ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ο άνθρωπος της μετατόπισης

Όταν βρίσκεται στην πόλη, ονειρεύεται την εξοχή. Όταν βρίσκεται στην εξοχή,
νοσταλγεί την πόλη. Τι συμβαίνει με τον άνθρωπο της μετατόπισης για τη
μετατόπιση;

Από το φθινόπωρο έως το καλοκαίρι τον βλέπουμε να εκτελεί τις κινήσεις κάποιου
δυσαρεστημένου, αν και όχι μέχρι το σημείο να αντικαταστήσει τις συνήθειές
του. Του ζητάνε ακρίβεια στην εργασία του, συνέπεια σε όσα υπόσχεται ή
αναλαμβάνει. Πολλά τα βάρη στους ώμους του, που βιάζεται να τα αποτινάξει,
καθώς διακρίνει τον Αύγουστο να έρχεται. Το έχει άλλωστε διακηρύξει αρκετές
φορές. Πως γι’ αυτόν η «κοινωνία» δεν είναι παρά ένα φορτίο που του αξίζει το
βύθισμα στο νερό, κάτι ενοχλητικό που τον πιέζει αφόρητα και συγκαλύπτει όσα
«αληθινά» φωλιάζουν μέσα του.

Πότε λοιπόν θα έλθει η στιγμή να γίνει φυσικός; Να είναι ο εαυτός του ώς το
βάθος του; Συχνά έχει την εντύπωση πως περιμένουν τις αποκαλύψεις του.

Του φαίνεται πως διάφοροι τον παροτρύνουν να δείξει τις αθέατες πλευρές τού
χαρακτήρα του, τις πιο πηγαίες ικανότητές του. Ξεφυλλίζοντας περιοδικά,
αναμασώντας κλίσε («πάω να γεμίσω τις μπαταρίες μου») διαπιστώνει πως μια
ολόκληρη φιλολογία απολύτρωσης από τα συμβατικά δεσμά τον συνοδεύει μέχρι το
λιμάνι. Είναι έτοιμος για το ταξίδι του της αναβάπτισης.

Ώσπου φτάνοντας στον τόπο όπου θα πρέπει να αποδείξει την αδικημένη φυσικότητά
του, νιώθει ξαφνικά εξόριστος. Σε ποιους θα δείξει τις κρυφές του χάρες; Δεν
υπάρχει ακροατήριο γύρω για να εκτιμήσει το πόσο ειλικρινά μπορεί, επιτέλους,
να μιλήσει, να διηγηθεί, χωρίς φόβο πως θα τον διακόψουν, τι περίεργο σκέφτηκε
χθες, τι παράξενα αισθάνθηκε προχθές. Αυτά που περιβάλλουν τον υποψήφιο
αυθόρμητο είναι αυτά που έλεγε πως ζητούσε: θάμνοι, αμμουδιά, η μονότονη
επανάληψη του κύματος. Τώρα όμως περιμένει και κάτι παραπάνω απ’ αυτά. Δεν
είναι αρκετό που του προσφέρουν χρώματα και μυρουδιές. Χρειάζεται, επιπλέον,
και να του απευθύνονται.

Όταν έτσι ακουστεί το κρώξιμο ενός πετούμενου τη νύχτα ­ εκεί που αναρωτιέται
ο καλός παραθεριστής πότε θα έλθει αυτό που ονομάζεται ρεμβασμός ­ ο ήχος του
μπορεί και να θυμίσει μια στριγκλιά ή μια έκκληση. Πρόκειται, όμως, για
παραίσθηση. Δεν είναι από ανθρώπινο λαρύγγι ο ήχος. Αυτή είναι η συνθήκη εδώ
και δεν αλλάζει. Πουθενά στις γύρω παραλίες και στη σκιά των ασυγκίνητων
βράχων δεν θα βρεθεί ένα πλάσμα που να καταλαβαίνει μια εξομολόγηση ή μια
εξήγηση για τα όποια λάθη. Αδιάφορη, λένε, είναι η φύση, γι’ αυτό και
θεραπεύει. Να όμως που ο εγωισμός του αρρώστου που την επισκέπτεται δεν τον
αφήνει να ευεργετηθεί από τις ιδιότητές της.

Ανιμιστής που δεν εκστασιάζεται, ειδωλολάτρης που δεν μπορεί να λατρέψει
κανέναν, ο επισκέπτης της άλαλης φύσης θα ήθελε να ακούει τα πουλιά να του
λένε τιτιβίζοντας «ναι, ναι, συνέχισε, είμαστε όλο αυτιά» και εκείνος να
ξετυλίγει την ιστορία που δεν πρόλαβε να πει στο σαλόνι ή στην ταβέρνα λίγους
μήνες νωρίτερα.

Μερικοί το αντιλαμβάνονται πολύ γρηγορότερα και πιο οδυνηρά από άλλους πως,
ζώντας στην ύπαιθρο με αυτόν τον τρόπο, είναι σαν να ζεις σ’ έναν κόσμο που σε
κοροϊδεύει για τις απαιτήσεις σου. Καγχάζουν κάθε βράδυ οι κουκουβάγιες, το
μουγκανητό της αγελάδας σε γιουχαΐζει. Απελπισμένος τότε ο καταδιωκόμενος θα
φέρει στον νου του τα γνωστά του μέρη και στέκια, όπως εκείνος ο ήρωας σ’ ένα
διήγημα της Κάρεν Μπλίξεν. Τον είχαν στείλει οι γιατροί «να αλλάξει αέρα» σ’
ένα ήρεμο, καταπράσινο χωριό κοντά στη θάλασσα, και αυτός μαραζωμένος,
στρέφοντας την πλάτη προς το πέλαγος, αναπολούσε τις εντάσεις που τον τσάκισαν
στην πόλη.

Εκεί πέρα ζουν οι όμοιοι, όμοιοι στα πάθη του ανταγωνισμού και του φθόνου,
σκληροί και υποκριτές, ικανοί όμως επίσης και να δώσουν κάποτε σε κάποιον ένα
σήμα αναγνώρισης. Αυτό λείπει πιο πολύ απ’ όλα, το να υπάρχουν κάποιοι που να
βεβαιώνουν πως υπάρχεις. Και γι’ αυτό, έντρομος πλέον ο φυγάς, θα κλείσει θέση
μία ημέρα γρηγορότερα στο πλοίο της επιστροφής. Προτιμότερη η φυλακή με τους
συγκρατουμένους παρά να περιφέρεται με μια ελευθερία που δεν έχει να την κάνει τίποτα.

Ο Βασίλης Καραποστόλης είναι καθηγητής Πολιτισμού και Επικοινωνίας στο
Πανεπιστήμιο Αθηνών.