Η ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης

Βρισκόμαστε στο κατώφλι του 21ου αιώνα και η γιγαντιαία επέκταση του κεφαλαίου
ανά τον κόσμο αναμένεται να επιφέρει κλονισμό της λαϊκής κυριαρχίας. Άμυνα
κατά του φαινομένου αυτού θα είναι η ομαλή λειτουργία της Δημοκρατίας με οχυρό
τη Δικαιοσύνη. Είναι όμως η ελληνική Δικαιοσύνη ανεξάρτητη ώστε να εκπληρώσει
την παραπάνω ιστορική αποστολή της;

Παρά τις κατά καιρούς ανούσιες και κενές περιεχομένου διακηρύξεις ορισμένων
δοκησισόφων, η άποψή μου είναι ότι η Ελληνική Δικαιοσύνη είναι θωρακισμένη με
τις απαραίτητες συνταγματικές εγγυήσεις, ώστε οι λειτουργοί της να αποτρέπουν
επιτυχώς οποιαδήποτε εξωτερική προσπάθεια επέμβασης και επηρεασμού της. Το
μεγάλο όμως πρόβλημα αποτελεί η εσωτερική ανεξαρτησία τους. Η μακρόχρονη,
πέραν της 40ετίας, δικαστική μου θητεία και οι εμπειρίες που απέκτησα μού
επιβάλλουν σήμερα να τονίσω ότι δεν υπάρχει εσωτερική ανεξαρτησία των Ελλήνων
δικαστών.

Το σύστημα της εσωτερικής δομής και διοίκησης της Δικαιοσύνης στην πατρίδα μας
έχει ολοκληρώσει την ιστορική διαδρομή του, έχει κλείσει τον βιοϊστορικό κύκλο
του και πρέπει να μεταβληθεί. Η επιλογή της εκάστοτε ηγεσίας από την
κυβερνητική πλειοψηφία και μάλιστα με πολυετείς θητείες, η πιθανή εξάρτηση των
εκλεκτών από τους εκλέκτορές τους, η δημιουργία εν πολλοίς προσωποπαγών
καθεστώτων, κυρίως από τον πρόεδρο του Ακυρωτικού με τις ανεπίτρεπτες και
αντιδημοκρατικές υπερεξουσίες του, οι ανθρώπινες ατέλειες και αδυναμίες,
βοηθούμενες από το σύστημα, παρήγαγαν πολλές αδικίες εις βάρος δικαστών, με
συνέπεια τον κλονισμό του υψηλού φρονήματος της αντίστασης και της
ανεξαρτησίας της γνώμης τους.

Ήδη όμως, επήλθε το πλήρωμα του χρόνου για τη θέσπιση του αυτοδιοικήτου και
στα ανώτατα δικαστήρια. Η Ολομέλεια του δικαστηρίου θα επιλέγει με μυστική
ψηφοφορία από τα μέλη του τον πρόεδρο, τον εισαγγελέα κ.λπ. για διάστημα δύο
ετών. Δικαστής δραστήριος, ψυχικά άρτιος, με γνώσεις, εμπειρίες και
διοικητικές ικανότητες δεν χρειάζεται περισσότερο χρόνο για να αποδείξει τις
ικανότητές του και να αφήσει τα αγαθοποιά ίχνη της διάβασής του από τις θέσεις
αυτές. Αν η εκτελεστική εξουσία επιμένει να έχει λόγο, θα μπορούσε να
αντιπροταθεί η υπόδειξη από την Ολομέλεια δύο προσώπων, η δε κυβέρνηση να
επιλέγει το ένα οπότε αναλαμβάνει και την πολιτική ευθύνη. Πέραν τούτων ο
θεσμός του Ανωτάτου Δικαστικού Συμβουλίου έχει ανάγκη ριζικής αναμόρφωσης.
Ήλθε και εδώ η ώρα οι ακυρωτικοί δικαστές και η Ολομέλεια να περιορισθούν στα
αυστηρώς δικαιοδοτικά τους καθήκοντα. Οι προαγωγές, μεταθέσεις, πειθαρχικός
έλεγχος και γενικά η διοίκηση της Δικαιοσύνης θα πρέπει να περιέλθει σε μεικτό
όργανο, συντιθέμενο από δικαστές όλων των βαθμών, όπως ο νόμος θέλει ορίσει
στις λεπτομέρειες. Σκόπιμη θα ήταν και η εισαγωγή τρίτου βαθμού δικαιοδοσίας
για τα θέματα των δικαστών (άλλο ανώτατο όργανο). Η νομολογία των ποινικών
δικαστηρίων απέδειξε ότι οι δικαστές στις (ελάχιστες ευτυχώς) περιπτώσεις
κρίσεως συναδέλφων τους υπήρξαν αντικειμενικοί, αμερόληπτοι και αυστηροί.

Αλλά με όσα εκθέτω δεν κομίζω γλαύκα ες Αθήνας. Αυτά ισχύουν σε όλες τις
πολιτισμένες χώρες του κόσμου, και μάλιστα στις ευρωπαϊκές. Ενδεικτικά
μηνημονεύω ότι στη Γαλλία το Ανώτατο Δικαστικό Συμβούλιο (που επιλέγει τον
πρόεδρο και εισαγγελέα του Ακυρωτικού) συγκροτείται από 30 πρόσωπα (10
δικαστές όλων των βαθμών, που προτείνουν οι δικαστές, και 20 προσωπικότητες
που προτείνει το Κοινοβούλιο), προεδρεύεται δε από αντιπρόεδρο, ενώ μετέχουν ο
πρόεδρος και ο εισαγγελέας του Ακυρωτικού. Στην Ισπανία ο πρόεδρος και ο
εισαγγελέας εκλέγονται από το Γενικό Συμβούλιο της δικαστικής εξουσίας, στη δε
Πορτογαλία ο πρόεδρος εκλέγεται από όλα τα μέλη του Ακυρωτικού. Μήπως όμως,
και στην Ελλάδα, παρόμοια δεν ισχύουν και σε άλλα θεσμικά όργανα π.χ. σε
Κοινοβούλιο, Εκκλησία, δικηγορικούς συλλόγους κ.λπ.;

Είναι λοιπόν καιρός ο αναθεωρητικός νομοθέτης, αν θέλει να προστατεύσει την
λαϊκή κυριαρχία και τα ατομικά δικαιώματα, να ασχοληθεί ουσιαστικά με το θέμα
της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης. Γιατί δεν νοείται, κατά την άποψή μου,
ουσιαστική αναθεώρηση ή μείωση της θητείας του προέδρου ή του εισαγγελέα στα 4
χρόνια ή η θέσπιση ειδικών μισθιδικίων για τους δικαστές, παρά τους ορισμούς
του άρθρου 4 του Συντάγματος περί ισότητας. Ο αναθεωρητικός νομοθέτης θα
πρέπει να προσαρμοσθεί προς τα προεκτεθέντα διεθνώς παγίως κρατούντα (τα οποία
ας γνωρίζουν οι αμφιβάλλοντες ότι θα ισχύσουν στο μέλλον) αγνοώντας τις
σειρήνες ορισμένων υποκριτών και υστερόβουλων εχθρών της Δικαιοσύνης. Τότε θα
είμαστε υπερήφανοι για την ανεξαρτησία των Ελλήνων δικαστών.

Ο Μανώλης Σεργάκης είναι πρόεδρος εφετών ε.τ, τέως προϊστάμενος του
Εφετείου Αθηνών