Σιωπή με… παρασκήνιο

Οι πιέσεις, οι εκβιασμοί και το έντονο παρασκήνιο αποσόβησαν επί του παρόντος
τη μεγαλύτερη ίσως κρίση των τελευταίων δεκαετιών στις αμερικανοτουρκικές
σχέσεις. Ο πρόεδρος της αμερικανικής Γερουσίας δέχθηκε να παραπέμψει στις
καλένδες το ψήφισμα για τη γενοκτονία των Αρμενίων και η Άγκυρα δεν κρύβει την
ανακούφισή της.

Η Άγκυρα, σε μια σπάνια κίνηση κατά της Ουάσιγκτον, είχε προειδοποιήσει πως
στην περίπτωση που η Γερουσία προχωρήσει στο ψήφισμα, θα πάρει μέτρα. θα
ακυρώσει τις συμφωνίες για την ενέργεια και τις στρατιωτικές προμήθειες ­
ύψους 15 δισεκατομμυρίων δολαρίων ­ και θα αρνηθεί την παροχή της βάσης του
Ιντσιρλίκ στους Αμερικανούς. Εν παραλλήλω, η τουρκική κυβέρνηση είχε ετοιμάσει
και κυρώσεις οικονομικού χαρακτήρα εις βάρος της γειτονικής της Αρμενίας.

Τούρκοι αξιωματούχοι παραδέχονται ότι η ακύρωση των συμφωνιών για έργα
ενέργειας και για στρατιωτικό υλικό θα έβλαπταν εξίσου με τα αμερικανικά και
τα τουρκικά συμφέροντα. Αντιτείνουν, ωστόσο, ότι ο χαρακτηρισμός «γενοκτονία»
­ που προωθεί η Γερουσία ­ είναι κάτι «βαρύ» για την τουρκική κοινή γνώμη.
Επιπλέον, λένε, αν αφήσουμε αυτό να περάσει, θα δημιουργήσει προηγούμενο, κι
εντός ολίγου θα έχουμε όλες τις χώρες να μιλάνε επίσημα για «γενοκτονία των
Αρμενίων».

Ο φόβος

Αυτό που δεν ομολογούν οι αξιωματούχοι της Άγκυρας είναι ένας άλλος φόβος τους
­ ότι το Αρμενικό μπορεί να αποτελέσει προπομπό για το Κουρδικό, σε μια εποχή
που υπάρχει διεθνής ευαισθητοποίηση σε θέματα μειονοτήτων και ανθρωπίνων
δικαιωμάτων.

Τους Αμερικανούς, πάντως, αυτό που κυρίως τους φόβισε ήταν να στερηθούν τη
βάση του Ιντσιρλίκ ­ το «εργαλείο» τους για την απομόνωση του Ιράκ και του
Σαντάμ Χουσεΐν. Σύμφωνα με τουρκικές διπλωματικές πηγές, η Άγκυρα ήδη είχε
στείλει ένα μήνυμα στην Ουάσιγκτον, αίροντας ορισμένες από τις κυρώσεις εις
βάρος της Βαγδάτης. Οι ίδιες πηγές υποστηρίζουν ότι ακόμη κι αν οξυνθούν οι
σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες, δεν πρόκειται να απαγορεύσουν εντελώς στα
αμερικανικά αεροσκάφη να χρησιμοποιούν τη βάση του Ιντσιρλίκ ­ απλώς θα τους
κάνουν… τη ζωή δύσκολη.

Η Άγκυρα, ούτως ή άλλως, υποστηρίζει ότι συναινώντας με την αμερικανική
πολιτική των κυρώσεων εις βάρος του Ιράκ, η ίδια υφίσταται τεράστιες απώλειες,
και πως η ανεργία και η ερήμωση στη Νοτιοανατολική Τουρκία, σε μεγάλο βαθμό,
οφείλεται στις κυρώσεις.

Η Ουάσιγκτον, από την πλευρά της, δεν είναι καθόλου ευχαριστημένη με την
προοπτική μιας κρίσης στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις. Δεν είναι έτσι παράδοξο
που τόσο ο πρόεδρος Κλίντον όσο και η Μαντλίν Ολμπράιτ… τάραξαν στα τηλέφωνα
τον πρόεδρο της Γερουσίας Ντένις Χάστερτ, προσπαθώντας να τον πείσουν να μην
περιλάβει το θέμα στην ημερήσια διάταξη πριν από τις αμερικανικές εκλογές.
Στην παραπομπή του θέματος στις καλένδες υπολόγιζαν και στην Άγκυρα,
γνωρίζοντας ότι κάτι τέτοιο έχει συμβεί και στο παρελθόν. Στην Άγκυρα, όμως,
γνωρίζουν και κάτι άλλο: ότι σε περιόδους κρίσης στη Μέση Ανατολή ­ όπως είναι
η τρέχουσα ­ ο ρόλος της Τουρκίας ενισχύεται. Και ποιος θα ήθελε να χάσει έναν
τόσο πολύτιμο σύμμαχο;

Το ιστορικό της προσπάθειας αναγνώρισης

Δεν έγινε; Αρμένιοι διαδηλωτές επιδεικνύουν ντοκουμέντο της γενοκτονίας των Αρμενίων σε διαδήλωση για την 55η επέτειο, τον περασμένο Απρίλιο, στο Παρίσι

Η Άγκυρα, η οποία αρνείται κατηγορηματικά τους ισχυρισμούς περί γενοκτονίας,
δέχεται όμως ότι «υπήρξε εκτοπισμός και οι υπεύθυνοι δικάστηκαν και
καταδικάστηκαν από το οθωμανικό κράτος», υιοθέτησε την πολιτική της «πειθούς
της διεθνούς κοινής γνώμης διά της ιστορικής έρευνας».

Αποτέλεσμα της πολιτικής αυτής ήταν, αφ’ ενός η συγγραφή άρθρων και βιβλίων
που υποστήριζαν τις θέσεις της Τουρκίας στο ζήτημα της γενοκτονίας των
Αρμενίων από ιστορικούς όπως οι Μπέρναρντ Λιούις, Τζάστιν Μακάρθι και
Στάνφορντ Σόου και αφετέρου, το «άνοιγμα των οθωμανικών αρχείων της περιόδου».
Η πρώτη κίνηση-εκστρατεία είχε ως πρόσθετο επακόλουθο την έκδοση, το 1985,
κοινής διακήρυξης εξήντα εννέα προσωπικοτήτων των αμερικανικών γραμμάτων υπέρ
της Τουρκίας στο θέμα της γενοκτονίας, ενώ το «άνοιγμα των αρχείων», που ήταν
ιδέα του πρωθυπουργού της Τουρκίας Τουργκούτ Οζάλ (1983-1993) και είχε
προβληθεί ευρέως από τον ίδιο, παρέμεινε ουσιαστικά κενό γράμμα, καθ’ ότι η
πρόσβαση σε αυτά ήταν και εξακολουθεί να είναι αδύνατη.

Νομοσχέδια για την αναγνώριση της Γενοκτονίας των Αρμενίων υποβλήθηκαν ξανά
στη Βουλή των Αντιπροσώπων το 1984, το 1987, το 1991 και το 1995 χωρίς εν
τέλει να εγκριθούν. Στην Ευρώπη, ανάλογο νομοσχέδιο είχε συζητηθεί στην
Πολιτική Επιτροπή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου τον Ιούνιο του 1986, αλλά
καταψηφίστηκε με 20 ψήφους εναντίον 19. Οι χώρες που έχουν αναγνωρίσει τη
γενοκτονία των Αρμενίων είναι η Ουρουγουάη (1965), η Αργεντινή (1985), η
Γαλλία (1998) και ο Καναδάς (1996). Η ελληνική Βουλή έχει εκδώσει ψήφισμα για
τη γενοκτονία, όπως και τα Κοινοβούλια του Βελγίου (1998), της Κύπρου (1982),
του Λιβάνου (1997), καθώς και το Ευρωκοινοβούλιο στις 24 Απριλίου 1998.