Αυτό όμως το βουητό σκεπάζεται τώρα από τον θόρυβο που κάνουν οι μπετονιέρες,
οι εκσκαφείς και οι μπουλντόζες που κινούνται αργά μέσα στη μισανοιγμένη
σήραγγα. Είναι μηχανήματα που τα έχει κατεβάσει μέχρι εκεί ένας τεράστιος
γερανός που βρίσκεται αρκετά μέτρα πάνω από το πηγάδι. Τα φώτα τους είναι
κίτρινα και διακρίνονται θαμπά, σαν σε ομίχλη. Η σκόνη δεν έχει κατακαθήσει
ακόμα. Αλλά και όταν αυτό συμβαίνει, τα τεράστια μεταλλικά φτυάρια που
σηκώνουν δεκάδες κιλά χώματος για να τα μεταφέρουν έξω ανοίγοντας ελεύθερο
χώρο προκαλούν με τη σειρά τους καινούργια θύελλα σκόνης.

Την ίδια ώρα, ξανά πίσω στο Μοναστηράκι, στο σημείο που διασταυρώνεται η οδός
Ερμού με την Αθηνάς, ένας εκσκαφέας που στην άκρη του έχει ένα ατσαλένιο
διατρητικό έμβολο διαλύει σιγά σιγά το σκυρόδεμα που καλύπτει τον τοίχο. Ο
εκσκαφέας βρίσκεται σε βάθος μεγαλύτερο από 20 μέτρα. Οι ρόδες του είναι
μισοχωμένες κι αυτές στην γκρι λάσπη. Το μπροστινό του μέρος κοιτάει προς το
τέλος της Ερμού, προς την Πλατεία Ασωμάτων. Το τούνελ στάζει κι εκεί νερό. Το
έμβολο διαλύει το σκυρόδεμα και αποκαλύπτει τον αποσαθρωμένο σχιστόλιθο. Ο
Γιάννης Καρακίτσιος, προϊστάμενος Εργοταξίου της εταιρείας Αττικό Μετρό στον
σταθμό του Μοναστηρακίου, παρατηρεί από μικρή απόσταση τη διάτρηση του
σχιστόλιθου. «Αποσαθρωμένος σχιστόλιθος. Έτσι είναι το έδαφος παντού. Ό,τι πιο
δύσκολο. Όλη η σήραγγα σκάφτηκε με αυτό τον τρόπο. Με τη μέθοδο ΝΑΤΜ. Τι
σημαίνει αυτό; Τρυπάμε τον σχιστόλιθο με συμβατικά μέσα. Μόλις δημιουργήσουμε
ένα κενό στο εσωτερικό του τοιχώματος, και προτού αυτό καταρρεύσει, γεμίζουμε
το κενό με σκυρόδεμα ώστε το πέτρωμα να αποκτήσει ξανά τη συνοχή του. Μετά
ξανασκάβουμε το σκυρόδεμα, το διώχνουμε εντελώς και τρυπάμε εκ νέου τον
σχιστόλιθο».

Οι ανασκαφές

Η αρχαιολογική ανασκαφή, λίγα μέτρα πιο μακριά απο το σταθμό Μοναστηράκι αποκάλυψε ένα κομμάτι της αρχαίας Αθήνας. Εκεί βρέθηκε και η κοίτη του Ηριδανού

Με αυτόν τον τρόπο έχει ανοιχτεί μέχρι σήμερα το μεγαλύτερο κομμάτι της
διαδρομής Σύνταγμα – Μοναστηράκι, που είναι το δυσκολότερο κομμάτι που
αντιμετώπισε το Μετρό από τότε που άρχισε το έργο. Στην επιφάνεια του δρόμου η
κίνηση των αυτοκινήτων συνεχίζεται κανονικά. Ο ήλιος καίει περισσότερο από
κάθε άλλη μέρα του Μαρτίου και στη στροφή από την Ερμού προς την Αθηνάς, το
γνωστό μποτιλιάρισμα είναι πιο ενοχλητικό ακόμα και από Σάββατο βράδυ. Λίγο
πιο μακριά από την Παντάνασσα, μερικά μέτρα πιο κάτω από το επίπεδο του
δρόμου, οι ήχοι από τα κορναρίσματα των αυτοκινήτων δεν ακούγονται καθόλου.
Είναι το κομμάτι της αρχαιολογικής ανασκαφής που γίνεται σε απόσταση αναπνοής
από το εργοτάξιο του Μετρό. Είναι ένα κομμάτι της αρχαίας Αθήνας. Πέτρινα
κτίσματα που πριν από 2.500 χρόνια ήταν σπίτια, πηγάδια που χρησίμευαν για
αποθήκευση νερού και φαγητού και στο βάθος, κάτω από σκαλωσιές, πέρα από ένα
χωμάτινο εδαφικό ανάγλυφο, ίσα ίσα διακρίνεται η κοίτη του Ηριδανού να
εκτείνεται σχεδόν παράλληλα με την Ερμού.

Ο αρχαίος ποταμός που κυλάει κάτω από τη σημερινή Αθήνα αλλά στο ίδιο επίπεδο
με τα σπίτια της Αθήνας του Περικλή. «Βρέθηκε εγκιβωτισμένος, κυλούσε μέσα σε
έναν κεραμικό αγωγό, πράγμα που σημαίνει ότι χρησίμευε τότε για ύδρευση», μας
λέει ο κ. Γ. Καρακίτσιος. «Το γεγονός ότι βρέθηκε ο Ηριδανός μας έκανε να
αλλάξουμε τις μελέτες μας. Ξέρετε, σχεδιάζαμε ένα τμήμα του σταθμού, οι
κλίμακες να διέρχονται μέσα από αυτόν. Τώρα θα περνούν από κάτω του και το
κομμάτι αυτό του ποταμού θα σκεπαστεί από ένα διαφανές υλικό ώστε να είναι
ορατό από τους περαστικούς. Δεν θα πειραχτεί τίποτα».

Η κεντρική σήραγγα

Πίσω ξανά στη μεγάλη κεντρική σήραγγα, περίπου 100 μέτρα από το σημείο που
συναντά εκείνη του Συντάγματος. Είναι πλέον μια ενιαία σήραγγα. Η συνένωση
έγινε πριν από λίγες μέρες.

Εκεί σκαρφαλωμένος σε έναν μεγάλο χωμάτινο όγκο βρίσκεται ένας άλλος εκσκαφέας
που προσπαθεί να καθαρίσει την περιοχή. Τον χειρίζεται ο Νίκος, 41 χρόνων, που
δουλεύει στις σήραγγες για τέσσερα χρόνια. Ο Νίκος όπως και οι άλλοι 300
εργάτες, που κάθε μέρα κατεβαίνουν τα 102 σκαλιά του πηγαδιού για να πιάσουν
δουλειά στα 30 μέτρα βάθος, αποτελούν πλέον μια ξεχωριστή ανθρώπινη μονάδα
λόγω της πείρας τους. Ξέρουν πού να σκάψουν, πόσο, σε ποιο σημείο να
ακουμπήσουν το μηχάνημα. Ξέρουν πώς θα συμπεριφερθούν τα πετρώματα, ξέρουν
πότε πρέπει να δώσουν δύναμη και πότε να αφήσουν το τρυπάνι πιο χαλαρό. «Πώς
ήταν εδώ την πρώτη φορά; Τρέλα…», λέει ο Νίκος. Έχει σταματήσει τώρα τον
εκσκαφέα για να περάσει μπροστά ο Στέλιος και να επιθεωρήσει το τμήμα που
βγάζει μέχρι το Σύνταγμα. Καπνίζει και μαζί με τον καπνό ρουφά και τον αέρα
από τον κόκκινο σωλήνα. Για εκείνους που σκάβουν τις σήραγγες, η μέρα και η
νύχτα δεν έχει καμία σημασία. Εκεί κάτω υπάρχει μόνο το μαύρο χρώμα του
σχιστόλιθου που πρέπει να τρυπηθεί, η σκόνη και ο ζεστός υγρός αέρας. Κάποιοι
από τους εργάτες μιλάνε για τους φόβους τους που με δυσκολία ξεπέρασαν, για
τις αγωνίες τους και για τις φωνές που στην αρχή έβαζαν προτού συνηθίσουν να
σκάβουν κάτω από το φως της λάμπας. Ο Στέλιος λέει ότι η μεγαλύτερη αγωνία
αυτών των ανθρώπων είναι να φθάσουν κάπου. Να γκρεμίσουν τον τοίχο και να
βγουν σε ένα μέρος, σε ένα τέλος.

Θα είναι έτοιμη τον Σεπτέμβριο του 2002

Το εργατάξιο στη συμβολή των οδών Αθηνάς και Ερμού. Εδώ θα βρίσκεται ο σταθμός Μοναστηράκι. Θα έχει δύο προσβάσεις, μία από την οδό Άρεως και άλλη μία επί της Αθηνάς. Το κτίριο του ΗΣΑΠ θα διατηρηθεί

Το μήκος της σήραγγας από το Σύνταγμα μέχρι την Πλατεία Ασωμάτων είναι 1.054
μέτρα. Οι άνθρωποι που εργάζονται εκεί είναι μόνον Έλληνες ­ η ελληνική
κοινοπραξία Ολυμπιακό Μετρό. Η σήραγγα υπολογίζεται να είναι έτοιμη τον
Σεπτέμβριο του 2002. Οι εργασίες εκσκαφής γίνονταν τόσο με κατεύθυνση προς
Σύνταγμα (που ολοκληρώθηκε πρόσφατα) όσο και με κατεύθυνση προς το
Μοναστηράκι. Στη μέχρι τώρα πορεία των έργων, εντοπίστηκαν 72 αρχαία πηγάδια
που το βάθος τους έφθανε μέχρι τα 18 μέτρα. Τα έργα ξεκίνησαν τον Μάιο του
1999 και τα εκσκαφικά μηχανήματα προχωρούσαν κατά μέσον όρο ένα μέτρο την
ημέρα. Η σύσταση του εδάφους αποδείχθηκε ότι δεν ήταν και η πιο ιδανική για
ένα τέτοιο έργο. Έτσι ελήφθησαν όλα τα αναγκαία μέτρα για να υποστηριχθεί η
ασφάλεια της σήραγγας. Πάσσαλοι, σκυρόδεμα, σιδεροπλισμοί, κ.ά. Υπήρχε ένα
κομμάτι της διαδρομής όπου κάθε τρία μέτρα οι εκσκαφείς έπεφταν σε κάποιο
πηγάδι. Ορισμένα είχαν νερό, αφού συνδέονταν με κοινούς αγωγούς. Όλα τα
έκλειναν με τσιμέντο.

Η πιο μεγάλη αποβάθρα

30 μέτρα κάτω από την επιφάνεια του δρόμου, 300 άνθρωποι δουλεύουν πρωί – βράδυ για να φθάσει η σήραγγα μέχρι την πλατεία Ασωμάτων. Σάπιο έδαφος σκοτάδι, λάσπη, ζεστός αέρας γεμάτος χώμα

Ο Σταθμός Μοναστηράκι θα είναι ο επόμενος σταθμός του Μετρό που θα παραδοθεί.
Πρόκειται για την επέκταση της γραμμής 3, δηλαδή απο την Εθνική Άμυνα μέχρι το
Σύνταγμα. Θα είναι τερματικός σταθμός. Η αποβάθρα του, που θα βρίσκεται κατά
μήκος της οδού Ερμού, θα είναι η μεγαλύτερη από όλες τις υφιστάμενες και θα
έχει μήκος 146 μέτρα. Το κτίριο που θα τον στεγάσει θα είναι αυτό του ΗΣΑΠ το
οποίο όμως θα αναδειχτεί. Οι προσβάσεις του σταθμού θα είναι δύο. Μία από την
οδό Άρεως και άλλη μία που τώρα σκάβεται, στη συμβολή των οδών Αθηνάς και
Ερμού. Στην περιοχή αυτή είχαν βρεθεί αρχαία. Μεταφέρθηκαν αλλού και ο δρόμος
άνοιξε για τις μπουλντόζες. Οι γεωλογικές συνθήκες εκεί που δημιουργείται σιγά
σιγά ο σταθμός είναι και αυτές εξαιρετικά δυσχερείς. Πηγάδια που έφθαναν σε
βάθος τα 30 μέτρα και με διάμετρο 1 μέτρο, βρέθηκαν πολλά.