ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Χθες, αύριο και δημοκρατία

Όπως σε όλους τους τομείς της ζωής μας, έτσι και ως προς τα θεσμικά μας
πράγματα πρέπει να κοιτάμε μπροστά. Και σε ό,τι αφορά την κορυφαία θεσμική
στιγμή μας, το Σύνταγμα της χώρας δηλαδή, σημαντική στιγμή εξέλιξης αποτελεί η
μέλλουσα αναθεώρησή του.

Όσο, όμως, είναι καλό να κοιτάμε μπροστά, άλλο τόσο καλό είναι, πού και πού,
να κοιτάμε και πίσω. Όσο δηλαδή είναι καλό να επιζητούμε την ολοκλήρωση, άλλο
τόσο είναι απαραίτητο να επισημαίνουμε και να θυμόμαστε ποια ακριβώς διαδρομή
έχουμε κάνει. Από πού περάσαμε. Ποια εξέλιξη έχουμε σημειώσει. Όχι βέβαια για
να επαναπαυόμαστε ή να κοκορευόμαστε. Αλλά για να αποκτούμε κατά κυριολεξία
αυτογνωσία. Να «χωνεύουμε» την εξέλιξη. Και να μπορούμε ίσως, πού και πού, να
αναζητούμε όχι την οριζόντια και αβαθή εξέλιξη, αλλά την εμβάθυνση και τη
δημιουργία σημείων χωρίς επιστροφή.

Παρατηρούσα μέχρι πρόσφατα τις εξελίξεις σε δύο χώρες του κόσμου. Γνωστά και
δραστήρια στον διεθνή ορίζοντα κράτη, δίχως όμως ώριμες δημοκρατίες. Τη Συρία
στη μετά Άσαντ εποχή και το Μεξικό στην λίγο πριν από τον Βοξ πορεία του. Και
μου δόθηκε έτσι η ευκαιρία να συνειδητοποιήσω τα γρήγορα και σταθερά βήματα
της Γ’ Ελληνικής Δημοκρατίας (1974 έως σήμερα).

Στη Συρία ο οφθαλμίατρος Μπασάρ Άσαντ εξελέγη ομόφωνα από το Κοινοβούλιο της
χώρας του, διάδοχος του πατρός του, δηλαδή Πρόεδρος της Δημοκρατίας. Πέραν,
όμως, της ομόφωνης εκλογής που δεν είναι απλώς ύποπτη, αλλά απόλυτης αξίας
απόδειξη μη ύπαρξης δημοκρατίας, έγινε και κάτι ακόμη. Στη διαδοχή των Άσαντ
πρόβλημα θα δημιουργούσε το άρθρο 83 του Συντάγματος της χώρας αυτής. Που
έθετε όριο ηλικίας για την εκλογή του Προέδρου της Δημοκρατίας το τεσσαρακοστό
(40) έτος. Εντός δεκαπέντε λεπτών ­ τόσο κράτησε η σχετική διαδικασία ­ το
Σύνταγμα άλλαξε. Και όριο ηλικίας έγινε το τριακοστό τέταρτο (34) έτος. Όσο
και τα χρόνια του νεοεκλεγέντος Μπασάρ Άσαντ. Εύγε!

Στο Μεξικό, παρά τις «εκλογές», το ίδιο κόμμα κυβερνούσε από το 1929 έως την
2α Ιουλίου 2000. Πρόκειται για το Θεσμικό Επαναστατικό Κόμμα, που από φορέας
αλλαγής κατέστη κόμμα συντηρητικό και μη δημοκρατικό. Όπως ίσως θυμόμαστε, στη
χώρα αυτή 4-5 χρόνια πριν νεκραναστήθηκε η μικρογραφία της Guerrilla. Σε μια,
λοιπόν, τεράστια χώρα (59 εκατομμύρια εκλογείς) στα νότια σύνορα των ΗΠΑ, το
2000 έγινε για πρώτη φορά η δημοκρατική μετάβαση της εξουσίας στα χέρια
μάλιστα του κόμματος της Δεξιάς. Χρειάστηκε ο 21ος αιώνας για να αντιληφθούν
οι πολίτες της χώρας αυτής ότι «μετρά η ψήφος μας» και ότι«όταν κάτι δεν μας
αρέσει, το αλλάζουμε με την ψήφο μας» (χαρακτηριστικές δηλώσεις πολιτών μετά
τις εκλογές). Κι ακόμη περισσότερο χρειάστηκε λίγες ημέρες προ των εκλογών, ο
αρχηγός του κόμματος της Δεξιάς να μιλά για κίνδυνο βαρείας νοθείας που θα τον
αντιμετωπίσει όχι μόνο με τα προβλεπόμενα δικαστικά μέσα, αλλά με την
κινητοποίηση του λαού.

Εμείς οι Έλληνες έχουμε αφήσει πίσω μας αυτές τις καταστάσεις. Δυστυχώς
αργήσαμε. Η δικτατορία Μεταξά, ο πόλεμος, ο εμφύλιος, η μετεμφυλιακή περίοδος,
η χούντα, μας κράτησαν πίσω. Ήταν, όμως, τόσο πολύ συνειδητοποιημένη από τις
ευρείες λαϊκές μάζες η καθυστέρηση αυτή κι ήταν τόσο μεγάλη και η επί
Βενιζέλου συσσωρευμένη δημοκρατική εμπειρία που μέσα σε λίγα χρόνια κάναμε
άλματα. Ωστόσο, όσο περισσότερο συνειδητοποιούμε τι μας χωρίζει από το χθες
και πόσο απέχουμε από το αύριο, τόσο το καλύτερο για τη δημοκρατία και για μας
τους ίδιους.

Ο βουλευτής Ανδρέας Λοβέρδος είναι αναπληρωτής καθηγητής Συνταγματικού
Δικαίου στο Πάντειο Πανεπιστήμιο