Ο Γκλέτσος «έφαγε» τον Γλέζο!

«Τσιγάρα Σαντέ όπως Σάντας, Γκλέτσος όπως Γλέζος» (οδηγός
απομνημόνευσης)

Στην αρχή της σχολικής χρονιάς, που πριν από λίγο ολοκλήρωσε τον κύκλο της,
κυκλοφόρησε στη Γαλλία ένα βιβλίο των εκπαιδευτικών Γκι Μορέλ και Ντανιέλ Τιάλ
– Λουαζό με τίτλο «Εκπαιδευτική φρίκη». Στο βιβλίο αυτό παρατίθενται γραπτά
μαθητών αποφοίτων Λυκείου από τις εξετάσεις για το περίφημο μπακαλορεά τα
οποία είναι γεμάτα από ακατανόητες προτάσεις, ασυνταξίες και χοντροειδή
γεωγραφικά και ιστορικά λάθη. Οι δύο εκπαιδευτικοί, αφού περιγράφουν με τα πιο
μελανά χρώματα τα μαθητικά «μαργαριτάρια» τα οποία συνθέτουν τα γραπτά
χιλιάδων μαθητών, επισημαίνουν ότι πολλοί Γάλλοι απόφοιτοι του Λυκείου περνούν
με επιτυχία τις εξετάσεις για το μπακαλορεά αν και εκφράζουν με δυσκολία τις
σκέψεις τους και έχουν μια συγκεχυμένη ιδέα για την ιστορία και τον πολιτισμό.
Προφανώς οι διαπιστώσεις των δύο Γάλλων εκπαιδευτικών θα είχαν τη θέση τους σε
μια ανάλογη περιγραφή της κατάστασης στο ελληνικό εκπαιδευτικό τοπίο. Σε
πρόσφατη έρευνα που διενήργησε το Παιδαγωγικό Τμήμα του Πανεπιστημίου Αθηνών
υπό την εποπτεία των καθηγητών Μαρίας Τζάνη και Θόδωρου Μπόλη διαπιστώνεται
αδυναμία των μαθητών να διατυπώσουν τις απόψεις τους ή να λύσουν στοιχειώδεις
μαθηματικές ασκήσεις. Δεν έχουν περάσει εξάλλου πολλές μέρες από την πλούσια
συγκομιδή και προβολή των «μαργαριταριών» των Ελλήνων μαθητών στις πρόσφατες
πανελλαδικές εξετάσεις: «ποιος κατέβασε τη σημαία από την Ακρόπολη στη
διάρκεια της Κατοχής;» αυτή ήταν μία από τις ερωτήσεις στο μάθημα της Ιστορίας
της Γ’ τάξης του Ενιαίου Λυκείου. Η απάντηση, σ’ ένα κατά τα άλλα άρτιο
γραπτό, ξάφνιασε ακόμη και τον έμπειρο εκπαιδευτικό – βαθμολογητή, ακούσιο
περιστασιακό συλλέκτη και άλλων παραδοξοτήτων: «Ο Απόστολος Γκλέτσος» γράφει ο
μπροστινός που πιθανόν να μην άκουσε καλά τον πισινό του, που του ψιθύριζε
«Απόστολος Σάντας και Μανόλης Γλέζος».

Τα «μαργαριτάρια είναι παντοτινά» υποστηρίζουν όσοι εκπαιδευτικοί διορθώνουν
και βαθμολογούν χρόνια τώρα γραπτά στις πάσης φύσεως εξετάσεις. Και έχουν να
θυμηθούν και να αναφέρουν με εξαιρετική ευκολία ολόκληρους καταλόγους. «Ο
δικτάτορας Μεταξάς έπινε πολύ κονιάκ» (προφανώς από το κονιάκ Μεταξάς), «Η
κυριότερη αιτία της εξατμίσεως του νερού είναι η φωτιά κάτω από το
κατσαρολάκι» (Γυμνάσιο Λαγκαδά Θεσσαλονίκης 1983), «Τρεις κύκλοι εφαπτόμενοι ο
ένας με τον άλλον δημιουργούν τρίκυκλον» (Λύκειο Τρίπολης 1991), «τραγικό
τέλος είχε ο Λούθηρος. Ετέθη εκτός εκκλησίας με ισχυρό κτύπημα της Παπικής
Βούλας στο κεφάλι» (Λύκειο Μαρκόπουλου Αττικής 1992), «όταν ο Οδυσσέας γύρισε
πίσω στην Ιθάκη, βρήκε τους είκοσι ανεμιστήρες (προφανώς από τους μνηστήρες)
και την Πηνελόπη να τους δουλεύει στο φουλ» (Γυμνάσιο Θηβών 1988), «Η
επανάσταση του ’21 έγινε πριν 1821 χρόνια» (Γυμνάσιο Κορίνθου 1989), «Οι Δέκα
Εντολές γράφτηκαν από το Σινά και παραδόθηκαν στον Μωυσή στην Πλάκα» (Λύκειο
Ξάνθης 1991) και ουκ έστι τέλος. Μα είναι δυνατόν; αναρωτιόνται ο Δημήτρης και
ο Νικόλας Μαρκόπουλος που σταχυολόγησαν στο βιβλίο τους τις απίθανες αυτές
ρήσεις.

Αλιεύοντας… τον δράστη!

«Η μέθοδος των ερωτήσεων πολλαπλής επιλογής και αντιστοίχησης ίσως αποτελεί
έξυπνη βόμβα στη μάθηση… απαιτεί περισσότερο από άλλες μεθόδους μια ειδικού
τύπου (φροντιστηριακή) προετοιμασία. Δεν οδηγεί σε ολοκληρωμένη γνώση αλλά
εξυπηρετεί αποκλειστικά και μόνο τη γρήγορη διόρθωση (…). Δεν υπάρχουν
κριτήρια επιλογής της ορθής απάντησης που θα βασίζονται σε κριτική σκέψη».
(Από το κείμενο προτάσεων της Συγκλήτου του ΕΜΠ για την εκπαιδευτική
μεταρρύθμιση).

Τα μαργαριτάρια είναι παντοτινά, λοιπόν, καθώς δεν αποτελούν παρά την κορυφή
του παγόβουνου στο γενικότερο πρόβλημα ­ προϊόν του προσανατολισμού του
σχολείου. Τα αλίευαν οι εκπαιδευτικοί στο «σχολείο των παπαγάλων», τα αλιεύουν
και σήμερα στο εξεταστικοκεντρικό σχολείο. Και για να μη δημιουργηθεί κάποια
αχρείαστη παρεξήγηση: η απομνημόνευση και ο αποθησαυρισμός των γνώσεων,
σύμφωνα με τον Γ. Μωραΐτη, δεν είναι κακό, είναι η προϋπόθεση της διανόησης,
είναι οι προσλαμβάνουσες παραστάσεις επάνω στις οποίες θεμελιώνεται κάθε
καινούργια γνώση. Το αρνητικό είναι η αποστήθιση, που και άγονη είναι και
σπατάλη δυνάμεων συνιστά καθώς δεν έχει τη μονιμότητα της αφομοιωμένης γνώσης.
Από την άλλη, τα «κουρέλια γνώσεων» δεν συνθέτουν πραγματική γνώση. Έχουμε
επισημάνει και με άλλη ευκαιρία ότι στο σημερινό σχολείο είναι ιδιαίτερα
αναβαθμισμένη η επιλεκτική λειτουργία εις βάρος της μορφωτικής. Η
εντατικοποίηση των σπουδών μέσα από την εξετασιομανία που διαπερνά όλο το
πρόγραμμα δεν αποτελεί παρά τη νεκρολογία της επαφής του μαθητή με την ουσία
της γνώσης.

Αν εξετάσει κανείς τη σχέση του περιεχομένου των μαθημάτων (τι), της μεθόδου
(πώς) και των πρακτικών ελέγχου (εξεταστικές δοκιμασίες), θα διαπιστώσει
εύκολα ότι η σύνθεσή τους δημιουργεί ένα εκρηκτικό μείγμα που μπορεί και να
αναστείλει ακόμη μορφές προσαρμοστικότητας στη μάθηση.

Η ίδια η έμφαση στην αντικειμενικοποίηση της βαθμολογίας, η «ανάγκη»
δημιουργίας ερωτήσεων στα τεστ και τα διαγωνίσματα των οποίων οι απαντήσεις θα
«χωράνε» βαθμολογία «χωρίς αέρα», επιβάλλουν τη σχηματοποίηση στις πρακτικές
αξιολόγησης, η οποία με τη σειρά της διαχέεται στο ίδιο το διδακτικό έργο.
Έτσι, δεν είναι δύσκολο σε αρκετές περιπτώσεις να χαλαρώσει κάθε διαδικασία
εμβάθυνσης, κατανόησης, αμφιβολίας, αμφισβήτησης, να εξαφανιστεί το γιατί και
το διότι, να καταστραφεί κάθε δυνατότητα για συλλογική αφήγηση, συνολική
εικόνα της φύσης, της κοινωνίας.

Προβληματισμός

Αυτό που πρέπει να προβληματίσει είναι ότι σήμερα παρατηρούνται τα
«μαργαριτάρια» και σε «αρκετά καλά» κατά τα άλλα γραπτά, γραπτά, δηλαδή, που
βαθμολογούνται με «πολύ καλά» ή και «άριστα».

Το να μην απαντήσει κάποιος στην ερώτηση που αφορά τα ονόματα των ηρώων που
κατέβασαν τη γερμανική σημαία από την Ακρόπολη ή τις σημαντικότερες
αντιστασιακές οργανώσεις την περίοδο της Κατοχής μπορεί να θεωρηθεί ως
πρόβλημα το οποίο αναφέρεται είτε στη μνήμη του διαγωνιζόμενου είτε στις
περιορισμένες γνώσεις του.

Το να υπάρχει όμως παντελής αδυναμία να προσδιοριστούν ιστορικά γεγονότα και
χρονολογικές περίοδοι, το να μην υπάρχει στοιχειώδης κριτική ικανότητα και το
να φτάνει ένας μαθητής να θεωρεί τον Απόστολο Γκλέτσο (ήρωα τηλεοπτικής σειράς
στην οποία παίζει τον ρόλο αξιωματικού του στρατού) ως ήρωα της ελληνικής
αντίστασης ή τα Ες Ες και τη ΓΣΕΕ ως τις αντιστασιακές οργανώσεις, δεν είναι
μια ιδιαίτερη μορφή «λειτουργικού αναλφαβητισμού», δηλαδή έλλειψη της
ικανότητας να χρησιμοποιεί το άτομο τις όποιες γνώσεις έχει λάβει στα δώδεκα
χρόνια της σχολικής του πορείας για να επιλύει στοιχειώδη προβλήματα; Δεν
είναι έλλειψη ικανότητας να αρθρώνει συνεχή λόγο, να ελέγχει και να
εκλογικεύει τις σκέψεις του χωρίς χάσματα και αντιφάσεις;

Η υποκρισία της… εικόνας

Οι σχολιαστές κυρίως των ηλεκτρονικών ΜΜΕ εκμεταλλεύτηκαν δεόντως τα φετινά
μαργαριτάρια των μαθητών και βρήκαν ευκαιρία, για μια ακόμη φορά, να
ξεσκονίσουν τα ρεφρέν τους για τα «χάλια του σχολείου», τις «ευθύνες των
εκπαιδευτικών» και την «αμορφωσιά των σημερινών μαθητών». Μαθημένοι στην
παραγωγή εξαιρετικών κοινοτοπιών όπου «το νόημα χάνεται σαν το νερό στην
πέτρα», εξασκημένοι στην υποκατάσταση της αναζήτησης των αιτιών από την
διαπίστωση των αποτελεσμάτων, «πετροβόλησαν» γενικώς και αδιακρίτως το σχολείο
και τα ζωντανά του στοιχεία ως αστοιχείωτα, κρύβοντας επιμελώς και υποκριτικά
την επίδραση που προκαλούν στη διαμόρφωση της προσωπικότητας των μαθητών τα
«δικά τους» τηλεοπτικά «σκουπίδια». Ας μην ξεχνούν εξάλλου ότι ο «δικός τους»
«έγχρωμος» Γκλέτσος «έφαγε» τον Γλέζο της ιστορίας!