Η πρόκληση της ασφάλειας και ποιότητας των τροφίμων

Αντιπρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της ΔΕΛΤΑ Α.Ε.

Τα τελευταία χρόνια οι εξελίξεις στο χώρο της βιομηχανίας τροφίμων είναι
ραγδαίες, άμεσα συνδεδεμένες με την εντυπωσιακή επιστημονική και τεχνολογική
πρόοδο. Ωστόσο, στο χώρο της διατροφής σημείο εκκίνησης για τις εκάστοτε
εξελίξεις αποτελούν κατ’ αρχήν οι ίδιοι οι καταναλωτές και τα κριτήρια βάσει
των οποίων πραγματοποιούν τις διατροφικές επιλογές τους. Θα μπορούσαμε να
επισημάνουμε τέσσερις σημαντικές τάσεις διατροφής που έχουν ήδη αρχίσει να
αναπτύσσονται γοργά σε πολλές αγορές τροφίμων και ποτών της Βόρειας Αμερικής
και της Ευρώπης.

Η πιο γνωστή και παλαιά είναι η τάση για τροφές χαμηλού θερμικού περιεχομένου
και ιδίως χωρίς λιπαρά και ζάχαρη. Τα προϊόντα αυτά, συχνά αποκαλούμενα light,
είναι γνωστά και στην Ελλάδα από δεκαετίας και έχουν ήδη κερδίσει μερίδια σε
πολλές αγορές, καθώς πέτυχαν να καλύψουν με επιτυχία την ανάγκη του σύγχρονου
ανθρώπου για ποιοτική τροφή χωρίς περίσσεια θερμίδων και με χαμηλά λιπαρά. Ένα
χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της κατηγορίας αποτελούν τα light
γαλακτοκομικά προϊόντα.

Μία δεύτερη διαφαινόμενη τάση έχει να κάνει με τη φυσικότητα των τροφών,
δηλαδή την αυξανόμενη προτίμηση του κοινού για τρόφιμα που έχουν υποστεί όσο
το δυνατόν ηπιότερη βιομηχανική επεξεργασία και είναι, άρα, πιο «φρέσκα» (ένα
τέτοιο παράδειγμα αποτελεί το φρέσκο παστεριωμένο γάλα σε σχέση με το εβαπορέ
ή το γάλα υψηλής παστερίωσης). Πρέπει να είναι σαφές ότι για κάθε τροφή
υπάρχει ένα όριο που καθορίζει τη διατήρηση ή την απώλεια των περισσότερων
θρεπτικών συστατικών της, και σημαντικό τμήμα της βιομηχανίας τροφίμων έχει
φροντίσει να ανταποκριθεί στην τάση αυτή. Μία ιδιαίτερη έκφραση της σύγχρονης
τάσης αναζήτησης της φυσικότητας είναι και τα λεγόμενα «πράσινα προϊόντα» που
έχουν παρασκευαστεί με απόλυτα φυσικό τρόπο, χωρίς, π.χ., τη χρήση
φυτοφαρμάκων για τα οπωροκηπευτικά ή βιομηχανικών ζωοτροφών για τα γαλακτοφόρα
ζώα. Η αγορά αυτή υπολογίζεται να ανέλθει σε 4 δισ. δολάρια στην Ευρώπη μέχρι
το 2002.

Μία ακόμη σημαντική διατροφική τάση αφορά τα λεγόμενα «λειτουργικά τρόφιμα»
(functional foods). Τα συγκεκριμένα τρόφιμα περιέχουν ουσίες που έχουν
ευεργετικές επιδράσεις στην υγεία του ανθρώπου και εμποδίζουν την εμφάνιση
διαφόρων ασθενειών. Τα «λειτουργικά τρόφιμα» δεν είναι τρόφιμα που απλά κάνουν
καλό στην υγεία αλλά κάτι περισσότερο: είναι τρόφιμα για τα οποία μπορεί να
γίνει ένας συγκεκριμένος διατροφικός ισχυρισμός. Για παράδειγμα, ο συνδυασμός
των βιταμινών Α, C και Ε σε ένα χυμό επιτρέπει την υποστήριξη συγκεκριμένου
διατροφικού ισχυρισμού (π.χ. αντικαρκινικός ή αντιοξειδωτικός), οπότε ο χυμός
αυτός μπορεί να ενταχθεί στη συγκεκριμένη κατηγορία τροφίμων. Ασφαλώς, τα
«λειτουργικά» τρόφιμα έχουν εξ ορισμού μακροπρόθεσμα αποτελέσματα και απαιτούν
καταναλωτές με τη νοοτροπία του «επενδύω σήμερα, για να δω κάποιο αποτέλεσμα
στο μέλλον». Η κλινική μελέτη παρόμοιων τροφίμων, που θα μπορούν να
χρησιμεύσουν για την πρόληψη και θεραπεία διαφόρων ασθενειών, αναμένεται να
είναι ένας από τους βασικούς τομείς έρευνας στο χώρο της διατροφής,
μελλοντικά.

Τέλος, θα πρέπει να γίνει αναφορά και στη συνεχώς ενισχυόμενη τάση για φρέσκα
προϊόντα. Τα τελευταία χρόνια οι καταναλωτές σε όλη τη Βόρειο Αμερική και
Ευρώπη, όλο και περισσότερο, προτιμούν τα προϊόντα που διακινούνται σε
θερμοκρασία συντήρησης σε σχέση με τα ξηρά τρόφιμα ή τα κατεψυγμένα. Η τάση
αυτή σχετίζεται βέβαια με την «εικόνα υγείας» του φρέσκου προϊόντος, αλλά έχει
βοηθηθεί τα μέγιστα από την τεχνολογική πρόοδο που παρουσίασε εξελίξεις στη
δομή, τη νοστιμιά και τον πλούτο γεύσεων των φρέσκων προϊόντων που ήταν
αδιανόητες μερικά χρόνια πριν (π.χ. έτοιμα φρέσκα γλυκά υψηλής ποιότητας). Η
τάση αυτή προοιωνίζεται μεγάλα περιθώρια ανάπτυξης για τις βιομηχανίες που
δραστηριοποιούνται στον τομέα των φρέσκων προϊόντων.

Ωστόσο, πέρα από τη διάθεση νέων, συχνά πρωτοποριακών προϊόντων, μία
πραγματική πρόκληση για τη βιομηχανία τροφίμων του 21ου αιώνα αποτελεί η
ασφάλεια και η ποιότητα των τροφίμων. Η μαζική παραγωγή προϊόντων έχει δώσει
λαβές σε βάσιμες σε ορισμένες περιπτώσεις κατηγορίες για πλημμελή ενασχόληση
με τον τομέα της ασφάλειας και ποιότητας. Η ανάμνηση αρκετών διατροφικών
κρίσεων που έχουν πρόσφατα απασχολήσει την κοινή γνώμη τόσο στη χώρα μας όσο
και σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, είναι ακόμη ζωντανή. Επιπλέον του κρατικού
ελέγχου, ο οποίος είναι σίγουρα αναγκαίος, το ζήτημα που προκύπτει είναι τι
μπορεί να κάνει και ο ίδιος ο καταναλωτής για να διασφαλίσει την υγεία τη δική
του και της οικογενείας του. Η απάντηση επικεντρώνεται σε δύο λέξεις –
κλειδιά: επιλογή και εμπιστοσύνη. Ο καταναλωτής θα πρέπει να είναι σωστά
ενημερωμένος και να εμπιστευθεί επιλεγμένες, επώνυμες επιχειρήσεις, που έχουν
αποδείξει και εξακολουθούν καθημερινά να αποδεικνύουν ότι αντιμετωπίζουν τα
ευαίσθητα θέματα της ποιότητας και ασφάλειας με σοβαρότητα και υπευθυνότητα:
παραδείγματος χάριν, πραγματοποιώντας επενδύσεις δισεκατομμυρίων,
εκπαιδεύοντας διαρκώς το ανθρώπινο δυναμικό τους στις πιο σύγχρονες τεχνικές
ποιοτικού ελέγχου, συνεργαζόμενες με επιστημονικούς συμβούλους, μεταφέροντας
τεχνογνωσία από τις πιο προηγμένες μονάδες του εξωτερικού και γενικότερα μέσα
από τη συνεχή επαγρύπνηση για τη διασφάλιση της ποιότητας και την παραγωγή
προϊόντων ανώτερης θρεπτικής αξίας. Η εμπιστοσύνη των καταναλωτών πρέπει να
κατευθυνθεί απόλυτα προς το επώνυμο και αποδεδειγμένα ποιοτικό προϊόν, γεγονός
που δημιουργεί με τη σειρά του ένα συνεχώς αυξανόμενο αίσθημα ευθύνης για τη
βιομηχανία τροφίμων.