Οι κυβερνοπάνκ κρατούν… τους κωδικούς της επανάστασης

Σπάνια θα τους βρει κανείς συγκεντρωμένους σε ένα δωμάτιο, εκτός κι αν έχουν
μαζευτεί να συζητήσουν σχετικά με… γεννήτριες τυχαίων αριθμών. Μπορεί και να
εργάζονται σε κάποια ανεξάρτητη εταιρεία πληροφορικής των ΗΠΑ, ως νέοι και
ταλαντούχοι προγραμματιστές. Κοινό χαρακτηριστικό τους, πάντως, είναι ένα
ιδιαίτερο αίσθημα ελευθερίας και πιο συνηθισμένος τόπος συνάντησης, κάποια…
κρυφά μονοπάτια του κυβερνοχώρου. Είναι μέλη μιας καινούργιας επαναστατικής,
ηλεκτρονικής σέχτας ­ τα καλύτερα μυαλά της… κρυπτογραφίας, που λατρεύουν να
δημιουργούν κώδικες και κλειδιά και στη συνέχεια να τα μοιράζουν.

Στην ομάδα τους δεν υπάρχουν μυημένοι και αμύητοι. Όλοι χωρούν, αρκεί να
θέλουν να νιώσουν ελεύθεροι και ανεξάρτητοι. Όλοι όσοι γνωρίζουν ή αναζητούν
να ανακαλύψουν τα μυστικά της κρυπτογραφίας, όλοι όσοι μελετούν τους μυστικούς
κώδικες και τα κρυπτογραφήματα. «Cyphers» είναι ο αγγλικός όρος, αυτός που
περιγράφει τα κωδικοποιημένα ηλεκτρονικά κείμενα και αυτός χρησιμοποιείται στη
γλώσσα του Internet. «Cypherpunks» είναι ο «τίτλος» που έχουν κατακτήσει τα
μέλη αυτής της ιδιότυπης σέχτας. Οι «κρυπτο-επαναστάτες», όπως τους
χαρακτηρίζει ο θεωρητικός της νέας τεχνολογίας Steven Levy, αριθμούν αυτή τη
στιγμή σε 500 ή 700 άτομα, κάθε ηλικίας, από κάθε γωνιά της γης. Η ομάδα τους
είναι αφοσιωμένη στην κρυπτογραφία.

Τρόπος ζωής

Για τους «πανκ του κυβερνοχώρου», η κρυπτογραφία δεν είναι απλά μια τεχνική, ή
μια επιστήμη. Είναι ολόκληρη νοοτροπία, σχεδόν τρόπος ζωής. Είναι συνώνυμο της
ελευθερίας! Τη φιλοσοφία και τη στάση ζωής των cypherpunks επιχείρησε να
αναλύσει μια ομάδα φοιτητών του Πανεπιστημίου της Πάτρας, σε μια εργασία τους
για το μάθημα «Κοινωνικές και Νομικές Πλευρές της Τεχνολογίας». Ο Γιώργος
Συγλέτος, ο Χρήστος Παπαδήμας, ο Αλέξανδρος Λασκαρίδης και ο Δημήτρης
Τσιβόπουλος, θέλησαν να καταλάβουν και να περιγράψουν τη λογική πίσω από την
επανάσταση που έχει ήδη ξεκινήσει στο Internet και έχει ως μοναδικό όπλο
την… τέχνη της κρυπτογραφίας. Ο Steven Levy εξηγεί με απλό τρόπο τη στάση
τους σε μια φράση: «Οι άνθρωποι αυτοί ελπίζουν σε έναν κόσμο όπου τα
πληροφοριακά αποτυπώματα κάποιου ­ όλα, από τις απόψεις του σχετικά με την
έκτρωση μέχρι το ιατρικό ιστορικό μια πραγματικής έκτρωσης ­ μπορούν να
ανιχνευθούν μόνο αν ο ίδιος το αποφασίσει. Αν ο ίδιος διαλέξει να τα
αποκαλύψει. Παλεύουν για έναν κόσμο όπου εκατομμύρια μηνύματα αποστέλλονται
παγκοσμίως μέσω δικτύων και μικροκυμάτων, όμως οι εισβολείς και οι
ομοσπονδιακοί που προσπαθούν να “αρπάξουν” τις πληροφορίες αυτές δεν βρίσκουν
παρά μόνο ασυναρτησίες». Παλεύουν για έναν κόσμο όπου τα ερασιτεχνικά
εργαλεία, ο νους, η περιέργεια, η μαθηματική λογική, η σκέψη, μετατρέπονται σε
προστατευτικές δικλίδες για το απόρρητο της επικοινωνίας.

Η αποκωδικοποίηση

Η περιήγηση στους ανασφαλείς διαδρόμους του Internet, διατηρώντας αυτό ακριβώς
το απόρρητο, ανεβάζει την αδρεναλίνη στα ύψη. Η διαδικασία μοιάζει απλή: ένα
μήνυμα με τη μορφή κειμένου πρέπει να «μετασχηματιστεί», να κρυπτογραφηθεί,
για να μεταδοθεί μέσω του Internet και στη συνέχεια ο παραλήπτης να το
αποκρυπτογραφήσει, για να μπορέσει να διαβάσει το περιεχόμενό του.

Για να μπορέσει όμως ένα μήνυμα να κωδικοποιηθεί, απαιτείται ένας
κρυπτογραφικός αλγόριθμος, ένα «κλειδί». Οι «cypherpunks» προτιμούν να
ακολουθούν τον πιο δύσκολο δρόμο: προσπαθούν να ανακτήσουν το αρχικό κείμενο,
χωρίς να έχουν πρόσβαση στα κλειδιά. Η επιστήμη που έχουν δημιουργήσει
ονομάζεται «κρυπτανάλυση» και η κάθε προσπάθειά τους για «κρυπτανάλυση», είναι
για τα μέλη της ομάδας «επίθεση».

Στόχος η διασφάλιση του απορρήτου

Ο δημιουργός του πιο διάσημου κρυπτογραφικού προγράμματος PGP, Phil Zimmermann κινδύνεψε ουκ ολίγες φορές να χαρακτηριστεί παράνομος

Στόχος για τους Cypherpunks είναι ένας και μοναδικός: η διασφάλιση του
απορρήτου, του «προσωπικού χώρου» μέσα στο παγκόσμιο χωριό, στο διεθνές δίκτυο
επικοινωνίας, στον ηλεκτρονικό κόσμο που ελέγχεται ανά πάσα στιγμή από
γνωστούς και άγνωστους, μικρούς ή… μεγάλους αδερφούς. Η δική τους επανάσταση
είναι ηλεκτρονική και ξεκίνησε το 1992, όταν κυκλοφόρησε το PGP 2.0. Το PGP
(«Pretty Good Privacy») είναι το πρόγραμμα που δημιούργησε ο Phil Zimmermann,
ένας άνθρωπος με έντονη πολιτική δράση, με καριέρα συμβούλου σε Αμερικανούς
πολιτικούς, ερασιτέχνης αλλά με έντονο προσωπικό ενδιαφέρον στην κρυπτογραφία,
που κάποια στιγμή αποφάσισε να μοιραστεί με χιλιάδες ανθρώπους από το Internet
την τεχνολογία άμυνας στην ορατή και αόρατη κατασκοπία, το πρόγραμμα που
έκτιζε κομμάτι-κομμάτι, για χρόνια. Η όλη προσπάθειά του κόστισε μια…
υποθήκη και αρκετές χιλιάδες δολάρια. «Παραλίγο να χάσω το σπίτι μου, αλλά
άξιζε τον κόπο», λέει ο ίδιος ο Zimmermann, κρίνοντας εκ του αποτελέσματος.
Μέσα σε λίγες ώρες από τη στιγμή που η έκδοση του PGP για προσωπικούς
υπολογιστές (PCs) μπήκε στο Internet, έφτασε σε ολόκληρο τον κόσμο. «Όπως
ακριβώς χιλιάδες σπόροι αγριοραδικιού εξαπλώνονται με τον άνεμο», έγραψε ο
ίδιος.

Το PGP κινδύνεψε πολλές φορές να χαρακτηριστεί «παράνομο», γεγονός όμως
παραμένει ότι άλλαξε τον κόσμο της κρυπτογραφίας. «Ίσως να μην αποτελεί την
ιδανική λύση στο πρόβλημα, προσθέτει όμως έναν βαθμό δυσκολίας στο ηλεκτρονικό
ταχυδρομείο και στη μεταφορά αρχείων και επιπλέον έχει κατακτήσει τη…
λατρεία όσων το χρησιμοποιούν», αναφέρει ο Levy. Το όραμα για την κατάκτηση
της ηλεκτρονικής ελευθερίας, τεχνολογικά είναι εφικτό. «Τα εμπόδια είναι
πολιτικά. Ο πόλεμος μεταξύ εκείνων που θέλουν να διαδώσουν παντού τη χρήση της
κρυπτογραφίας κι εκείνων που επιθυμούν να την απαγορεύσουν έχει ήδη ξεκινήσει.
Οι μάχες είναι σκληρές, το κόστος για τους “μικρούς” μεγάλο, για τους
cypherpunks όμως η ελευθερία αξίζει τον κόπο».

Παραλίγο… κατάσκοπος!

Δεκάδες βιβλία και επιστημονικές εργασίες σχετικά με την κρυπτογραφία έχουν
χαρακτηριστεί από τις στρατιωτικές υπηρεσίες των ΗΠΑ και την Εθνική Υπηρεσία
Ασφάλειας ως «άκρως απόρρητα έγγραφα». Κι όταν, πριν από μερικά χρόνια, ένας
35χρονος προγραμματιστής στη Sun Microsystems, o John Gilmore, τόλμησε να…
βγάλει ένα βιβλίο από το ράφι της βιβλιοθήκης και να το δείξει στον κόσμο,
κινδύνεψε να πάει φυλακή για 10 χρόνια, κατηγορούμενος πως παραβίασε το νόμο
περί κατασκοπείας.

Το επίμαχο βιβλίο ήταν ένα εγχειρίδιο ηλικίας 30 ετών, γραμμένο από τον
«πατέρα» της αμερικανικής κρυπτογραφίας, William F. Friedman. Ο Gilmore
ακολούθησε, χωρίς αποτέλεσμα, την επίσημη οδό, ζητώντας να απελευθερωθεί το
κείμενο μέσα στον απαιτούμενο χρόνο. Μέχρι που βρήκε δύο αντίγραφα αλλού: το
ένα στη βιβλιοθήκη του στρατιωτικού ινστιτούτου της Βιρτζίνια και το άλλο σε
ένα μικροφίλμ στο Πανεπιστήμιο της Βοστώνης. Κι αφού εμφανίστηκε στο
δικαστήριο, εξηγώντας πως τα υποτιθέμενα «μυστικά» έγγραφα βρίσκονταν σε ράφια
βιβλιοθηκών, έλαβε μια ειδοποίηση από την κυβέρνηση, όπου αναφερόταν πως η
διανομή εγγράφων του Friedman αποτελεί παραβίαση του νόμου περί κατασκοπίας
και πως κινδυνεύει με δεκαετή κάθειρξη.

Ο ίδιος ο Gilmore εξηγεί πως «δεν ζητάμε τίποτε άλλο από το να αποβάλλουμε το
σύνδρομο του Ψυχρού Πολέμου. Ούτως ή άλλως είναι άχρηστο. Κι αυτό που ζητάμε
απο την Εθνική Υπηρεσία Ασφαλείας είναι να μας δείξει σε ποιες περιπτώσεις και
πώς μας προστατεύει από μεγάλες καταστροφές, παραβιάζοντας το προσωπικό
απόρρητο του κάθε πολίτη. Όπως και να ‘χει, σε καμία περίπτωση δεν συνιστά
παρανομία ο πολίτης να διαφυλάττει ό,τι θεωρεί προσωπικό ή απόρρητο».

Το αντίπαλον δέος των χάκερ

Δύο Αμερικανοί… ακτιβιστές η Zee Lofgren και ο Bob Goodlatte πανηγυρίζουν για το πρώτο e-mail που εστάλη με κωδικοποίηση PGP, μετά την άρση της απαγόρευσής του

Ο οποιοσδήποτε επιθυμεί μπορεί να γίνει μέλος των Cypherpunks, αρκεί να
στείλει ένα ηλεκτρονικό μήνυμα. Αρκεί μια φράση -«subscribe Cypherpunks» στη
διεύθυνση «majordomo@toad. com», και η πόρτα της παρέας των… φιλελευθέρων,
των φοιτητών, των προγραμματιστών ηλεκτρονικών υπολογιστών, έχει ανοίξει.

Ένας από τους ιδρυτές της ομάδας των Cypherpunks ονομάζεται Eric Hughes και
είναι αυτός που αναλαμβάνει με ένα κείμενό του να καλωσορίσει τα νέα μέλη:
«Αρχή των Cypherpunks είναι ότι εκείνοι που θέλουν να εξασφαλίσουν το
προσωπικό απόρρητο, οφείλουν να κάνουν κάτι οι ίδιοι γι’ αυτό κι όχι να
περιμένουν από τις κυβερνήσεις ή άλλους αφιλοκερδείς οργανισμούς. Γνωρίζουμε
ότι οι άνθρωποι, αιώνες τώρα, δημιουργούσαν πάντα το δικό τους απόρρητο, με
ψιθύρους, φακέλους, κλειστές πόρτες κ.λπ.».

Η πρώτη πραγματική (μη ηλεκτρονική, δηλαδή) συνάντηση των μελών της ομάδας
έγινε το φθινόπωρο του 1998, ύστερα από πρόσκληση του Hughes και του Tim May,
ενός φυσικού που μέχρι τα 34 του χρόνια εργαζόταν στην Intel, απ’ όπου και
μπόρεσε να βάλει κάποια χρήματα στην άκρη, για να μπορέσει να ασχοληθεί
αποκλειστικά με τη σύνταξη ενός… κρυπτοαναρχικού μανιφέστου. Το κείμενο αυτό
(«Crypto Anarchist Manifest») είναι διαθέσιμο σε πολλές διευθύνσεις στο Web
και αναφέρεται στη δυνατότητα απόρρητης και ασφαλούς επικοινωνίας στο
Διαδίκτυο.

Πολλοί είναι εκείνοι που διστάζουν να χαρακτηρίσουν τους Cypherpunks «ομάδα»,
είτε επειδή είναι τόσο διαφορετικοί μεταξύ τους, είτε επειδή μπορεί κανείς
παντού να βρει έναν… cypherpunk, έναν άνθρωπο με ιδιαίτερη προτίμηση στους
κώδικες, με πάθος για το ιδιωτικό απόρρητο και με διάθεση για σχετική δράση.
Χώρος δράσης για τους Cypherpunks είναι η «λίστα»- ένας μηχανισμός
ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, απ’ όπου καθημερινά κυκλοφορούν πάνω από 50
μηνύματα. Μέσα από αυτή τη λίστα ανταλλάσσονται μηνύματα, κτίζονται κώδικες,
γίνονται συζητήσεις, οργανώνονται «επιθέσεις». Και μπορεί ο τρόπος δράσης τους
να μοιάζει με αυτόν των hachers, στην πραγματικότητα όμως οι δύο ομάδες είναι
αντίπαλες: οι Cypherpunks αγωνίζονται για τη διατήρηση του ιδιωτικού
απορρήτου, ενώ οι hackers για την παραβίασή του.