Ανήμποροι να προβλέψουν τις υφέσεις οι οικονομολόγοι

<

Παρουσιάζοντας, την προηγούμενη εβδομάδα, την ετήσια έκθεση για την πορεία της
αμερικανικής οικονομίας, ο Μάρτιν Μπέιλι, επικεφαλής της ομάδας οικονομικών
συμβούλων του Μπιλ Κλίντον, πρώην προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών, ήταν σαφής:
«Δεν πιστεύουμε ότι οδεύουμε προς μια ύφεση». Το ίδιο μήνυμα έστειλε πριν από
τρεις εβδομάδες και ο ίδιος ο Μπιλ Κλίντον, επικαλούμενος τις προβλέψεις
πενήντα κορυφαίων οίκων οικονομικών αναλύσεων. Ο Κλίντον διαβεβαίωσε τους
Αμερικανούς ότι η οικονομία θα αναπτυχθεί φέτος με ρυθμούς μεταξύ του 2 έως
3%. Αυτό όμως που δεν είπε ο πρώην πρόεδρος των ΗΠΑ και ο κορυφαίος
οικονομικός του σύμβουλος είναι ότι «οι ειδικοί» δεν κατάφεραν να προβλέψουν
ούτε μία από τις εννέα υφέσεις που έπληξαν την αμερικανική οικονομία κατά τη
διάρκεια της μεταπολεμικής περιόδου. Και αυτό ισχύει κυρίως για τα μέλη του
συμβουλίου οικονομικών εμπειρογνωμόνων του Λευκού Οίκου και την ομάδα
οικονομολόγων της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των Ηνωμένων Πολιτειών. Και στην
περίπτωση που η αμερικανική οικονομία οδεύει πράγματι προς ύφεση, όπως
ορισμένοι ανεξάρτητοι αναλυτές προειδοποιούν, τότε ο αριθμός των αποτυχημένων
προβλέψεών τους θα φτάσει τις δέκα.

«Πράγματι, δεν είμαστε τόσο καλοί στην πρόβλεψη της πορείας της οικονομίας και
προς τις δύο κατευθύνσεις, ύφεση και ταχεία ανάπτυξη», παραδέχεται ο Μιούρεϊ
Γουάιντεμπαουμ, επικεφαλής της ομάδας οικονομικών συμβούλων του πρώην προέδρου
των Ηνωμένων Πολιτειών, Ρόναλντ Ρήγκαν. Ο Άλεν Σίναϊ, οικονομολόγος του οίκου
Πρίμαρκ Ντεσίζιον Εκονόμικς, ένας αναγνωρισμένης αξίας οικονομικός αναλυτής,
συμφωνεί: «Θα ήταν σωστό σε περιόδους όπως αυτή που διανύουμε οι οικονομικοί
αναλυτές να παραδεχθούμε ότι δεν είμαστε επαρκώς εξοπλισμένοι να προβλέψουμε
την κατεύθυνση που θα πάρει η οικονομία. Η πρόβλεψη μιας ύφεσης εμπεριέχει στη
φύση της την έννοια της τύχης».

Σε πρώτη ματιά αυτή η αδυναμία φαίνεται παράξενη, αν αναλογιστεί κανείς τη
γνώση και τον εξοπλισμό που διαθέτουν οι σύγχρονοι οικονομικοί αναλυτές.
Χρησιμοποιώντας τελευταίας τεχνολογίας ηλεκτρονικούς υπολογιστές και σύγχρονα
οικονομικά μοντέλα, συνήθως διατυπώνουν κάθε δύο χρόνια προβλέψεις για όλους
του δείκτες της οικονομίας, την ανεργία, τις ιδιωτικές επενδύσεις και την
πορεία των επιτοκίων.

Πορεία στα τυφλά

Σύμφωνα με τους ίδιους τους αναλυτές, αυτό που φαίνεται να είναι μια ακριβής
επιστήμη είναι στην πραγματικότητα μια πορεία στα τυφλά, καθώς η διάρθρωση της
οικονομίας αλλάζει συνεχώς και οι οικονομικοί πρωταγωνιστές, καταναλωτές,
επιχειρήσεις και επενδυτές δεν συμπεριφέρονται πάντα ορθολογικά ή σύμφωνα με
τις προϋποθέσεις πάνω στις οποίες έχουν χτιστεί τα οικονομικά μοντέλα
προβλέψεων. «Ο λόγος για τον οποίο αδυνατούμε να προβλέψουμε τις υφέσεις είναι
το γεγονός ότι οι υφέσεις είναι ανωμαλίες», λέει ο Τζόελ Πράκεν, πρόεδρος του
οίκου Μακροοικονομικοί Σύμβουλοι, ενός από τους κορυφαίους οίκους οικονομικών
προβλέψεων των Ηνωμένων Πολιτειών.

Σύμφωνα με τον ίδιο, κάθε μοντέρνα ύφεση προκλήθηκε από τον συνδυασμό μιας
επιθετικής αύξησης των επιτοκίων από την κεντρική τράπεζα των Ηνωμένων
Πολιτειών και ενός εξωτερικού σοκ. Επειδή αυτά τα σοκ ­ όπως το πετρελαϊκό
εμπάργκο του 1973 και η ιρακινή εισβολή στο Κουβέιτ το 1990 ­ είναι από τη
φύση τους σπάνια και απρόβλεπτα, ο κ. Πράκεν υποστηρίζει ότι είναι σχεδόν
αδύνατο να προβλέψει κάποιος πότε μια οικονομία που επιβραδύνει τους ρυθμούς
ανάπτυξής της θα καταλήξει τελικά σε ύφεση.

Προς το παρόν, ο κ. Πράκεν, όπως και οι περισσότεροι οικονομικοί αναλυτές,
προβλέπει ότι η οικονομία θα περάσει ξυστά από την ύφεση τους πρώτους μήνες
του 2001 και στη συνέχεια θα επιταχύνει και πάλι τους ρυθμούς μεγέθυνσής της,
οι οποίοι θα φθάσουν σε ετήσιους ρυθμούς το 2,6%. Ωστόσο, αρκετοί αναλυτές
εξακολουθούν να λένε ότι είναι πιθανή η πρόβλεψη μιας ύφεσης εφόσον γνωρίζουμε
κάποιους δείκτες της οικονομίας. Μόνο που αυτοί οι δείκτες δεν έχουν ακόμη
ανακαλυφθεί από τους οικονομολόγους.

Ο Τζέιμς Στοκ του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ τονίζει ότι υπάρχει ένας σημαντικός
αριθμός δεικτών η πορεία των οποίων τα τελευταία είκοσι έως τριάντα χρόνια
συσχετιζόταν με την οικονομία και χρησιμοποιούνται ως προάγγελος υφέσεων:
απότομες πτώσεις στις τιμές των μετοχών, μείωση της οικοδομικής
δραστηριότητας, ταχύτατη αύξηση της προσφοράς χρήματος και μείωση των
μακροπρόθεσμων αποδόσεων στα ομόλογα σε χαμηλότερα επίπεδα από αυτές των
βραχυπρόθεσμων ομολόγων. Το πρόβλημα είναι ότι όταν αρκετοί από αυτούς τους
δείκτες κάνουν ασφαλή μια πρόβλεψη ύφεσης, η οικονομία αλλάζει θεμελιωδώς και
ξαφνικά το μοντέλο χάνει τη δύναμη προβλέψεων, λέει ο κ. Στοκ.

Οικονομικοί κύκλοι

Ο Βίκτωρ Ζάρνοβιτς, οικονομολόγος που έχει ασχοληθεί συστηματικά με τη μελέτη
της θεωρίας των οικονομικών κύκλων, υποστηρίζει ότι το πρόβλημα είναι πως οι
περισσότεροι οικονομικοί αναλυτές έχουν γίνει δέσμιοι μιας οικονομικής
ιδεολογίας που θωρεί ως προϋπόθεση την ορθολογική συμπεριφορά των οικονομικών
παραγόντων. Έτσι δαπανούν πολύ χρόνο μελετώντας δείκτες που συσχετίζονται με
τις υφέσεις και βασίζονται σε επίσημα οικονομικά στοιχεία. Τα στοιχεία όμως
αυτά ανακοινώνονται πολύ αργά και κατά συνέπεια είναι άχρηστα στις προβλέψεις.
Ο κ. Ζάρνοβιτς αρχίζει με την προϋπόθεση ότι υπάρχουν φυσιολογικές ανοδικές
και καθοδικές κινήσεις στην οικονομική δραστηριότητα. Οι κινήσεις αυτές
οφείλονται στην ικανότητα των επιχειρήσεων να ανακαλύπτουν καλά επενδυτικά
προϊόντα για να τοποθετήσουν τα κεφάλαιά τους. Στο τέλος μιας ύφεσης και στην
αρχή μιας περιόδου μεγέθυνσης υπάρχει πληθώρα χαμηλού ρίσκου και υψηλών
αποδόσεων ευκαιρίες. Επίσης παρατηρείται αύξηση των νέων επενδύσεων,
δημιουργώντας έναν κύκλο υψηλών κερδών, που με τη σειρά τους μεταφράζονται σε
νέες επενδύσεις και επιτάχυνση των ρυθμών ανάπτυξης της οικονομίας. Σε κάποιο
σημείο, ωστόσο, η προσφορά «καλών» επενδύσεων φθίνει, λέει ο Ζάρνοβιτς.

Οι επιχειρήσεις και οι επενδυτές γίνονται υπεραισιόδοξοι και πληρώνουν πολλά
για επενδύσεις αναλαμβάνοντας σημαντικούς επενδυτικούς κινδύνους, ενώ από την
άλλη συσσωρεύουν σημαντικά χρέη. Τελικά φθάνουμε σε ένα σημείο κορύφωσης, όπου
η υπεραισιοδοξία δίνει τη θέση της στην υπερβολική απαισιοδοξία, οδηγώντας την
οικονομία σε ταχεία μείωση των ρυθμών ανάπτυξής της. ‘Όταν η ύφεση ξεκαθαρίσει
την οικονομία από τις υπερβολές και τις ανισορροπίες της, η ρυθμοί ανάπτυξης
επιταχύνονται και πάλι.

Πάντως, το μεγαλύτερο πρόβλημα για τους αναλυτές είναι η διαπίστωση της μη
ορθολογικότητας των οικονομικών παραγόντων, καθώς δεν ακολουθεί συγκεκριμένα
πλαίσια και χρονοδιαγράμματα. «Είναι πολύ εύκολο να πεις ότι μια κερδοσκοπική
φούσκα θα σκάσει αργά ή γρήγορα. Το μεγάλο πρόβλημα είναι να προβλέψει κάποιος
πότε ακριβώς θα εκραγεί», λέει ο Ζάρνοβιτς.

Επιμέλεια διεθνών οικονομικών θεμάτων: Σπύρος Δημητρέλης