Δρόμοι

Λένε…

… πως η Άννα Μανιάνι, όποτε ο μακιγιέρ της την ετοίμαζε για να
γυρίσει μια σκηνή, εκείνη τον πρόσταζε: «Μη μου πειράξεις ούτε μια ρυτίδα. Τις
έχω πληρώσει πανάκριβα». Οι ρυτίδες κοστίζουν. Δεν είναι ψεγάδια που χαλούν
την ψυχρή τελειότητα ενός νεανικού προσώπου. Είναι σημάδια που με αυτά ο
χρόνος ολοκληρώνει την εικόνα μας. Μέσα στις ρυτίδες φωλιάζουν οι πτυχές του
χαρακτήρα μας. Εκεί μέσα ωριμάζει και παίρνει την οριστική του μορφή. Μέσα
στις ρυτίδες κρύβεται το νόημα της ζωής. Ό,τι είναι παλιό, «δείχνει»
χαρακτήρα, γιατί είναι γεμάτο εμπειρία. «Ο χαρακτήρας είναι το πεπρωμένο»,
είχε πει ο Ηράκλειτος.

Αν τα γηρατειά…

… είναι η πιο πολύτιμη σφραγίδα που το πεπρωμένο βάζει πάνω στη ζωή μας,
τότε τι είναι εκείνο που μας εμποδίζει να τα εκτιμήσουμε σωστά, τι είναι
εκείνο που μας κάνει να τα φοβόμαστε; Πρώτα, ο συνειρμός γηρατειά-θάνατος.
Όταν συλλογιέται κανείς τα γηρατειά σκεπτόμενος τον θάνατο, παραδίδεται σε
αυτόν πριν ακόμη πεθάνει. Με δυο λόγια, από ένα τέλος, κάνει τον θάνατο ένα
σκοπό. Ύστερα είναι ο αυτόματος συνειρμός γηρατειά-νιάτα. Πάλι είναι μια
εγκατάλειψη, που συγχέει την προχωρημένη ηλικία με την εικόνα της παρακμής και
έτσι την ανακατεύει αυθαίρετα με διαφορετικές εικόνες προηγούμενης ζωής. Όμως,
καθεμιά ηλικία έχει τους δικούς της μύθους, τις δικές της θεότητες. Τα νιάτα,
την ορμή και τη δράση, τα γηρατειά, τη μοιρολατρία και τον στοχασμό. Η
«αποξήρανση» του σώματος είναι ένα πέρασμα από το θερμό στο ψυχρό, από το υγρό
στο στεγνό, ένας συμβολισμός για το πέρασμα από τον παρορμητισμό στη
θυμοσοφία, που κάνει τον άνθρωπο να αντέχει ακόμη και τις πιο πικρές αλήθειες.

Η απώλεια…

… της οξύτητας των αισθήσεων απομακρύνει από το παρόν και οξύνει τη
φαντασία. Φτάνει το παραμικρό ερέθισμα για να ξυπνήσει την πιο δυνατή
ανάμνηση: όσο δηλαδή υποχωρούν οι αισθήσεις τόσο πιο πολύ ζωντανεύει η
φαντασία. Τα γηρατειά είναι το μνημείο που ο χαρακτήρας χτίζει για τον εαυτό
του, είτε αυτός είναι «καλός» είτε «κακός».

Η δύναμη…

… του πεπρωμένου φυτρώνει μέσα στον άνθρωπο, μεγαλώνει και αυτή μαζί
με τον χρόνο και θεριεύει στα γηρατειά, όταν, όπως σε ένα λυρικό έργο, όλα τα
πρόσωπα (όλες οι προσωπικότητες από τις οποίες είμαστε φτιαγμένοι) βγαίνουν
για το τελευταίο χορικό. Οι φωνές περιελίσσονται, μπαίνουν η μια μέσα στην
άλλη. Και μολονότι καθεμιά έχει τον δικό της χρωματισμό, τον δικό της
χαρακτήρα, όλες μαζί φέρουν πάνω τους τη σφραγίδα του συνθέτη. Εκείνο που
μένει είναι το φινάλε, που εξακολουθεί να αντηχεί στα αυτιά όσων είχαν την
τύχη να το ακούσουν, για πολύ καιρό μετά την «αποχώρηση» του συνθέτη. (Με την
ευκαιρία της έκδοσης του βιβλίου του ψυχολόγου Τζέιμς Χίλμαν «Η δύναμη του
χαρακτήρα» (εκδ. Random House), από την παρουσίασή του στην εφημερίδα «La
Stampa»).