ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Οι εκτός Βουλής υπουργοί

Μετά τον σχηματισμό της παρούσας κυβέρνησης, ίσως από άγνοια και από
κάποιες βιαστικές εντυπώσεις, διεξήχθη ένας μικροδιάλογος για τους
εξωκοινοβουλευτικούς υπουργούς.

Το ζήτημα τοποθετείται στη σωστή του διάσταση με επιχειρήματα συνταγματικά,
πολιτικά και ιστορικά. Καθώς και με την υπενθύμιση ενός αριθμού.

Α. Το Σύνταγμα. Σύμφωνα με τα άρθρα 37, 81 παρ. 1, 82 αλλά και με το
άρθρο 1 παρ. 2, ο σχηματισμός της κυβέρνησης ανήκει αποκλειστικά στον
πρωθυπουργό. Το Σύνταγμά μας δεν υποχρεώνει τον πρωθυπουργό να επιλέξει τα
μέλη της κυβέρνησής του αποκλειστικά από τη Βουλή. Όπως επίσης, ως γνωστόν,
δεν του απαγορεύει να αποκλείσει τους βουλευτές από τον σχηματισμό της
κυβέρνησης.

Β. Η κοινοβουλευτική μας ιστορία. Μια ματιά στο παρελθόν θα αποδείκνυε
πως οι διατελέσαντες κοινοβουλευτικοί (κι όχι φυσικά οι υπηρεσιακοί)
πρωθυπουργοί σχημάτιζαν το μεγαλύτερο μέρος της κυβέρνησής τους από βουλευτές.
Επιστρατεύοντας, όμως, συχνά και κάποιες εξωκοινοβουλευτικές προσωπικότητες.
Στην κρίση των πρωθυπουργών πρυτάνευε πάντα, ως προς τα εκτός Βουλής πρόσωπα
που επέλεγαν, η ειδικότητά τους, καθώς και η εμπιστοσύνη τους προς αυτούς. Από
την ιστορία λοιπόν, αντλούμε το επιχείρημα πως κατά τον σχηματισμό μιας
κυβέρνησης η πλειοψηφία και όχι το σύνολο των υπουργών αντλούνταν από τη
Βουλή.

Γ. Το επιχείρημα των αριθμών. Στην παρούσα κυβέρνηση οι
εξωκοινοβουλευτικοί υπουργοί – υφυπουργοί είναι πέντε. Συνεπώς ο ίδιος ο
αριθμός θα έπρεπε να είχε αποτρέψει τον οποιονδήποτε από τις συζητήσεις για το
συγκεκριμένο θέμα. Πόσο μάλλον που οι εξωκοινοβουλευτικοί υπουργοί αυτής της
κυβέρνησης είναι πρόσωπα που σχετίζονται με τον έναν ή τον άλλον τρόπο με την
πολιτική.

Δ. Η πολιτική ιδιότητα. Συνεχίζοντας τη σκέψη με την οποία έκλεισε η
προηγούμενη παράγραφος, είναι σκόπιμο να εξετάσουμε μια – μια τις περιπτώσεις
των εξωκοινοβουλευτικών υπουργών, αξιολογώντας τους με βάση τα κριτήρια της
λαϊκής κυριαρχίας και της πολιτικής συμμετοχής. α) Ο υπουργός Παιδείας έχει
τεθεί υπό την κρίση της λαϊκής κυριαρχίας με τη συμμετοχή του σε εκλόγιμη θέση
του ψηφοδελτίου του ΠΑΣΟΚ στις ευρωεκλογές του 1999. Η περίπτωσή του είναι
ακριβώς η ίδια με αυτή του αείμνηστου Γ. Κρανιδιώτη. β) Η υφυπουργός Εμπορίου.
Η περίπτωσή της δεν έχει απλώς το τεκμήριο της έκφρασης στο πρόσωπό της, της
λαϊκής κυριαρχίας, αλλά την πλήρη απόδειξη ως προς αυτό. Εξελέγη πέμπτη
βουλευτής στη μεγαλύτερη εκλογική περιφέρεια της Ευρώπης. Να σημειωθεί επίσης
εδώ πως η απώλεια της βουλευτικής ιδιότητας της υφυπουργού θα αποτελέσει
τυπικό παράδειγμα εφαρμογής απηρχαιωμένου κωλύματος εκλογιμότητας που η
επερχόμενη αναθεώρηση του Συντάγματος θα απαλείψει. γ) Στην περίπτωση του
υπουργού Εργασίας, συντρέχει απόλυτα το τεκμήριο της πολυετούς ανάμειξής του
στην πολιτική. Ο υπουργός αυτός υπήρξε σύμβουλος επί οικονομικών θεμάτων δύο
πρωθυπουργών: του Α. Παπανδρέου και του Κ. Σημίτη. Συνεπώς, στην περίπτωση
αυτή δεν συντρέχει αποκλειστικώς η τεχνοκρατική ιδιότητα, αλλά μαζί με αυτήν
και η πολιτική και η κυβερνητική και η κομματική (σύμβουλος πρωθυπουργών του
ιδίου κόμματος). δ) Ο υφυπουργός ΠΕΧΩΔΕ. Εδώ υπάρχει ανάγκη υπόμνησης ότι σε
όλον τον δυτικό κόσμο οι μη κυβερνητικές οργανώσεις διαδραματίζουν έναν σοβαρό
λόγο στα πολιτικά πράγματα. Η ανάδειξη πολιτικών προσωπικοτήτων από τις μη
κυβερνητικές οργανώσεις (Μ.Κ.Ο. ­ Ν.G.Ο.), αποτελεί σύγχρονη τάση που κάποια
στιγμή θα εκφραζόταν στην Ελλάδα και ήδη εκφράστηκε στο πρόσωπο ενός στελέχους
της Greenpeace. ε) Ο υπουργός Δικαιοσύνης. Είναι ίσως η πλησιέστερη στην
επιστήμη και στην τέχνη της γνώσης περίπτωση, που έχει υπέρ αυτής το τεκμήριο
της κοινωνικής συμμετοχής, αφού ηγήθηκε επί δύο τριετίες στο μεγαλύτερο
Πανεπιστήμιο της Ελλάδας (το Καποδιστριακό). Και ας μην ξεχνάμε ότι στη χώρα
μας είναι παράδοση οι εξωκοινοβουλευτικοί υπουργοί όχι μόνο να αντλούνται
κυρίως από το Πανεπιστήμιο, αλλά να έχουν αποτελέσει και πρόεδροι κυβέρνησης
που διέθεταν ψήφο εμπιστοσύνης (περίπτωση Ξ. Ζολώτα).

Έτσι έχουν λοιπόν τα πράγματα. Το Σύνταγμα, η ιστορία και οι κοινοβουλευτικές
μας παραδόσεις έχουν προσδώσει ευελιξία στον πρωθυπουργό ως προς τον
σχηματισμό της κυβέρνησής του. Αυτό πρέπει να το αντιμετωπίσουμε ως
πλεονέκτημα και με βάση αυτό το πλεονέκτημα, να απορρίψουμε εμφαντικά την
πρόταση να αναθεωρηθεί το Σύνταγμα με την καθιέρωση ασυμβίβαστου βουλευτή –
υπουργού.

Ο βουλευτής Ανδρέας Λοβέρδος είναι αναπληρωτής καθηγητής Συνταγματικού
Δικαίου στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.