Η κυβέρνηση δεν διαπραγματεύεται με τον τέως

Η ελληνική κυβέρνηση είναι αποφασισμένη να μην προχωρήσει σε συζήτηση,
συνεννόηση ή διαπραγμάτευση με τον πρώην βασιλιά για την αποζημίωση που αφορά
την απαλλοτρίωση της λεγόμενης βασιλικής περιουσίας στο Μον Ρεπό, το Τατόι και
το Πολυδένδρι. Έτσι, πέφτει στο κενό η δήλωση της επιθυμίας τού Κωνσταντίνου
από το Λονδίνο για «αμοιβαία αποδεκτή συμφωνία».

Η Ελλάδα θα πειθαρχήσει στην απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, τόσο για
λόγους αρχής όσο και για λόγους πολιτικής ­ υπενθυμίζονται οι αλγεινές
διεθνείς εντυπώσεις από την άρνηση της Άγκυρας να συμμορφωθεί σε αποφάσεις που
την αφορούν, όπως στην περίπτωση της Τιτίνας Λοϊζίδου. Θα αξιοποιήσει όμως
τους επόμενους έξι μήνες κάθε νομικό μέσο για να επιτύχει τη μείωση του
τελικού ποσού της αποζημίωσης.

Βεβαίως, η χθεσινή απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων
είναι αρνητική για το ελληνικό κράτος. Δεν έχει όμως καμία πολιτική σημασία. Η
διαφορά, όπως δήλωσε ο κυβερνητικός εκπρόσωπος κ. Δ. Ρέππας, «έχει πλέον
περιοριστεί στο οικονομικό αντικείμενο και μόνο». Πρόκειται πράγματι για τον
επίλογο της έκπτωσης της βασιλικής οικογένειας, δεν θα είχαμε όμως φθάσει σε
αυτό το σημείο, αν οι Έλληνες πολιτικοί δεν είχαν αντιμετωπίσει το ζήτημα με
ατολμία ή επιπολαιότητα για 25 ολόκληρα χρόνια.

Το ποσόν της αποζημίωσης

Όπως αναφέρει ο ανταποκριτής μας Γ. Κουβαράς, το δικαστήριο καταδίκασε με
ψήφους 15-2 την Ελλάδα (μειοψηφήσαντες οι κ.κ.Γ. Κουμάντος και Μπ. Ζούπανσιτς)
για παραβίαση του άρθρου 1 του πρώτου πρωτοκόλλου της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των
Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, το οποίο προστατεύει το δικαίωμα στην ιδιοκτησία.
Φυσικά, όπως διευκρίνισε η αναπληρώτρια υπουργός Εξωτερικών κυρία Ελισάβετ
Παπαζώη, η οποία χειρίζεται το θέμα από πλευράς ελληνικής κυβέρνησης, δεν
τίθεται θέμα επαναφοράς των πραγμάτων εις την προτέρα κατάσταση, δηλαδή
αλλαγής του νόμου ή επιστροφής της βασιλικής περιουσίας. Απλώς, ο τέως
βασιλιάς δικαιούται να λάβει «εύλογη αποζημίωση», το ύψος της οποίας θα
καθορισθεί εντός των επομένων έξι μηνών.

Η ελληνική πλευρά επικαλείται εκτίμηση της Lambert & Smith που υπολογίζει
την αγοραία αξία της βασιλικής περιουσίας σε 187 δισ. δρχ., αλλά και έκθεση
της Deloitte & Touche, σύμφωνα με την οποία οι οφειλές τής έκπτωτης
βασιλικής οικογένειας προς το ελληνικό κράτος ανέρχονται σε 197,5 δισ. δρχ. Το
δεύτερο ζήτημα χρήζει ιδιαίτερης προσοχής, διότι η παράγραφος 98 της απόφασης
του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου αναφέρει ότι οφειλές προς το Δημόσιο, καθώς και
φοροαπαλλαγές ή άλλα προνόμια των Γλύξμπουργκ θα ληφθούν υπόψη κατά τον τελικό
υπολογισμό της αποζημίωσης ­ άρα αυτή θα είναι πολύ κατώτερη των προσδοκιών
τού τέως βασιλιά· σύμφωνα με το κείμενο της απόφασης, εμφανίζεται να ζητάει
165,5 εκατ. δρχ. για τα ακίνητα και περίπου 1,6 δισ. δρχ για τα κινητά. Όπως
εξηγούσε σε χθεσινή δήλωσή του ο εμπνευστής του Νόμου 2215/94 με τον οποίο
πραγματοποιήθηκε η απαλλοτρίωση, νυν υπουργός Πολιτισμού κ. Ευ. Βενιζέλος,
«πρέπει να συζητήσουμε για το πότε ήταν ο κρίσιμος χρόνος της απαλλοτρίωσης,
τι δαπάνες έχει κάνει το ελληνικό κράτος ουσιαστικά από τη σύστασή του μέχρι
σήμερα, τι φορολογικές εκκρεμότητες υπάρχουν και άλλα τέτοια θέματα τα οποία
περιορίζουν πολύ το οικονομικό αντικείμενο του θέματος». Η διαπίστωση αυτή
εξηγεί τη συμβιβαστική διάθεση που επιδεικνύει ήδη ο πρώην βασιλιάς από το
Λονδίνο, θέλοντας να αποφύγει το προφανές ρίσκο μιας τέτοιας διαδικασίας.

Το sui generis δικαίωμα

Ο πρώην βασιλιάς Κωνσταντίνος είχε προσφύγει κατά της Ελλάδας στο Ευρωπαϊκό
Δικαστήριο το 1994. Ωστόσο, οι πολιτικές φιλοδοξίες αλλά και το μεγαλύτερο
μέρος της νομικής επιχειρηματολογίας του κατέρρευσαν τον Απρίλιο του 1998,
όταν είχαν κριθεί ως απαράδεκτοι οι ισχυρισμοί τού πρώην βασιλιά ότι
παραβιάζονταν τα άρθρα 8 (σχετικά με το όνομα), 6 (δικαίωμα πρόσβασης στα
ελληνικά δικαστήρια) και 3 (εξευτελιστική μεταχείριση) της ΕΣΔΑ. Η απόφαση
εκείνη υποχρέωσε ουσιαστικά τους Γλύξμπουργκ να εμφανίζονται ως ιδιώτες με
ονοματεπώνυμο, στερώντας τους κάθε στοιχείο μοναρχικού συμβολισμού. Είχε
επίσης αναιρέσει τους ισχυρισμούς ότι υπήρξε μεροληπτική η διαδικασία ενώπιον
της ελληνικής δικαιοσύνης (που έκρινε τελικώς συνταγματικό τον Νόμο 2215/94 με
απόφαση του Ανωτάτου Ειδικού Δικαστηρίου του Ιουνίου 1997) ή ότι η ελληνική
Πολιτεία προσέβαλλε την ιδιωτική ή οικογενειακή ζωή των Γλύξμπουργκ. «Το θέμα
της λεγόμενης βασιλικής περιουσίας», όπως επεσήμανε ο κ. Βενιζέλος, «εκινείτο
πάντοτε σε δύο επίπεδα. Το πρώτο επίπεδο είναι το θεσμικό, το συμβολικό. Και
σε αυτό, ο έκπτωτος βασιλιάς έχει χάσει τη δίκη ήδη από το προκαταρκτικό
στάδιο». Η ελληνική κυβέρνηση εκπροσωπήθηκε νομικά από τους καθηγητές Ν.
Αλιβιζάτο και Κ. Τσάτσο, οι οποίοι έλαβαν τον λόγο κατά την ακροαματική
διαδικασία τον περασμένο Ιούνιο μαζί με τον Βρετανό νομικό κ. D. Pannick.
(παρέστησαν επίσης οι κυρίες Κυριακή Γρηγορίου και D. Rose, ο αναπληρωτής
καθηγητής κ. Χ. Παμπούκης, καθώς και οι κ.κ. Μ. Απέσσος, Π. Γεωργακόπουλος, Γ.
Κατρούγκαλος, Ε. Καστανάς και Π. Λιάκουρας). Η ελληνική πλευρά επικέντρωσε την
επιχειρηματολογία της στον sui generis (εξαιρετικά ιδιότυπο) χαρακτήρα του
ιδιοκτησιακού δικαιώματος του τέως βασιλιά και των οικείων του σε Μον Ρεπό,
Τατόι και Πολυδένδρι, με τη δικαιολογία ότι αποτελούσε παρακολούθημα του
αξιώματός του, γεγονός που εμφαινόταν, μεταξύ άλλων, από τη μη καταβολή φόρων
κληρονομιάς. Αν και το δικαστήριο αναγνώρισε ότι μπορεί να υπάρξει τέτοιο
δικαίωμα, αρνήθηκε ότι τούτο υφίσταται εν προκειμένω. Απεδέχθη όμως ότι η
απαλλοτρίωση ήταν νόμιμη, μη θίγοντας καθόλου τον Νόμο 2215. Οπως δήλωσε χθες
ο υπουργός Δικαιοσύνης κ. Μ. Σταθόπουλος (ο οποίος συμμετείχε έως τις εκλογές
της 9ης Απριλίου στην ομάδα νομικής υπεράσπισης των ελληνικών θέσεων),
«κρίσιμο στοιχείο του σκεπτικού της απόφασης είναι ότι το δικαστήριο δέχθηκε
την ύπαρξη και δημοσίου συμφέροντος στην εκδικασθείσα διαφορά», άρα «δεν
δικαιολογούνται θριαμβολογίες» από την πλευρά του πρώην βασιλιά.

Παλινωδίες 25 χρόνων για τις ελληνικές κυβερνήσεις…

Ανάκτορα Τατοΐου. Η απαλλοτρίωσή τους είναι νόμιμη, ανήκουν οριστικά πλέον στο Ελληνικό Δημόσιο, αλλά η τέως βασιλική οικογένεια πρέπει να αποζημιωθεί…

Η «αχίλλειος πτέρνα» της επιχειρηματολογίας της ελληνικής πλευράς ενώπιον του
Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου του Στρασβούργου δεν ήταν νομική, αλλά πολιτική.
Κυβερνητικές αλλά και νομικές πηγές που εμπλέκονται στον χειρισμό του θέματος,
παραδέχονται ότι η Ελλάδα πλήρωσε (κατά κυριολεξίαν) την «ανακολουθία στην
αντιμετώπιση του ζητήματος της βασιλικής περιουσίας» την οποία επέδειξαν
διαδοχικά οι κυβερνώντες από το 1973 έως το 1994. Συμμετοχή είχαν όλες οι
μείζονες πολιτικές προσωπικότητες της μεταπολίτευσης με τους Κ. Καραμανλή, Α.
Παπανδρέου και τον Κ Μητσοτάκη να δεσπόζουν.

«Σχέδιο συμβάσεως»

Η απόφαση του Δικαστηρίου επικαλείται την αποζημίωση που κατέβαλε η χούντα του
Γ. Παπαδόπουλου υπέρ των Γλύξμπουργκ μετά την απαλλοτρίωση της βασιλικής
περιουσίας υπέρ του Ελληνικού Δημοσίου με το νομοθετικό διάταγμα 225 του 1973.
Οι Γλύξμπουργκ δεν την εισέπραξαν, αλλά, εφόσον εδόθη τότε, επισημαίνει το
Δικαστήριο στην παράγραφο 98 της απόφασής του, «είχαν νόμιμη προσδοκία» να
λάβουν αποζημίωση όταν τελικά το Ελληνικό Δημόσιο απαλλοτρίωσε την περιουσία
τους το 1994. Κρίσιμος εν προκειμένω είναι ο ρόλος του Κωνσταντίνου Καραμανλή.
Η κυβέρνησή του με συντακτική πράξη της 1ης Αυγούστου 1974 ακύρωσε όλες τις
διατάξεις της δικτατορίας. Μετά το πολιτειακό δημοψήφισμα θα αρκούσε μια
διάταξη στο Σύνταγμα του 1975 ­ όπως έγινε στο ιταλικό Σύνταγμα του 1947 για
την περιουσία των μελών του οίκου της Σαβοΐας ­ για να τελειώσει το θέμα. Αντ’
αυτού το πολιτειακό λύθηκε, αλλά η τύχη της βασιλικής περιουσίας παρέμεινε
εκκρεμής και, μετά το 1981, το ζήτημα παρέλαβε από τη Ν.Δ. το ΠΑΣΟΚ.

Μπρος στις επιφυλάξεις για τη συνταγματικότητα της επίλυσης του θέματος με
νόμο, η κυβέρνηση του Α.Γ. Παπανδρέου επιχείρησε να το κλείσει με συμφωνία. Τη
διαπραγμάτευση ανέλαβαν οι κ.κ. Δ. Τσοβόλας και Γ. Κασιμάτης, υπουργός
Οικονομικών και νομικός σύμβουλος του πρωθυπουργού αντιστοίχως τότε.
Διαβουλεύσεις μεταξύ των δύο πλευρών έλαβαν χώρα το 1987-88 και καταρτίστηκε
μάλιστα «σχέδιο συμβάσεως». Η ασθένεια του Α. Παπανδρέου, το ανφέρ του κ. Κ.
Μητσοτάκη και η εντύπωση ότι η πολιτική κατάσταση στην Ελλάδα μεταβάλλεται,
έκαναν την πλευρά του πρώην βασιλιά να υπαναχωρήσει, με την ελπίδα ότι θα
επιτύχει καλύτερη συμφωνία.

Ο Μητσοτάκης

Η κυβέρνηση Μητσοτάκη δικαίωσε τις προσδοκίες της έκπτωτης βασιλικής
οικογένειας. Ο νόμος 2086/92, προϊόν της διαπραγμάτευσης των κ.κ. Ι.
Παλαιοκρασσά, Σ. Χατζηγάκη και Γ. Σούρλα με τον αντιναύαρχο ε.α.κ.
Μάριο-Ιωάννη Σταυρίδη που εκπροσωπούσε τον πρώην βασιλιά, άφησε στην κυριότητα
των Γλύξμπουργκ 4.000 στρέμματα του Τατοΐου, μεταβίβασε τα υπόλοιπα σε ίδρυμα
και περάτωσε εκκρεμείς φορολογικές διαφορές. Τα κοντέινερ με τα οποία
μεταφέρθηκαν τα κινητά αντικείμενα από το Τατόι προκάλεσαν την κατακραυγή της
κοινής γνώμης.

Ο νόμος δεν είχε καλύτερη τύχη: εκρίθη αντισυνταγματικός με την απόφαση 45/97
του Ανωτάτου Ειδικού Δικαστηρίου. Σύμφωνα, πάντως, με την αντίληψη του κ.
Μητσοτάκη, ο οποίος προέβη χθες σε δηλώσεις, «η Νέα Δημοκρατία είχε προχωρήσει
σε έναν τίμιο συμβιβασμό με τον τέως βασιλέα». Ο επίτιμος πρόεδρος της Ν.Δ.
επιμένει να συνιστά στην κυβέρνηση του κ. Σημίτη «να προχωρήσει σε ανάλογο
λύση».

Πάντως, χάρη στον κ. Μητσοτάκη και τον νόμο 2086/92, οι Γλύξμπουργκ
αναθάρρησαν στις αρχές της δεκαετίας του ’90. Το 1993, η κρουαζιέρα της
έκπτωτης βασιλικής οικογένειας στα ελληνικά νησιά και η καλά μελετημένη
«απόβαση» στη Μάνη είχε προκαλέσει σάλο. Ερωτηθείς από ξένο δημοσιογράφο αν θα
ήθελε να ξαναγίνει βασιλιάς των Ελλήνων, ο Κωνσταντίνος απάντησε: «Ασφαλώς».
Τις ημέρες εκείνες ο Α. Παπανδρέου τηλεφώνησε στον Ευ. Βενιζέλο εκφράζοντας
τον προβληματισμό του για την κατάσταση και ζητώντας του να συντάξει μια
πρόταση νόμου. Η συζήτηση ξεκίνησε στην αντιπολίτευση, αλλά οι εκλογές του
φθινοπώρου του 1993 επανέφεραν το ΠΑΣΟΚ στην κυβέρνηση. Η πρόταση νόμου έγινε
ο νόμος 2215/94.

Νομικά ο κ. Βενιζέλος αντιμετώπισε τη βασιλική περιουσία ως «παρακολούθημα της
μορφής του πολιτεύματος», κρίνοντας ότι η νομική της φύση εξαρτήθηκε από το
αποτέλεσμα του πολιτειακού δημοψηφίσματος. Είχαν προηγηθεί διαβουλεύσεις με
τον κ. Πρ. Παυλόπουλο, νομικό σύμβουλο τότε του Προέδρου της Δημοκρατίας Κ.
Καραμανλή και των κ.κ. Π. Μολυβιάτη και Α. Λιβάνη.

Απαλλοτρίωση

Ο 2215/94 έλυσε τον νομικό «γόρδιο δεσμό» της βασιλικής περιουσίας και
απεδείχθη ανθεκτικός ενώπιον της Δικαιοσύνης (αν και ο Άρειος Πάγος επί του κ.
Β. Κόκκινου, στον οποίο επιδαψίλευσε χθες αναδρομική τιμή ο κ. Κ. Μητσοτάκης,
είχε αντίθετη γνώμη). Έμενε το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο του Στρασβούργου. Η
χθεσινή απόφαση άφησε τον νόμο «όρθιο», αναγνωρίζοντας τη νομιμότητα της
απαλλοτρίωσης. Όμως το βάρος των πολιτικών παλινωδιών μιας 25ετίας υπήρξε
τελικά δυσβάστακτο. «Θέλαμε και απαλλοτρίωση με 20 χρόνια καθυστέρηση να
κάνουμε, και αποζημίωση να μην πληρώσουμε, πράγμα δύσκολο», παραδέχονται
θυμόσοφα νομικοί κύκλοι που εμπλέκονται στη σύνταξη του νόμου. Η παρηγοριά για
την ελληνική πλευρά είναι ότι, έστω κι αν υποχρεωθεί η ελληνική πλευρά να
καταβάλει αποζημίωση, η νομική εκκρεμότητα της βασιλικής περιουσίας κλείνει
οριστικά.