Τράπεζες και εξωτερική πολιτική

Έχει περάσει παραπάνω από ένας μήνας από την ανακοίνωση της Εθνικής Τράπεζας
και της τουρκικής Garanti Bank για την από κοινού σύσταση εταιρείας venture
capital. Ερωτηθείς για τη φιλοσοφία αυτής της συνεργασίας, στη συνέντευξη
Τύπου που δόθηκε στην Κωνσταντινούπολη, ο διοικητής της Εθνικής Τράπεζας είπε
ότι «δεν κάνει εξωτερική πολιτική». Ο ελληνικός Τύπος φαίνεται να συμφώνησε με
αυτήν την τοποθέτηση, εξ ου και η συνεργασία με την Garanti Bank
αντιμετωπίστηκε σαν ένα ακόμη, όχι και τόσο ασύνηθες τελικά, επιχειρηματικό
νέο. Διατρέχουμε άλλωστε μία περίοδο διεθνοποίησης των ελληνικών επιχειρήσεων
στην περιοχή και τέτοιες ανακοινώσεις διαδέχονται η μία την άλλη στον
οικονομικό Τύπο της χώρας.

Μάλιστα. Ή μήπως αξίζει να κοντοσταθούμε λίγο και να αναλύσουμε σε κάπως
μεγαλύτερο βάθος το θέμα; Θα μπορούσαμε να αρχίσουμε από τη διαπίστωση ότι για
τους τέσσερις σημαντικούς τραπεζικούς ομίλους της χώρας, τους Ομίλους της
Εθνικής, της Πίστεως, της Eurobank και της Πειραιώς, η έγκαιρη τοποθέτηση στις
βαλκανικές αγορές αντιμετωπίζεται ως απαραίτητη προϋπόθεση για τη μελλοντική
ανάπτυξή τους. Ήδη οι επενδύσεις αυτών των τεσσάρων τραπεζικών ομίλων στην
περιοχή, είτε μέσω της δημιουργίας ιδίων τραπεζικών δικτύων είτε μέσω της
εξαγοράς τοπικών τραπεζών, προσεγγίζουν το ένα δισ. δολάρια.

Δομικά αίτια εξηγούν αυτήν την εξωστρέφεια. Το μικρό μέγεθος της ελληνικής
αγοράς, η ενίσχυση του ανταγωνισμού εντός της Ελλάδας, καθώς και το άνοιγμα
γειτονικών αγορών με μακροπρόθεσμες προοπτικές ανάπτυξης οδηγούν σήμερα και θα
συνεχίσουν να οδηγούν αύριο τις ελληνικές τράπεζες στη γεωγραφική διεύρυνση
των δραστηριοτήτων τους. Ταυτόχρονα, η υστέρηση των τραπεζών των γειτονικών
χωρών, καθώς και η δεινή θέση στην οποία έχουν περιέλθει πολλές από αυτές,
σημαίνει ότι οι ελληνικές τράπεζες ακόμα και εάν δεν είναι πάντα ευπρόσδεκτοι
επενδυτές, είναι πάντως αναγκαίοι.

Η Τουρκία, στο πλαίσιο που διαγράψαμε, αποτελεί το σημαντικότερο πεδίο
ανάπτυξης των ελληνικών τραπεζικών συμφερόντων. Σύμφωνα με πρόσφατη τουρκική
μελέτη, οι 25 εκατομμύρια Τούρκοι της Δυτικής Τουρκίας διαθέτουν κατά κεφαλήν
εισόδημα ανάλογο του ελληνικού. Αλλά και με βάση διεθνή στοιχεία, το μέγεθος
της τουρκικής αγοράς είναι μεγαλύτερο απ’ ό,τι το άθροισμα όλων των υπολοίπων
βαλκανικών αγορών. Επιπροσθέτως τουλάχιστον δέκα τουρκικές τράπεζες με
συνολικές ζημίες το 1999 ύψους 4,7 δισ. δολαρίων είναι κατ’ ουσίαν
χρεοκοπημένες. Σε απλά ελληνικά η έντονη διαπλοκή που χαρακτηρίζει την
τουρκική πολιτεία σημαίνει ότι υπάρχουν στην Τουρκία σήμερα τουλάχιστον δέκα
Τράπεζες Κρήτης.

Οι ελληνικές τράπεζες έχουν λοιπόν την ευκαιρία να αποκτήσουν, μέσω εξαγορών
τουρκικών τραπεζών, ένα μερίδιο μεταξύ του 5% και 10% της τουρκικής αγοράς,
μερίδιο το οποίο έχουν ήδη αποκτήσει στη βουλγαρική και τη ρουμανική αγορά.
Και ο κίνδυνος μιας ελληνοτουρκικής σύρραξης; Δεν είναι μεγαλύτερος από τον
κίνδυνο της πολιτικής αστάθειας και οικονομικής κατάρρευσης που χαρακτηρίζει
τις υπόλοιπες βαλκανικές χώρες. Η δε δυνητική ωφέλεια από την τουρκική αγορά
είναι, όπως παρατηρήσαμε, ανάλογη εάν όχι μεγαλύτερη του συνόλου των υπολοίπων
βαλκανικών αγορών. Υπό αυτούς τους όρους καμία ελληνική τράπεζα από αυτές που
αναφέραμε δεν μπορεί να ισχυρισθεί ότι έχει ολοκληρώσει την ανάπτυξή της στην
περιοχή, εάν δεν αποκτήσει σημαντική θέση στην τουρκική αγορά.

Συμπερασματικά η ανάπτυξη των ελληνικών τραπεζών στην Τουρκία, το έναυσμα της
οποίας δόθηκε με τη συνεργασία μεταξύ της Εθνικής και της Garanti Bank, έχει
πίσω της δομικά αίτια και μπροστά της πεδίο λαμπρό. Από αυτή την άποψη η
Εθνική σήμερα, η Alpha, η Eurobank, η Πειραιώς αύριο, όντως δεν κάνουν
εξωτερική πολιτική.

Απλώς προσπαθούν να εξασφαλίσουν μελλοντικές πηγές κερδοφορίας, ικανοποιητικές
μερισματικές αποδόσεις και υπεραξίες για τους μετόχους τους. Και εάν αύριο
αποκτήσουν σωρευτικά ένα 5% ή 10% της τουρκικής τραπεζικής αγοράς; Εάν αύριο
βρεθεί στους ισολογισμούς τους το 5% ή 10% των τουρκικών επιχειρηματικών,
στεγαστικών και καταναλωτικών δανείων, το 5% ή 10% των τουρκικών ομολόγων, της
τουρκικής αποταμίευσης; Πάλι οι ελληνικές τράπεζες δεν θα κάνουν εξωτερική
πολιτική. Απλώς θα είναι η εξωτερική πολιτική.