Τέλος… διανόησης

Στην τετράπυργη νέα «Βιβλιοθήκη Μιτεράν» στο Παρίσι ­ που θυμίζει έναν
μεταμοντέρνο «Πύργο» του Κάφκα, όπου κυλιόμενοι τάπητες σε οδηγούν σε υπόγειες
αίθουσες συνεδρίων ­ ο Ρεζίς Ντεμπρέ, που πέρσι τάραξε το «τέλμα» των
διανοουμένων με την προφητική, εν πολλοίς, εναντίωσή του στον πόλεμο του
Κοσσυφοπεδίου, επανέκαμψε τώρα δριμύτερος με μια σειρά διαλέξεων, που
εμπεριέχονται και σε βιβλίο πάνω στο ατελείωτο θέμα του «τέλους του ρόλου των
διανοουμένων», όπως αυτό εμφανίστηκε με την υπόθεση Ντρέυφους στην αρχή του
αιώνα με το «Κατηγορώ…» του Εμίλ Ζολά.

Πριν όμως πούμε τι είπε, στις τρεις συνεχόμενες ομιλίες του, θα πρέπει να
σταθούμε λίγο στο χώρο όπου αυτές γίναν. Γιατί ο χώρος προσδιορίζει και το
νόημα: το ενδυναμώνει ή το πνίγει.

Η βιβλιοθήκη αυτή είναι το τελευταίο έργο που άφησε η δεκατετράχρονη θητεία
του Γάλλου Προέδρου Μιτεράν σαν κληρονομιά στην πατρίδα του. Οι πολιτικοί
μένουν από τα αρχιτεκτονήματα της περιόδου που κυβερνούν και λιγότερο από την
πολιτική δράση τους. Μιλάμε ακόμα για εποχή Λουδοβίκου του 14ου, ή για Δεύτερη
Αυτοκρατορία (με αυτοκράτορα τον Ναπολέοντα τον Τρίτο) κυρίως γιατί, κατά την
εποχή τους, δημιουργήθηκαν τύποι επίπλων, οικοδομικών κατασκευών κ.λπ., που
αντέχουν στο χρόνο, φαίνεται, περισσότερο από τα άλλα έργα τους ­ ακόμα κι από
τους κερδισμένους πολέμους.

Εμείς δεν ευτυχήσαμε να έχουμε τέτοιους πολιτικούς. Ο Βενιζέλος έμεινε γιατί
καινούργιες περιοχές εντάχτηκαν στην επικράτεια, ο Γεώργιος Παπανδρέου για τα
σχολικά κτίρια της δεκαετίας του 1930 κι ο Κωνσταντίνος Καραμανλής για την
θεσμοθέτηση της αντιπαροχής και του εξαμβλώματος της νέας Αθήνας.

Ο Μιτεράν αντίθετα, ως γνώστης βαθύτατος της Ιστορίας και ως πραγματικός
μονάρχης, γνώριζε πως αν θα μείνει κάτι απ’ αυτόν θα είναι τα αρχιτεκτονικά
έργα. Όπως ο Περικλής με τον Παρθενώνα του, οι Φαραώ με τις Πυραμίδες τους,
σημάδεψε την εποχή του με τέσσερα μνημεία: την Πυραμίδα του Λούβρου, την Όπερα
της Βαστίλλης, την περιοχή της Defence (Άμυνας) με τις «μοντριανικές»
κατασκευές της, και λίγο πριν πεθάνει, πρόλαβε να εγκαινιάσει και τη
βιβλιοθήκη, που χάρισε σε αυτήν το όνομά του, ως βιβλιόφιλος και συγγραφέας
που υπήρξε ο ίδιος μια ζωή. Για όλα τα έργα αυτά υπήρξαν πλήθος αντιδράσεις,
όταν έγιναν. (Ακόμα, για την επιβλητική και κάπως μεταφυσική βιβλιοθήκη, λεν
ότι φέρνει γρουσουζιά. Αναίτιες φωτιές την ταλαιπωρούν, είναι δύσχρηστη,
αυτοκτονούν από τους πύργους της κ.λπ.). Όλα αυτά στοιχειοθετούν και
στοιχειώνουν ένα σκηνικό που ταράζει την ισορροπία του ανθρώπου ώσπου να τη
συνηθίσει.

(Εμείς έχουμε σαν εθνικό μας σύμβολο το Γιοφύρι της Άρτας που ολημερίς το
χτίζανε και το βράδυ το γκρεμίζαν. Γι’ αυτό και κανένας πολιτικός δεν άφησε
πίσω του κτιριακή κατασκευή που να τον θυμούνται γι’ αυτό οι επόμενες γενιές).

Τέλος, για να επιστρέψουμε στον Ντεμπρέ, οι φοβικοί διάδρομοι, επενδυμένοι με
ξύλο καρυδιάς, και οι διαδοχικές πόρτες που έπρεπε να «ωθήσεις» και να
«έλξεις» ­ λειτουργώντας πάνω στην αρχή του – και +, σε οδηγούσαν τελικά σε
μια μικρή χαριτωμένη αμφιθεατρική αίθουσα, όπου, φτάνοντας, εκείνο που δεν
μπορούσες ν’ αποφύγεις να σκεφτείς ήταν «τόσος κόπος, τόση πορεία για να φτάσω
εδώ;», όπως ανακαλύπτεις σ’ ένα υπέροπλο αστακό το λιγοστό φαγάκι που κρύβει η
εντυπωσιακή θωριά του.

Ο Ρεζίς Ντεμπρέ, επί του βήματος, μιλούσε. Για τον «τερματικό διανοούμενο» τον
Ι.Τ. (Intellectuel Terminal) σε αντίθεση με τον Αρχικό Διανοούμενο, τον Ι.Ο.
(Intellectuel Original), (τον Ζολά π.χ. του 1898) που αποτελούν το Α και το Ω
του Ι.F. (Intellectuel Francais) του Γάλλου Διανοούμενου του 20ού αιώνα.

Ο Τερματικός, αποπαίδι του Μάη του ’68, γεννιέται με το θέαμα που αντικαθιστά
το θέμα. Είναι οπαδός των ηλεκτρονικών ΜΜΕ, ως γνήσιο τέκνο της εποχής της
Βιντεοσφαίρας, σε αντίθεση με τον Αρχικό, που είναι παιδί της Γραφοσφαίρας. Ο
Τερματικός κυκλοφορεί, ελεύθερος, καλά ταϊσμένος, επισκέπτεται τα καυτά σημεία
του πλανήτη και δεν πληρώνει κανένα λογαριασμό. Δεν δίνει συνέχεια στην
αναφορά που κάνει. Για το Αφγανιστάν, την Κορέα, τη Βοσνία, το Σαράγεβο ή την
Πρίστινα.

Δεν προλαβαίνει γιατί η επικαιρότητα τρέχει και οι στρογγυλές τηλεοπτικές
τράπεζες τον αναζητούν για το επόμενο καυτό θέμα. Είναι on line, όπως λέμε για
τις μετοχές στο Χρηματιστήριο, διότι κι ο ίδιος αποτελεί μια «μετοχή» στον
κόσμο του Χρηματιστηρίου των ιδεών που δεν έχουν πια τις σταθερές αξίες του
παρελθόντος.

Με την καυστική, βιτριολική πένα του, και τον ανάλογο στη διάλεξη τόνο, που
εκφέρει μεγάλες αλήθειες σαν να ‘ταν μπατιρόσπορα, ο Ντεμπρέ έδωσε, κατά τη
γνώμη μου, τη χαριστική βολή στο κίνημα των νέων φιλοσόφων που γίναν νέοι
κοινωνιολόγοι για να καταλήξουν σε νέους τηλεοπτικούς σχολιαστές της
επικαιρότητας.

Από το ταμπούρι της «μεδιολογικής ­ όρος αμετάφραστος στα καθ’ ημάς ­
mediologique ­ έδρας του» στο πανεπιστήμιο της Λυών «άδειασε» κατά τη γνώμη
μου εκείνο που για τη θέση του στον πόλεμο του Κοσσυφοπεδίου, τον Μπερνάρ Ενρί
Λεβί, τον «απέβαλε» από την ομάδα των υγιώς σκεπτομένων. Ο Ντεμπρέ, κρατώντας
την ταυτότητα του Ι.Ο. (Αρχικού Διανοούμενου) αποχαιρετά τον κάτοχο της
ταυτότητας του Ι.Τ. (Τερματικού Διανοούμενου) μ’ ένα μεγαλοφυές δοκίμιο ­ το
οποίο και στην ουσία ανέλυσε σε τρεις διαλέξεις του στη «Βιβλιοθήκη Φρανσουά Μιτεράν».