Πατήρ, Υιός και… Σχίσμα

<

Ο Ψυχρός Πόλεμος τελείωσε αλλά το σχίσμα των Εκκλησιών καλά κρατεί. Ό,τι άποψη
κι αν έχει κανείς για το filioque ­ αν δηλαδή το Άγιο Πνεύμα εκπορεύεται μόνο
εκ του Πατρός (κατά τους ορθοδόξους) ή και εκ του Υιού (κατά τους καθολικούς)
­ το χάσμα μεταξύ Βατικανού και Φαναρίου παραμένει. Ανάλογη είναι και η θέση
της Ιεράς Συνόδου στην Αθήνα. Ωστόσο, το ζήτημα δεν έχει μόνο θεολογικό
χαρακτήρα. Εδώ και δύο χρόνια, ο Πάπας Ιωάννης Παύλος Β’ έχει εκδηλώσει
επανειλημμένα την επιθυμία να επισκεφθεί την Αθήνα ως απλός προσκυνητής και να
ανέβει στην Πνύκα, ακολουθώντας τα βήματα του Αποστόλου Παύλου. Η αντίδραση
της Εκκλησίας της Ελλάδος υπήρξε ώς τώρα αρνητική.

Τα πράγματα περιέπλεξε η πρόσφατη μετάβαση του κ. Κωστή Στεφανόπουλου στο
Βατικανό. Ακολουθώντας το πρωτόκολλο, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας προσκάλεσε
τον Ποντίφικα να πραγματοποιήσει ανταποδοτική επίσκεψη στη χώρα μας. Η
πρόσκληση έχει κοσμικό χαρακτήρα ­ ο Πάπας δηλαδή προσκαλείται ως αρχηγός
κράτους, αφού έχει αναγνωρισθεί ως τέτοιος από την Ελλάδα. Αυτή είναι η
ερμηνεία που δίνουν στην πρόσκληση και κυβερνητικές πηγές. Ωστόσο, με όποια
δικαιολογία και αν έλθει στην Αθήνα, ο Πάπας παραμένει… Πάπας. Δηλαδή
θρησκευτικός αρχηγός. Ακόμη περισσότερο: αν έλθει ως αρχηγός κράτους, η
Εκκλησία θα πρέπει να εκπροσωπηθεί στις επίσημες εκδηλώσεις προς τιμήν του ­
γεγονός που θα λειτουργήσει συμβολικά, προκαλώντας συνειρμούς. Είναι προφανές
ότι όλοι οι εμπλεκόμενοι, κυβέρνηση και πολιτικός κόσμος, Μονή Πετράκη και
Φανάρι, και βεβαίως το Βατικανό, βρίσκονται μπροστά σε δίλημμα.

Πέντε αγκάθια στη σχέση Βατικανού – Φαναρίου…

1. Το θεολογικό. Ορθόδοξοι και καθολικοί διαφωνούν για το αν το Άγιο
Πνεύμα εκπορεύεται μόνον εκ του Πατρός ή και εκ του Υιού. Έχει ατονήσει, αλλά
παραμένει.

2. Το ιστορικό. Η άλωση της Κωνσταντινουπόλεως από τους Φράγκους το
1204 με το πρόσχημα της σταυροφορίας. Το Βατικανό δεν έχει ζητήσει συγγνώμη
(όπως έκανε για την Ιερά Εξέταση).

3. Το αιρετικό. Η Ουνία θεωρείται από τους ορθοδόξους «Δούρειος Ίππος»
προσηλυτισμού στον Καθολικισμό. Η διαμάχη έχει ενταθεί μετά το τέλος του
Ψυχρού Πολέμου.

4. Το άνισο. Η άρνηση της ισότητας Καθολικής και Ορθόδοξης Εκκλησίας με
ειδική εγκύκλιο που εκδόθηκε το 2000. Θεωρείται τεκμήριο των φιλοδοξιών των
«σκληρών» του Βατικανού για παγκόσμια επικυριαρχία.

5. Το επίκαιρο. Η πρόσφατη περιοδεία του Πάπα ανά τον κόσμο θεωρείται
ένα θεαματικό τέχνασμα του… θρησκευτικού μάρκετινγκ, με στόχο να
καλλιεργηθεί μέσα από τις τεράστιες συγκεντρώσεις και τα media η εντύπωση ότι
ο Ποντίφικας είναι ο παγκόσμιος θρησκευτικός ηγέτης.

Ζακύνθου Χρυσόστομος

Εμείς γιατί να ανησυχούμε;

Οι Ορθόδοξοι ποτέ δεν αισθανθήκαμε φοβισμένοι ή ανασφαλείς έναντι των
αλλοδόξων και μάλιστα έναντι των Ρωμαιοκαθολικών. Θωρακίζουμε πνευματικά τους
εαυτούς μας, ανακαινιζόμαστε διά των μυστηρίων, βιώνουμε την αλήθεια, την
κηρύσσουμε όπου και όταν χρειάζεται, δίχως ακρότητες, υστερίες και
μισαλλοδοξίες.

Συνυπάρχουμε με τον άλλο, κυρίως με τον διαφωνούντα, δίχως να
προσχωρούμε στις θέσεις του, μα με πνεύμα ταπείνωσης και αλληλοσεβασμού
διακονούμε ο καθένας από την έπαλξή του τον λαό του Θεού.

Αν όλα αυτά συμβαίνουν προς τι ο φόβος για μιαν επίσκεψη του Πάπα στην
πατρίδα μας;

Ρωτήσαμε άραγε τον Αρχηγό της πίστεώς μας αν συμφωνεί με την τακτική
μας; Εκείνον που καταδέχθηκε, συνομίλησε, συγχνωτίστηκε με τους αμαρτωλούς
κυρίως;

Το ιστορικά παραδεκτό παράδειγμα της συνύπαρξης Ορθοδόξων – Δυτικών
στην Ζάκυνθο είναι τρανταχτό. Ποτέ δεν ίσχυσαν στον τόπο μας, παρά τις
προσπάθειές τους στο διάβα της Ιστορίας. Και τούτο, γιατί προσέκρουσαν στη
χαλύβδινη πίστη των προγόνων μας, στην εσωτερική αντοχή τους σε οποιονδήποτε
κίνδυνο και απειλή των πατρίων.

Εμείς γιατί ανησυχούμε;

Στέλιος Παπαθεμελής

Δύο προϋποθέσεις για το ταξίδι

Το πρόβλημα δεν είναι αν θα έρθει ή όχι ο Πάπας στην Ελλάδα, αλλά αν και
πώς αυτή η επίσκεψη θα είναι παραγωγική. Δεδομένης της διπλής ιδιότητας του
Πάπα ως (τυπικά) αρχηγού κράτους και (ουσιαστικά) αρχηγού Εκκλησίας, μία
μονομερής πρόσκλησή του από την Πολιτεία και ερήμην της Εκκλησίας (ενδεχομένως
δε και εναντίον της θελήσεώς της) θα οδηγούσε σε βέβαιο ναυάγιο. Άρα πρώτη
προϋπόθεση επιτυχίας ενός τέτοιου ταξιδιού είναι να υπάρχει και πρόσκληση από
την Ελλαδική Εκκλησία.

Δεύτερη προϋπόθεση είναι να καταρτισθεί μια δημιουργική agenda των
θεμάτων που θα συζητηθούν. Είναι σαφές ότι εδώ δεν πρόκειται να
αντιμετωπισθούν δογματικά θέματα που οδήγησαν στο σχίσμα του 1054. Αυτά
απασχολούν μέσω του γνωστού Διαλόγου το Φανάρι και το Βατικανό. Όμως υπάρχουν
επιμέρους πρακτικά θέματα τα οποία εξακολουθούν να δηλητηριάζουν τη σχέση
Ελλαδικής Εκκλησίας και Ρώμης. Η Ουνία είναι το σοβαρότερο, αν και δεν είναι
το μόνο. Ο Δούρειος Ίππος της Ουνίας εξακολουθεί να είναι μια πρόκληση, αφού
είναι η εμμονή της Καθολικής Εκκλησίας να επιχειρεί τον προσηλυτισμό Ορθοδόξων
πιστών με τη χρήση ενός απατηλού σχήματος που απ’ έξω είναι ορθόδοξο και από
μέσα παπικό. Η έμπρακτη και πειστική εγκατάλειψη αυτών των μεθόδων, που όμως
είναι σε έξαρση τα τελευταία 10 χρόνια, είναι απαράβατος όρος επιτυχίας. Να
προσθέσω ακόμη ότι ο Πάπας επέδειξε μιαν ευελιξία ασυνήθη για τον θρόνο της
Ρώμης αποκηρύσσοντας εσχάτως ορισμένες τουλάχιστον από τις χείριστες «στιγμές»
του παρελθόντος του παπισμού όπως π.χ. καταδίκη Γαλιλαίου, Ιερά Εξέτασις κ.λπ.
Τέτοιες «στιγμές» υπάρχουν και σε σχέση με τον Ελληνισμό, για παράδειγμα οι
Σταυροφορίες και κατ’ εξοχήν η Δ’ από αυτές. Θα ήταν δείγμα γενναιότητας η
αίτηση συγγνώμης γι’ αυτό.

Με άλλα λόγια, ένα παπικό ταξίδι στην Αθήνα για να είναι επιτυχές
πρέπει καλούσα να είναι η Εκκλησία με τις εγγυήσεις που προαναφέραμε.

LINKS: *
www.greekorthodoxchurch.org και www.vatican.va

Ο κ. Χρυσόστομος είναι Μητροπολίτης Ζακύνθου.

Ο Στέλιος Παπαθεμελής είναι βουλευτής Θεσσαλονίκης του ΠΑΣΟΚ, πρώην υπουργός.