Προβληματισμοί για την ευρωπαϊκή προοπτική

Επιτάχυνση της πορείας προς την Ευρωπαϊκή Ολοκλήρωση ή άμεση προτεραιότητα στη
διεύρυνση; Μια Ευρωπαϊκή Ένωση ομοσπονδιακά δομημένη ή παραταγμένη σε
ομόκεντρους κύκλους γύρω από ένα σκληρό πυρήνα; Ναι ή όχι στην Ευρώπη των
πολλών ταχυτήτων;

Οι συζητήσεις γύρω από τα καυτά ­ αλλά όχι πάντως καινούργια αυτά ερωτήματα ­
ξανάνοιξαν, καθώς αναλαμβάνει την Προεδρία της Ένωσης η Γαλλία και όλες οι
χώρες-μέλη προετοιμάζονται για την επόμενη Διακυβερνητική Συνδιάσκεψη, στο
τέλος του χρόνου. Ενώ, ωστόσο, δημόσια διατυπώνονται σχετικές προτάσεις (ιδίως
από τη Γερμανία, τη Γαλλία, αλλά και τη Βρετανία) κανένα από τα κεφαλαιώδη
αυτά ζητήματα δεν βρίσκεται στην ατζέντα της Συνδιάσκεψης. Πρόκειται, ωστόσο,
να εξεταστούν ακανθώδη ζητήματα που ασφαλώς μπορεί να αποτελέσουν πρόκριμα για
τις μελλοντικές εξελίξεις. Και, εν πάση περιπτώσει, είναι αποκαλυπτικό το
γεγονός ότι, προτού ακόμη αρχίσουν οι διαπραγματεύσεις για τη νέα
Διακυβερνητική, άρχισε να γίνεται λόγος για την επόμενη. Όπως, επίσης,
σημαντικό είναι και το γεγονός ότι για πρώτη φορά αναπτύσσεται σοβαρός
προβληματισμός για ένα ευρωπαϊκό Σύνταγμα, το οποίο θα μπορούσε να
λειτουργήσει ως ιδρυτικό κείμενο για την Ενωμένη Ευρώπη.

Όπως είναι γνωστό, στην ατζέντα της νέας Διακυβερνητικής περιλαμβάνονται
ζητήματα που αφορούν τη μελλονική σύνθεση της Ευρωπαϊκή Επιτροπής (στην ουσία,
δηλαδή, τον αριθμό των επιτρόπων), την επαναστάθμιση των ψήφων στα θεσμικά
όργανα και την επέκταση της αρχής της ειδικής πλειοψηφίας (τον περιορισμό,
δηλαδή, του veto στη λήψη των κοινοτικών αποφάσεων). Αναφορά στην ανάγκη
συζήτησης για τη μελλοντική θεσμική μορφή της Ένωσης δεν γίνεται στην ημερήσια
διάταξη. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, πάντως, διατύπωσε με σαφήνεια την άποψη ότι
η Διάσκεψη πρέπει να ασχοληθεί με τους προβληματισμούς για το θεσμικό μέλλον
της Ένωσης, όπως επίσης και με θέματα που απασχολούν άμεσα τον Ευρωπαίο
πολίτη. Και πράγματι, υπήρξε προσθήκη στην ατζέντα του θέματος που αφορά «την
αρχή της ευελιξίας», θέματος με ιδιαίτερη σημασία για τα ερωτήματα τα σχετικά
με τη δομή, αλλά και τη διεύρυνση, της Ένωσης. Η κρατούσα άποψη θεωρεί
αναγκαία την πλήρη κάλυψη των συγκεκριμένων αυτών ζητημάτων της ατζέντας
προτού αρχίσει οποιαδήποτε διαπραγμάτευση για τα πλέον κρίσιμα δομικά
ζητήματα. Οι τελευταίες, ωστόσο, δημόσιες τοποθετήσεις των Γιόσκα Φίσερ, Ζακ
Σιράκ και Τόνι Μπλερ μεταφέρουν τον δημόσιο προβληματισμό και τον ανεπίσημο
ευρωδιάλογο στα πέραν της ατζέντας ουσιώδη ζητήματα.

Η γαλλική πρόταση (Ζακ Σιράκ) για τη δημιουργία ενός πυρήνα ευρωπαϊκής
πρωτοπορίας επαναφέρει, ουσιαστικά, τη θεωρία των ομόκεντρων κύκλων και των
πολλών ταχυτήτων, η οποία ­ και στο παρελθόν ­ είχε καταγγελθεί ως απόπειρα
συγκρότησης διευθυντηρίου των ισχυρών. Τώρα, ωστόσο, προβάλλεται στο όνομα της
αίσιας έκβασης της νέας Διακυβερνητικής και βρίσκει νέα επιχειρήματα στην
προοπτική της ευρωπαϊκής διεύρυνσης, με την ένταξη 12 ακόμη χωρών, κατά τα
επόμενα χρόνια. Αντίθετα, η ιδέα της ομοσπονδιακής δομής που επαναπροβάλλεται
τις ημέρες αυτές από τον Γιόσκα Φίσερ προσφέρει ισχυρές διασφαλίσεις στα
κράτη-μέλη εν όψει της εγκατάλειψης μέρους της εθνικής κυριαρχίας τους, μέρους
δηλαδή της αποκλειστικής αρμοδιότητας να καθορίζουν τις αρμοδιότητές τους.
Έχει, ωστόσο, προκαλέσει έντονες αντιδράσεις Γάλλων αξιωματούχων που
διατείνονται ότι «το ομοσπονδιακό όραμα Φίσερ είναι συνώνυμο με το όραμα του
Βερολίνου για ουσιαστική κυριαρχία στους κόλπους της Ευρωπαϊκής Ένωσης».

Μπροστά σε όλα αυτά, η ελληνική πολιτική καλείται να εξειδικεύσει τις θέσεις
της και να αναλάβει συγκεκριμένες πρωτοβουλίες, αντί να σύρεται από τις
εξελίξεις. Η Ελλάδα, βέβαια, από την εποχή της ένταξής της στην ΕΟΚ τάσσεται
υπέρ της ομοσπονδιακής δομής, με μία βήμα προς βήμα μετεξέλιξη, αλλά και με
σαφή πάντοτε προσδιορισμό των αρμοδιοτήτων της Ένωσης και των κρατών-μελών
της. Θέλουμε μια Ευρώπη ομοσπονδιακά δομημένη, στο πλαίσιο της οποίας κάθε
κράτος θα διατηρεί τις ιδιομορφίες, την πολιτισμική ταυτότητά του και ένα
σαφές πλαίσιο αποκλειστικών αρμοδιοτήτων. Θέλουμε μια Ευρώπη δημοκρατικά
δομημένη, μια Ευρώπη που ­ όπως έλεγε ο Ζαν Μονέ ­ θα προστατεύει, όχι μόνο τα
συμφέροντα των κρατών-μελών, αλλά και των λαών της. Η Ελλάδα έχει κάθε λόγο να
πρωτοστατεί στην προώθηση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και ειδικότερα στην
πολιτική ενοποίηση. Έχει κάθε λόγο να λειτουργεί ως πρωτοπόρος για μια Ευρώπη
με κοινά και από κοινού προστατευόμενα σύνορα. Και αυτό πρέπει να είναι βασική
εθνική επιδίωξη. Πώς, άλλωστε, μπορεί μια χώρα να προσαρμόζεται σε κοινούς
οικονομικούς στόχους, εάν τόσο κραυγαλέα διαφέρουν οι οικονομικές υποχρεώσεις
της σε αμυντικές δαπάνες;

Ένα, λοιπόν, από τα βασικά ενδιαφέροντα της ελληνικής πολιτικής, στο πλαίσιο
της Ε.Ε., αφορά την Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Άμυνας (ΚΕΠΠΑ), που
οπωσδήποτε αποτελεί βασικό πυλώνα του Ευρωπαϊκού Οικοδομήματος. Σε καμιά
περίπτωση, ωστόσο, δεν ενδείκνυνται μίζερες πρακτικές, με όποιες ωραιολογίες ή
πατριωτικές ρητορείες κι αν ενδύονται. Η Ελλάδα έχει πολύ περισσότερα να
κερδίσει εάν και εφόσον κινηθεί με πραγματική ευρωκεντρική αντίληψη, με
αυτοπεποίθηση και σιγουριά.

Αν αρκεί, λοιπόν, να υπερηφανευόμαστε ότι η Ευρώπη έχει ελληνικό όνομα. Έχει ­
πιστεύω ­ και ελληνικό περιεχόμενο. Και αυτό το περιεχόμενο πριν ζητήσουμε να
το αναγνωρίζουν οι άλλοι, θα έπρεπε να το είχαμε συνειδητοποιήσει οι ίδιοι.
Δεν έχουμε κανένα λόγο να εγείρουμε πολιτισμικές φοβίες, όταν ο ευρωπαϊκός
πολιτισμός είναι ο ελληνικός πολιτισμός. Δεν έχουμε κανένα λόγο να ανησυχούμε
για διείσδυση Ευρωπαίων, αφού οι Έλληνες διαπρέπουν παντού όπου έχουν
διεισδύσει. Εκείνα που πρέπει να μας ανησυχούν είναι όσα έπρεπε εμείς να
κάνουμε, αλλά δεν τα κάναμε. Όπως επίσης και εκείνα που κάνουμε εν γνώσει μας
ότι δεν έπρεπε.

Η πορεία στην Ευρώπη, αλλά και η πορεία της Ευρώπης προς την Ολοκλήρωση, είναι
ένας διαρκής αγώνας αντιπαραθέσεων, συνθέσεων και συμβιβασμών. Και ο αγώνας
αυτός είναι ανάγκη να δίδεται από κοινού. Όλες οι πολιτικές δυνάμεις του τόπου
υποχρεούμαστε να συντονιστούμε. Όχι για να αντιπαλέψουμε άλλα κράτη και άλλους
λαούς. Αλλά για να προωθήσουμε ιδέες και σκέψεις που θα ισχυροποιούν το
Ευρωπαϊκό Οικοδόμημα και θα αποτρέπουν ενδεχόμενους κλυδωνισμούς του.
Καθίσταται, έτσι, ακόμη πιο επιτακτική η ανάγκη για περισσότερο και
ουσιαστικότερο διάλογο σε όλα τα επίπεδα.

Η κυβέρνηση, τα κόμματα, ο Τύπος, και ακόμη περισσότερο τα ηλεκτρονικά ΜΜΕ ­
μεγάλη μερίδα των οποίων αρέσκεται δυστυχώς στην παραπολιτική και την
αποπολιτικοποίηση του πολίτη ­, έχουν και μπορούν πολλά να προσφέρουν. Το
Ευρωπαϊκό Όραμα μπορεί να είναι το όραμα του σύγχρονου Ελληνισμού. Και το
Ευρωπαϊκό Όραμα απαιτεί σύνδεση της Ευρώπης με τις μεγάλες προκλήσεις του 21ου
αιώνα. Αφορά προπάντων μια Κοινωνική Ευρώπη. Μια Ευρώπη που θα νοιάζεται για
την προστασία του πολίτη, για τη νόμιμη και παράνομη μετανάστευση, για την
κάλυψη των περιφερειακών και κοινωνικών ανισοτήτων, για τη γεφύρωση του
χάσματος πλουσίων και φτωχών, για την απασχόληση. Μια Ευρώπη που θα απαντά
συλλογικά στις μάστιγες και στους κινδύνους της νέας εποχής.

Ο Άρης Σπηλιωτόπουλος είναι βουλευτής Επικρατείας, εκπρόσωπος Τύπου
της Νέας Δημοκρατίας.