Πρόσωπα Η φωτογραφία ως καταγγελία

Σεμπαστιάο Σαλγκάδο. Είναι για πολλούς ο μεγαλύτερος εν ζωή φωτογράφος

Η έκθεση του Βραζιλιάνου φωτογράφου Σεμπαστιάο Ριμπέιρο Σαλγκάδο εγκαινιάσθηκε
την Τετάρτη και θα διαρκέσει έως τις 3 Σεπτεμβρίου στους παλιούς παπικούς
στάβλους του Κυρινάλιου στη Ρώμη ­ τριακόσιες φωτογραφίες, όλες ασπρόμαυρες,
πιθανότατα οι μοναδικές που θα εκτεθούν ποτέ στο κτίριο αυτό που ανακαινίσθηκε
πρόσφατα και προορίζεται για μεγάλες εκθέσεις ζωγραφικής. “In cammino” (“Στο
δρόμο”) είναι ο τίτλος της έκθεσης, η οποία χωρίζεται σε πέντε τμήματα:
πρόσφυγες και μετανάστες (Κούρδοι, Αφγανοί, Βόσνιοι, Σέρβοι, Κοσοβάροι,
Παλαισίνιοι), η Αφρική της πείνας, των γενοκτονιών, των πολέμων, η Λατινική
Αμερική και οι χωρικοί της καθ’ οδόν προς τις πόλεις, οι ασιατικές
μεγαλουπόλεις ­ Σανγκάη, Τζακάρτα, Μανίλα, αλλά και Κάιρο ­ και, τέλος, ένα
τμήμα αφιερωμένο σε πορτρέτα παιδιών της προσφυγιάς.

Με τρεις Leica στον ώμο, ο Σεμπαστιάο Σαλγκάδο, περιόδευσε από το 1992 σε
περισσότερες από 40 χώρες, απαθανατίζοντας μια ανθρωπότητα που δραπετεύει ­
από πολέμους, διωγμούς, καταστροφές. Ήθελε να δει και να δείξει πώς
μετακινούνται οι άνθρωποι που μεταναστεύουν, πού πηγαίνουν, γιατί
εγκαταλείπουν τα σπίτια τους, προς ποιες ελπίδες κατευθύνεται το ανθρώπινο
ποτάμι. “Φτωχός”, λέει ο 56χρονος φωτογράφος, “δεν είναι εκείνος που πεθαίνει
από στερήσεις, περιτριγυρισμένος όμως από την αλληλεγγύη του χωριού του.
Φτωχός είναι εκείνος που πεθαίνει μόνος, στις περιφέρειες των τερατουπόλεων”.

Τα ρεπορτάζ του Σαλγκάδο έχουν δημοσιευτεί στα εγκυρότερα περιοδικά του κόσμου
και πολλοί τον θεωρούν ως τον μεγαλύτερο εν ζωή φωτογράφο. Άλλοι υπογραμμίζουν
τον τρόπο που χρησιμοποιεί το φως και επικρίνουν τις εικόνες του ως υπερβολικά
καλλιτεχνικές ­ σε βαθμό, λένε, που μοιάζουν τεχνητές, περισσότερο
ελαιογραφίες παρά φωτογραφίες. “Βλέπετε”, εξηγεί εκείνος, “εκεί όπου γεννήθηκα
(στο Αϊμόρες της Βραζιλίας) το φως είναι πάντα τόσο δυνατό, ώστε έμαθα να
βλέπω τα πράγματα από το ημίφως. Το φως χάραζε, τύφλωνε, άλλαζε τη μορφή των
πραγμάτων. Χρειάστηκε να μάθω να παλεύω με το φως”.

Μοναχογιός ενός μικροκτηματία με οκτώ παιδιά, ο Σαλγκάδο σπούδασε αρχικά
νομικά, μετά οικονομικά, και το 1969 έφτασε στο Παρίσι με τη σύζυγό του Λέλια
για να κάνει διδακτορικό στη Σορβόννη. Έπιασε δουλειά ως οικονομολόγος στον
Παγκόσμιο Οργανισμό Καφέ και τον έστειλαν στην Αφρική, σε μια εποχή που η
αποικιοκρατία έπνεε τα λοίσθια. Εκεί ανακάλυψε το πάθος του για τη φωτογραφία
και αποφάσισε να αρνηθεί μια καλή θέση στην Παγκόσμια Τράπεζα για να ασχοληθεί
με την κοινωνική καταγγελία ­ όχι μόνο με το μάτι του φωτογράφου, αλλά και με
εκείνο του οικονομολόγου. Η επιλογή του αποδείχθηκε εξαιρετικά επιτυχής:
σήμερα ο Σαλγκάδο, ο οποίος ίδρυσε το 1994 το πρακτορείο Amazonas Images, έχει
δεχθεί περισσότερα βραβεία και τιμητικές διακρίσεις από οποιονδήποτε συνάδελφό
του στον κόσμο.