Ψύχρανε τις σχέσεις Αθήνας – Λευκωσίας ο… Κόφι Ανάν

Σημίτης – Κληρίδης: σχέσεις συνεργασίας, αλλά και ψυχρότητας κατά καιρούς…

Ο… πάγος μεταξύ των ξενοδοχείων «Γουόλντορφ Αστόρια», στις σουίτες του
οποίου διέμενε τόσο ο Πρόεδρος Κληρίδης όσο και η υπόλοιπη κυπριακή πολιτική
ηγεσία, και «Ιντερκοντινένταλ», όπου είχε καταλύσει η ελληνική αποστολή, ήταν
φανερός ακόμη και για τον πλέον ανύποπτο περί των πτυχών του Κυπριακού.
Μάλιστα, όσο διαρκούσε η διαβούλευση του Εθνικού Συμβουλίου της Κύπρου για το
ποια πρέπει να είναι η στάση της Λευκωσίας, ειπώθηκαν και ουκ ολίγες βαριές
κουβέντες. Όπως η εν εξάλλω φωνή Κυπρίου προς μέλος της ελληνικής αποστολής
ότι «ο Σημίτης θα δείξει στην Ιστορία ότι έχει κάνει μεγαλύτερο κακό στην
Κύπρο από ό,τι ο Καραμανλής».

Αφήνει παράθυρο

Η αιτία είναι σαφώς πολιτική και έχει ως επίκεντρο την ίδια την πορεία του
Κυπριακού: οι ηγέτες των πολιτικών κομμάτων της Κύπρου, άλλος λιγότερο κι
άλλος περισσότερο, υποστηρίζουν ότι η δήλωση Ανάν ­ που ξεχνά τα ψηφίσματα του
ΟΗΕ και αφήνει «παράθυρο» για την αναγνώριση του κ. Ντενκτάς ­ δεν θα είχε
υπάρξει ποτέ, εάν δεν είχε δώσει «πράσινο φως» ο Κώστας Σημίτης. Και
επικαλούνται τη δήλωση του Πρωθυπουργού, στη ΔΕΘ, ότι αυτό που προέχει είναι η
έναρξη ουσιαστικών συνομιλών και ότι η ελληνοκυπριακή πλευρά δεν έχει κανένα
λόγο να αποχωρήσει. «Μας έδεσε τα χέρια», λένε κάποιοι Κύπριοι πολιτικοί στις
όχι και τόσο κατ’ ιδίαν συζητήσεις τους υποστηρίζοντας ότι κι αν ακόμη ήθελαν
να αποχωρήσουν από τις συνομιλίες δεν μπορούσαν να το κάνουν πλέον. Την άποψή
τους συμμερίζεται και η Ν.Δ., τόσο διά της αρμοδίας κ. Ντόρας Μπακογιάννη όσο
και διά του προέδρου του κόμματος κ. Κώστα Καραμανλή, ο οποίος σε αυτό το
σημείο συμφώνησε πλήρως με την υπεύθυνη εξωτερικής πολιτικής.

Δέκα ημέρες κοσκινίζει

Από την πλευρά της η Αθήνα, το ίδιο… διακριτικά με τη Λευκωσία, υποστηρίζει
ότι «όποιος δεν θέλει να ζυμώσει δέκα μέρες κοσκινίζει» ­ ό έστι
μεθερμηνευόμενον, ότι οι Κύπριοι στην πραγματικότητα δεν είναι έτοιμοι να
προχωρήσουν σε συνομιλίες για μια επίλυση του Κυπριακού, για τις ευθύνες που
συνεπάγεται η επιλογή της ομοσπονδιακής λύσης και ότι «βολεύονται» με τη
σημερινή κατάσταση, για την οποία τις ευθύνες μετακυλίουν στην Ελλάδα, εν
είδει εξιλαστηρίου θύματος, ενδεχομένως.

Στο σημείο αυτό ίσως να έχει κάποια σημασία το πόρισμα στο οποίο έχουν
καταλήξει οι αρμόδιοι για το Κύπριακό υπηρεσιακοί παράγοντες του υπουργείου
Εξωτερικών. Σύμφωνα με αυτό, υπάρχουν μόνο πέντε δυνατές «λύσεις» του θέματος:
α) να μείνει η κατάσταση όπως είναι σήμερα, το πολύ – πολύ με κάποια Μέτρα
Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης, β) ομοσπονδία, γ) συνομοσπονδία, δ) δύο κράτη, χωρίς
καμιά μεταξύ τους σχέση, ε) διπλή ένωση, του ενός τμήματος με την Ελλάδα και
του άλλου με την Τουρκία.

Τα 5 σενάρια

Μεταξύ όλων αυτών των σεναρίων, λέει το πόρισμα, το συμφερότερο για την Ελλάδα
είναι η ομοσπονδία ­ με δεύτερο τα δύο ανεξάρτητα κράτη ­ και όχι η
συνομοσπονδία που θέλει ο Ραούφ Ντενκτάς. Αλλά, λένε έγκυρες πηγές, αυτή η
προτιμητέα λύση προϋποθέτει τη συμφωνία της ιδίας της Λευκωσίας, η οποία δεν
δείχνει πρόθυμη να κάνει τα σχετικά βήματα ­ να αποδεχθεί δηλαδή ότι μιλάμε
για δύο ομόσπονδα κράτη (laender, στα γερμανικά), όπου και τα δύο έχουν
δικαιώματα και οι πολίτες τού ενός δεν είναι κατώτεροι του άλλου. «Δεν θέλουν
τους Τουρκοκυπρίους στα πόδια τους», είναι η διάχυτη αίσθηση για τη στάση των
Ελληνοκυπρίων.

Ως εκ τούτου, η Αθήνα ­ και μάλιστα με αποφάσεις του Εκτελεστικού Γραφείου του
ΠΑΣΟΚ και της Κυβερνητικής Επιτροπής ­ θεωρεί υψίστη προτεραιότητα την ένταξη
της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Και σε αυτό θα δώσει όλο της το βάρος,
πιστεύοντας πως είναι, αφεαυτού, λύση κατά κάποιον τρόπο του Κυπριακού.

Όμως, αυτό δεν αναιρεί την αίσθηση μιας «κολόνιας που κρατάει χρόνια» ­ ήτοι,
της ψυχρότητας Αθήνας και Λευκωσίας, κυρίως τα τελευταία έτη: αλλεπάλληλα
σκαμπανεβάσματα, που μόνο στην προώθηση του Κυπριακού δεν συνέβαλλαν.

Το θέμα των S-300

Όλα άρχισαν στις αρχές Σεπτεμβρίου, όταν ο Κώστας Σημίτης επισκέφθηκε την
Κύπρο, στον απόηχο των δολοφονιών από τα τουρκικά στρατεύματα. «Ποτέ άλλοτε
δεν είχαμε τόσο στενή συνεργασία», έλεγε τότε ο Πρόεδρος Κληρίδης. Ωστόσο,
πριν αλέκτωρ φωνήσαι, ο μήνας του μέλιτος τελείωσε και η αφορμή λεγόταν
πύραυλοι S-300. Στα δύο χρόνια που κράτησε η συζήτηση για το τι μέλλει
γενέσθαι με τους πυραύλους, για τους οποίους τόσο η Αγκυρα όσο και οι
Αμερικανοί έλεγαν ότι μπορούσαν να προκαλέσουν έκρηξη στην περιοχή, ειπώθηκαν
πολλές σκληρές και βαριές κουβέντες. Ακόμη και ο αείμνηστος Γιάννος
Κρανιδιώτης, Κύπριος ο ίδιος, δεν γλίτωσε από τα πυρά των συμπατριωτών του. Ο
δε Θεόδωρος Πάγκαλος παρ’ ολίγον να γίνει persona non grata στην Κύπρο, επειδή
πρότεινε μορατόριουμ πτήσεων στο νησί ­ χωρίς να ρωτήσει, όμως, τους Κυπρίους.
Τελικώς, η Ελλάδα «έπεισε» την Κύπρο να μην εγκαταστήσει τους πυραύλους και η
απόφαση ανακοινώθηκε από τους κ.κ. Σημίτη και Κληρίδη, στα τέλη Δεκεμβρίου του
1998, μετά πολλής πικρίας από την κυπριακή πλευρά.

Η απουσία Κρανιδιώτη

S-300: η κρίση για την εγκατάσταση ή μη των ρωσικών πυραύλων κράτησε πάνω από ένα χρόνο…

Η σχέση Αθήνας – Λευκωσίας ακολούθησε στη συνέχεια ποικίλα σκαμπανεβάσματα.
Ανάμεσά τους, η πίεση προς τον κ. Σημίτη να επαναλάβει ότι είναι casus belli
τυχόν επεισόδιο στην Κύπρο, κάτι που ο Έλληνας Πρωθυπουργός έκανε ενώπιον του
ελληνικού Κοινοβουλίου. Η απουσία του Κρανιδιώτη άρχισε να γίνεται όλο και πιο
αισθητή, ιδιαίτερα αμέσως μετά τον θάνατό του, όταν άρχισε η διαπραγμάτευση
της Ελλάδας με τους εταίρους για τη συμφωνία του Ελσίνκι. Ταυτοχρόνως,
προχώρησε η ελληνοτουρκική προσέγγιση, η οποία δημιούργησε στη Λευκωσία ένα
αίσθημα εγκατάλειψης από την Ελλάδα ­ και το οποίο, μέχρι τώρα, δεν έχει
εκλείψει.

Εντός του 2000 ­ και με τους διαμεσολαβητές να πηγαινοέρχονται στην περιοχή ­
υπήρξαν και άλλα περιστατικά που δημιούργησαν ­ κρυφή μεν, αλλά υπαρκτή ­
κρίση στη σχέση μεταξύ των δύο πρωτευουσών. Ο Γιώργος Πανταγιάς, εκπρόσωπος
του Έλληνα Πρωθυπουργού, με άρθρο του άφησε ανοικτό όχι απλώς το ενδεχόμενο
συμφώνου φιλίας και συνεργασίας Ελλάδας και Τουρκίας, αλλά υποστήριξε και ότι
«από τη στιγμή που θα γίνει δεκτή η κοινή ευρωπαϊκή προοπτική των δύο
κοινοτήτων και δοθούν οι δέουσες εγγυήσεις για την κοινή τους πορεία στην
Ε.Ε., τότε δεν υπάρχουν σοβαροί λόγοι να αποκλεισθούν ακόμη και άλλε μορφές
οργάνωσης του νέου κυπριακού κράτους».

Τα λεγόμενα του κ. Πανταγιά εξελήφθησαν στη Λευκωσία ως εκ νέου συνηγορία για
τη λύση της συνομοσπονδίας.

Κι έπειτα ήρθαν τα Στροβίλια ­ η προέλαση, ουσιαστικά, των τουρκικών
στρατευμάτων σε ένα συγκεκριμένο σημείο. Η Αθήνα επέλεξε χαμηλούς τόνους
έχοντας υπόψη της όχι μονάχα το casus belli, επί του οποίου έχει δεσμευθεί,
αλλά και ορισμένα επιχειρησιακά στοιχεία ­ και η Λευκωσία εξεμάνη.

Κάποιες πηγές, ωστόσο, ψιθυρίζουν διακριτικά ότι και οι Ελληνοκύρπιοι δεν….
παίζουν και με τόσο ανοικτά χαρτιά. Για παράδειγμα, εν κρυπτώ πέρασαν
νομοθέτημα που ορίζει ότι η Εθνική Φρουρά υπάγεται στο κυπριακό υπουργείο
Άμυνας, αντί του ελληνικού ΓΕΕΘΑ, που ήταν μέχρι τώρα. Πρακτικά, δηλαδή, σε
περίπτωση κρίσης ή και πολέμου, οι Έλληνες στρατιώτες στο νησί είναι
υποχρεωμένοι να πάρουν εντολές από την κυπριακή και όχι την ελληνική
κυβέρνηση.

«Κομψός» καβγάς

Εκ παραλλήλου εκτυλίχθηκε και ένας «κομψός» καβγάς κατά τη συνάντηση του
Προέδρου Κληρίδη με τον Κώστα Σημίτη, στην Αθήνα, τον περασμένο Ιούλιο: η
κυπριακή ηγεσία αξίωσε να μην υπάρξει εταιρική σχέση Τουρκίας – Ευρωπαϊκής
Ένωσης όσο παραμένει άλυτο το Κυπριακό.

Ο Πρωθυπουργός αντέταξε ότι στρατηγική τής Αθήνα είναι να περιληφθεί στην
εταιρική σχέση το Κυπριακό ­ και ο κ. Κληρίδης συμφώνησε…

Κάπως έτσι φθάνουμε στην τελική πράξη ­ επί του παρόντος ­ αυτού του δράματος
έρωτα και μίσους: ο κ. Σημίτης, στη ΔΕΘ, ξεκαθάρισε ότι για την Αθήνα αυτό που
προέχει είναι οι ουσιαστικές συνομιλίες και διαπραγματεύσεις.

Το ίδιο επανέλαβε η Αθήνα κι όταν βγήκε η δήλωση του Κόφι Ανάν, που ανατρέπει
­ κατά τους Ελληνοκυπρίους ­ τα έως τώρα δεδομένα.

Και η Λευκωσία θυμήθηκε πως και κατά την ομιλία του στον ΟΗΕ ο κ. Σημίτης
περίπου «ξέχασε» να αναφερθεί στο Κυπριακό ­ παράλειψη που ανέλαβε να καλύψει
ο Γιώργος Παπανδρέου, στη δική του ομιλία, που μετρήθηκε με το… υποδεκάμετρο
από τους Κυπρίους, προκειμένου να αξιολογηθεί το ενδιαφέρον της Αθήνας. Με την
καρδιά της ή μη, η Λευκωσία προσέρχεται στις συνομιλίες σε κλίμα άμετρης
πικρίας.

Η άρση των παρεξηγήσεων το πιθανότερο είναι να έρθει ­ έστω και προσωρινά ­
μεταξύ τετάρτου και πέμπτου γύρου των συνομιλιών, κάπου τον Οκτώβριο, όταν
Έλληνες και Κύπριοι πολιτικοί θα μιλήσουν εκ βαθέων για το τι θέλουν και πού
πάνε. Στο μεταξύ, όπως είναι φανερό, η Άγκυρα θα προχωράει χωρίς τέτοιες
εσωτερικές δημοκρατικές ευαισθησίες την πολιτική της…