Το αίνιγμα του «Σέβι»

Οικογενειακό στιγμιότυπο: Ο Γεωργιανός πρόεδρος, Έντουαρντ Σεβαρντνάντζε, μαζί με τη σύζυγο, την κόρη, το γραμπό και τα εγγόνια του

Στις 7 Οκτωβρίου του 1993, ένας εξαντλημένος Έντoυαρντ Σεβαρντνάντζε, ο
Σοβιετικός πολιτικός που βοήθησε τον Γκορμπατσώφ να λήξει τον Ψυχρό Πόλεμο και
στη συνέχεια έγινε πρόεδρος στην κατεστραμμένη από τον πόλεμο πρώην Σοβιετική
Δημοκρατία της Γεωργίας, με προσκάλεσε να τον συνοδεύσω σε μια απελπιστική
πτήση προς τη Μόσχα…

Η πτήση εκείνη θα μείνει αξέχαστη: κάθησε μόνος σε ένα γραφείο στον έμπροσθεν
τμήμα του αεροσκάφους και κοιτούσε επίμονα έξω από το παράθυρο. Την ίδια ώρα
οι σωματοφύλακές του, μια ομάδα ένοπλων Ράμπο, αρνούμενοι να καθήσουν για την
απογείωση, επιδίδονταν σε συνεχείς προπόσεις, εκπαιδεύονταν σε ασκήσεις
ετοιμότητας βγάζοντας τα τύπου Makerov όπλα τους, τραγουδούσαν τραγούδια των Μπιτλς.

«Η μοίρα μου»

Σε μικρή απόσταση από αυτή τη δάντεια ντισκοτέκ καθόταν ο πρόεδρος,
γοητευτικός, με τα μπλε του μάτια και τα λευκά μαλλιά του έμοιαζε στον
επιθεωρητή Μορς. «Θέλω μόνο η μοίρα μου να ταυτίζεται μ’ εκείνη της Γεωργίας»,
ψέλλισε. «Αν η Γεωργία πέσει, αφήστε με να πεθάνω μαζί της. Τα όνειρά μου
ταυτίζονται με τα όνειρα της Γεωργίας. Αυτή είναι η μοίρα μου».

Την περασμένη Δευτέρα, ο αινιγματικός μεγαλόσχημος άνδρας με κάλεσε να τον
συνοδεύσω σε άλλη μια πτήση, για το Λονδίνο, όπου θα συναντούσε τον Τόνι Μπλερ
και τη βασίλισσα. Είναι 73 ετών, ψυχρά μόνος, θυμίζοντας βυζαντινή ευγένεια,
αλλά επιβλητικός, αποφασισμένος, ακόμη και πρόσχαρος. Οι σωματοφύλακες είναι
πειθαρχημένοι, με στρατιωτικό κούρεμα, εκπαιδευμένοι στην Ουάσιγκτον από την
Υπηρεσία Προστασίας του προέδρου. Ο «Σέβι», όπως τον αποκαλεί η CIA,
κατεβαίνει από το αεροπλάνο για να χαιρετήσει. Η Νανούλι, γυναίκα του επί 40
χρόνια και μητέρα των δύο παιδιών του, έρχεται να καθήσει δίπλα μου. Είναι μια
καλόκαρδη γυναίκα που ανυπομονεί να φτάσει στο Λονδίνο. Ύστερα φτάνει ο
τελευταίος μεγάλος επιζών του τέλους του Ψυχρού Πολέμου. Οι φίλοι του ­
Ρήγκαν, Μπους, Θάτσερ και Κολ ­ έχουν αποσυρθεί εδώ και καιρό, όμως ο «Σέβι»
επέζησε δύο δολοφονικών επιθέσεων υποστηριζόμενων από Ρώσους, φέροντας μόνο
μια ρήξη τύμπανου. «Έχω αρχίσει να βαριέμαι», μου λέει, «κανένας δεν
προσπάθησε να με σκοτώσει εδώ και δύο χρόνια».

­ Πιστεύετε στη μετά θάνατον ζωή;

­ Τώρα ναι. Μπορεί πάντα να πίστευα στον Θεό, ακόμη και στο Πολίτμπιρο. Ίσως
όλα να τέλειωναν γρηγορότερα, αν έλεγα κάτι (γελά). Όμως η θρησκεία είναι κάτι
διαφορετικό. Δεν γίνεσαι θρησκευόμενος από τη μια ημέρα στην άλλη.

­ Φοβάστε τον θάνατο;

­ Ο φόβος δεν θα τον εμποδίσει… Όμως δεν θα είναι ιδιαίτερα ευχάριστο, όταν
συμβεί.

Τι περιπέτεια που ήταν η ζωή του!

Κομμουνιστής και δημοκράτης, ιδεαλιστής και κυνικός, παθιασμένος Γεωργιανός,
μέλος του Σοβιετικού Κομμουνιστικού Κόμματος από την Αρκτική: αποτελεί συλλογή
αντιθέσεων. Από το 1965 που διορίστηκε υπουργός Εσωτερικών διατηρείται, με
ελάχιστες στιγμές απουσίας, στην εξουσία. Το 1972 πέταξε στη Μόσχα έχοντας
στις αποσκευές του στοιχεία κατά της διεφθαρμένης γεωργιανής ηγεσίας. Τα
έδειξε στον Μπρέζνιεφ και επέστρεψε ως ηγέτης. Ήταν αδίστακτος με τους
διαφωνούντες (η κακή φήμη που τον συνοδεύει έχει σημείο αναφοράς την άγρια
επιδρομή σε ένα κατειλημμένο από αεροπειρατές-φοιτητές αεροπλάνο με την
ακόλουθη εκτέλεση αρκετών επιζώντων.) Επιμελής στο να πλέκει το εγκώμιο στον
Μπρέζνιεφ, ενθαρρύνοντας παράλληλα τον φιλελευθερισμό.

Η δόξα

Ύστερα ήρθαν οι ημέρες της δόξας, όταν τον κάλεσε ο Γκορμπατσώφ στη Μόσχα για
να αναλάβει ως υπουργός Εξωτερικών και βοήθησε στην απολύτρωση της χώρας και
στην ενοποίηση της Γερμανίας. Ο Σεβαρντνάντζε, ως Γεωργιανός, αντιλαμβανόταν
ότι η Περεστρόικα ήταν το τέλος του κομμουνισμού, ενώ ο «Γκόρμπι» πίστευε ότι
ήταν απλώς η μεταρρύθμισή του. Αντιλαμβάνεται κανείς μια ψυχρότητα ανάμεσά
τους τώρα.

Το 1991-1992 ο «Σέβι» βρέθηκε εκτός εξουσίας για λίγους μήνες, πριν ακριβώς
ξεσπάσει ο εμφύλιος πόλεμος στη Γεωργία. Εν μέσω μιας απίστευτης κατάστασης
κλήθηκε να αναλάβει και πάλι. Στράφηκε εναντίον της Ρωσίας και η Ρωσία
τιμώρησε τη Γεωργία για την ανυπακοή της. Έως το 1993, η Αμπχαζία, επαρχία στη
Μαύρη Θάλασσα, αποσχίστηκε με την υποστήριξη της Ρωσίας. Ο Σεβαρντνάτζε πήγε
στην περιοχή για να πεθάνει στα χαλάσματα και τα άρματα των ανταρτών έβαζαν
στόχο την Τιφλίδα.

Έχοντας ήδη χαρακτηριστεί ως ο εταίρος του Γκορμπατσώφ στην Περεστρόικα, θα
μείνει είτε ως ο πατέρας της δημοκρατικής Γεωργίας είτε ως ένας μακιαβελιστής
που υποσχέθηκε πολλά, αλλά για κάποιον λόγο δεν κατάφερε να πραγματοποιήσει.

«Μα είμαι σκακιστής», λέει με ύφος αλεπούς. «Περιμένετε την επόμενη κίνησή μου».

Η σημασία της Γεωργίας

Η Ρωσία μάλλον θέλει την επιστροφή της καυκάσιας αυτοκρατορίας της και θα
κάνει τα πάντα για το πετύχει. Εξίσου ζωτικής σημασίας και για τη Δύση είναι
να παραμείνει η Γεωργία υπό δυτική προστασία, δεδομένου του πετρελαίου της
Κασπίας. «Είστε ο παραδοσιακός σύμμαχός μας», λέει ο «Σέβι», αναφερόμενος στη
Βρετανία και στην υποστήριξή της κατά τη διάρκεια της πρώτης ανεξαρτητοποίησής
της (1918-1921), πριν την «καταπιεί» πάλι ο Λένιν. Ο Σεβαρντνάντζε κατάφερε να
ενισχύσει τη δημοκρατία, την ελευθεροτυπία και να φέρει κάποια σταθερότητα: η
Γεωργία είναι η μόνη δημοκρατία μεταξύ Μαύρης Θάλασσας και Ιαπωνίας.
Ευπατρίδης στις φιλοδοξίες του, μνημειώδης στα επιτεύγματά του. «Σε δέκα
χρόνια», μου είχε πει το 1992, «η Γεωργία θα έχει ευημερία, θα είναι
δυτικοποιημένη». Όλα εξαρτώνται από τον Βλαντίμιρ Πούτιν. Για τον «Σέβι» είναι
`ένας «ευαίσθητος πολιτικός, ένα ψυχρό αναλυτικό μυαλό».