Αγκάθια το χρέος, οι τιμές και η ανεργία

Η Ελλάδα εξακολουθεί μεν να ικανοποιεί τα κριτήρια ένταξης στη ζώνη του ευρώ,
αλλά η πρόοδός της στα μακροοικονομικά μεγέθη δείχνει να έχει ανακοπεί, καθώς
δέχθηκε το βαρύ πλήγμα των επιπτώσεων της πετρελαϊκής κρίσης. Το κυριότερο,
όμως, είναι ότι υστερεί σε πρόοδο στις διαρθρωτικές αλλαγές, οι οποίες θα της
εξασφάλιζαν μια ανταγωνιστική είσοδο στη ζώνη του ενιαίου νομίσματος.

Πληθωρισμός

Στο μακροοικονομικό επίπεδο, όλα ξεκινούν και πάλι από τον πληθωρισμό. Ό,τι
θεωρούσαμε δεδομένο δεν ισχύει πλέον αφού η χώρα βρίσκεται και πάλι αντιμέτωπη
με τα ποσοστά του 1998. Το 4% του Οκτωβρίου προκάλεσε σοκ ακόμη και στα
στελέχη του οικονομικού επιτελείου, τα οποία βλέπουν πλέον να χαράζει βέβαιη η
προοπτική του 3% ως μέσου επιπέδου πληθωρισμού για το 2000.

Στη ζώνη του ευρώ, ο μέσος πληθωρισμός τον Σεπτέμβριο ήταν 2,8%, με την Ελλάδα
να κινείται στο 3% (εναρμονισμένος δείκτης). Ποσοστό το οποίο την κατέταξε
στην έκτη θέση και ικανοποίησε έτσι το οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης,
αλλά σίγουρα κάθε άλλο παρά της εξασφάλισε ανταγωνιστικό πλεονέκτημα για την
είσοδό της στην ΟΝΕ.

Αντίθετα, έστειλε μήνυμα ότι η χώρα μας είναι από τους ασθενέστερους κρίκους
της ευρωπαϊκής αλυσίδας, με πιθανότητες να «σπάσει», αν υπάρξει επιδείνωση
συνθηκών.

Οι παρενέργειες του υψηλού πληθωρισμού άρχισαν ήδη να γίνονται αισθητές. Η
Τράπεζα της Ελλάδος περιορίσθηκε σε μια πολύ μικρή ­ σε σχέση με την
απαιτούμενη ­ μείωση επιτοκίων και το Χρηματιστήριο βυθίστηκε και άλλο στην
κατηφόρα που έχει πάρει εδώ και μήνες.

Και αυτό την ώρα ακριβώς που η Ελλάδα χρειαζόταν μια επίδειξη δυναμισμού, για
να δικαιώσει την ένταξή της στη ζώνη του ευρώ, να προσελκύσει κεφάλαια και να
οικοδομήσει σιγά σιγά την πραγματική σύγκλισή της με τα υπόλοιπα κράτη-μέλη
της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Το έλλειμμα

Η Ελλάδα πέτυχε στην πραγματικότητα το «θαύμα» της ένταξής της στην ευρωζώνη
χάρη στη μεγάλη έκταση της φοροδιαφυγής που υπήρχε και η οποία άρχισε να
ελέγχεται. Τα «υπερέσοδα» κάλυψαν και με το παραπάνω τις δαπάνες, οι οποίες
πολύ λίγο συγκρατήθηκαν. Έτσι, το 2000 το έλλειμμα του προϋπολογισμού της
υπολογίζεται ότι θα συγκρατηθεί στο 0,8% του ΑΕΠ της, όταν στην ευρωζώνη θα
φθάσει, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της περασμένης άνοιξης, στο 0,9% του μέσου
ΑΕΠ και στις 15 χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο 0,4% του ΑΕΠ. Μάλιστα, το 2001
η Ελλάδα θα παρουσιάσει πλεόνασμα κατά 0,5% του ΑΕΠ, όταν οι περισσότεροι
εταίροι της εκτιμάται ότι θα συνεχίσουν να εμφανίζουν μικρά ελλείμματα.

Γεγονός όμως παραμένει ότι η εξοικονόμηση προέρχεται σε μεγάλο βαθμό από την
πάταξη της φοροδιαφυγής και την εξοικονόμηση δαπανών για τόκους λόγω της
μείωσης των επιτοκίων και όχι από τη μείωση των δαπανών. Την επισήμανση αυτή
κάνουν όλοι οι διεθνείς οργανισμοί, οι οποίοι θεωρούν ότι η διατηρησιμότητα
της δημοσιονομικής εξυγίανσης της χώρας απαιτεί αυτοσυγκράτηση στο σκέλος των
δαπανών.

Αυτό είναι ένα ακόμη σημείο στο οποίο η χώρα μας καλείται να αποδείξει ότι θα
συμπεριφερθεί με βάση τα ευρωπαϊκά πρότυπα. Πάντως, προς το παρόν και εν όψει
της ένταξης στην ΟΝΕ δεν το έχει αποδείξει.

Δημόσιο χρέος

Ενώ στον προϋπολογισμό η Ελλάδα τηρεί τουλάχιστον τα προσχήματα της καλής
συμπεριφοράς εμφανίζοντας πρόβλεψη για πλεόνασμα το 2001, στο δημόσιο χρέος
πασχίζει να ικανοποιήσει το κριτήριο του Μάαστριχτ και να εμφανίσει συνεχή
καθοδική πορεία.

Από το 104,6% του ΑΕΠ που υπολογίζεται ότι ήταν το χρέος το 1999 δίνει μάχη με
τα μεγέθη για να κατεβάσει φέτος στο 103,9%, όπως είχε υποσχεθεί στο πρόγραμμα
σύγκλισης. Έστω και έτσι, η απόσταση που τη χωρίζει από τους εταίρους της
είναι μεγάλη. Το χρέος στις 15 χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα αντιπροσωπεύει
φέτος το 61,2% του ΑΕΠ τους και στην ευρωζώνη θα είναι λίγο υψηλότερο.

Όμως, το υψηλό δημόσιο χρέος είναι ένα βάρος που επιδρά καθοριστικά στη
δημοσιονομική πολιτική των κυβερνήσεων. Όσο υψηλότερο το χρέος τόσο υψηλότεροι
οι τόκοι και, συνεπώς, τόσο μικρότερα τα περιθώρια άσκησης άλλων πολιτικών με
αναπτυξιακό, κοινωνικό ή άλλο χαρακτήρα.

Γι’ αυτό και τα δύο κοινοτικά όργανα, τα οποία ενέκριναν την ένταξη της χώρας
μας στην ΟΝΕ, έθεσαν το θέμα της μείωσης του δημοσίου χρέους με περισσότερη
έμφαση από οτιδήποτε άλλο.

Ανάπτυξη

Στην ανάπτυξη, οι ελληνικές επιδόσεις βρίσκονται επίσης πολύ κοντά στον μέσο
κοινοτικό όρο. Προβλέπεται ότι η αύξηση του ΑΕΠ μας θα φθάσει φέτος το 4,1%,
όταν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προβλέπει για την ευρωζώνη, αλλά και για τους «15»
της Ευρωπαϊκής Ένωση ποσοστό αύξησης του πραγματικού ΑΕΠ κατά 3,4%.

Υπάρχουν, πάντως, ορισμένες χώρες, όπως η Ιρλανδία και η Φινλανδία, με πολύ
υψηλότερα ποσοστά ανάπτυξης και είναι φανερό ότι σε αυτές τις χώρες είναι που
συντελείται το αναπτυξιακό θαύμα και διανοίγονται οι προοπτικές πρωτοπορίας σε
ό,τι αφορά το επίπεδο της ευημερίας για τον πληθυσμό τους.

Άλλωστε, αντίστοιχη είναι η εικόνα και στις επενδύσεις, όπου η Ιρλανδία
πρωταγωνιστεί με ποσοστά πάνω από 10% σταθερά, όταν στην Ελλάδα το αντίστοιχο
ποσοστό ήταν 7,3% το 1999.

Ας σημειωθεί, εξάλλου, ότι αν διατηρηθεί η υψηλή τιμή του πετρελαίου και δεν
υποχωρήσει αισθητά ο πληθωρισμός, θα υπάρξουν σίγουρα επιπτώσεις και στον
ρυθμό ανάπτυξης, που δεν θα μπορέσει να φθάσει το 5%, όπως σχεδιάζει η
κυβέρνηση για το 2001.

Ανεργία

Στον δείκτη της ανεργίας αντανακλάται με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο το
διαρθρωτικό πρόβλημα της ελληνικής οικονομίας. Με όλους τους σχετικά υψηλούς
ρυθμούς ανάπτυξης, το ποσοστό της ανεργίας έφθασε στο 12% σύμφωνα με τον
προϋπολογισμό και υπολογίζεται ότι θα πέσει μόλις στο 11,3% το 2000.

Ο αντίστοιχος μέσος όρος στην Ευρώπη των «11» είναι 9,2% και για τους «15»
είναι 8,5%. Σύμφωνα με τα μέχρι στιγμής δεδομένα, η Ελλάδα θα καταλάβει φέτος
τη δεύτερη θέση, μετά την Ισπανία, σε ό,τι αφορά το επίπεδο της ανεργίας.

Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, ο ΟΟΣΑ και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με εκθέσεις
τους που πρόκειται να δημοσιευθούν τις επόμενες εβδομάδες, αναμένεται να
επισημάνουν τα προβληματικά σημεία τα οποία χαρακτηρίζουν την έναρξη της
ελληνικής σταδιοδρομίας στην ευρωζώνη.

Δεν θα μας πουν τίποτα το οποίο δεν γνωρίζουμε ήδη και τίποτα που δεν έχουν
ήδη επισημάνει σε παλαιότερες εκθέσεις τους. Είναι βέβαιο ότι εκεί που θα
εντοπίσουν τις επισημάνσεις τους θα είναι στις διαρθρωτικές αλλαγές, οι οποίες
και μόνο μπορούν να οδηγήσουν τη χώρα κοντά στο βιοτικό επίπεδο των εταίρων
της.

Διαφορετικά, θα επισημάνουν, η ένταξη στην ευρωζώνη θα έχει κόστος. Και το
κόστος αυτό θα το πληρώσει η πραγματική οικονομία. Δηλαδή, οι εργαζόμενοι και
τα εισοδήματά τους.