Η Μεσόγειος… εξατμίζεται

Σε αντίθεση με τις υπόλοιπες θάλασσες του πλανήτη, η στάθμη της Μεσογείου,
αντί να ανεβαίνει, μειώνεται τα τελευταία 40 χρόνια. Σε όλα τα σημεία της
Μεσογείου η στάθμη έχει πέσει από τρία μέχρι πέντε εκατοστά, όπως δείχνουν
συνεχείς μετρήσεις ειδικών σταθμών στις ακτές της.

Μιχάλης Τσίμπλης. Η Μεσόγειος δεν είναι αποκομμένη από τις υπόλοιπες θάλασσες, αλλά εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από ορισμένα φαινόμενα στον Βόρειο Ατλαντικό

Σύμφωνα με έρευνα επιστημόνων, που δημοσιεύθηκε πριν από λίγες ημέρες σε
επιστημονικό περιοδικό, το φαινόμενο αυτό παρουσιάζεται από το 1960 και μετά.
Μέχρι τότε, η στάθμη της Μεσογείου ανέβαινε σταθερά 1,2 με 1,4 χιλιοστά τον
χρόνο. Από το ’60 και μετά, όμως, άρχισε να χάνει ύψος, με αποτέλεσμα η
απώλεια αυτή να έχει φτάσει ακόμα και πέντε εκατοστά σε σημεία των Δαλματικών
Ακτών, της Ιταλικής και της Γαλλικής Ριβιέρας, σε ύψη δηλαδή που αντιστοιχούν
στις αρχές του 19ου αιώνα. Στην Ελλάδα, η πτώση είναι εμφανής, αλλά οι
επιστήμονες δεν έχουν επαρκή στοιχεία για να την προσδιορίσουν. Είναι
χαρακτηριστικό, ότι παρά το γεγονός ότι ο πρώτος παλιρροιογράφος εγκαταστάθηκε
στον Πειραιά το 1890, δεν βρέθηκαν στοιχεία για παλιές μετρήσεις. Το δίκτυο
των σταθμών διατηρεί η Υδρογραφική Υπηρεσία. Σε νέα έρευνα, που θα δημοσιευθεί
σε λίγους μήνες και αποτελεί συνέχειά της, οι επιστήμονες έχουν χρησιμοποιήσει
στοιχεία από τους σταθμούς στις ελληνικές θάλασσες.

Το φαινόμενο του θερμοκηπίου

Ο ένας από τους δύο επιστήμονες που συμμετείχαν στο πρόγραμμα είναι ο κ.
Μιχάλης Τσίμπλης, λέκτορας στο Ναυτιλιακό Δίκαιο στο Πανεπιστήμιο του
Σαουθάμπτον και ερευνητής στο εκεί Ινστιτούτο Ωκεανογραφικών Ερευνών. Μιλώντας
στα «ΝΕΑ» τόνισε ότι τα συμπεράσματα της έρευνας είναι σημαντικό για δύο
λόγους. Από τη μία μεριά, στον υπόλοιπο πλανήτη η στάθμη στις θάλασσες
αυξάνεται κατά μέσον όρο 1,8 χιλιοστά τον χρόνο. Στη Μαύρη Θάλασσα, μάλιστα,
φτάνει τα δύο χιλιοστά. «Η αύξηση αυτή έχει συσχετιστεί και με το φαινόμενο
του θερμοκηπίου και μάλιστα οι επιστήμονες προβλέπουν ότι θα συνεχίσει να
αυξάνεται με ταχύτερους ρυθμούς και θα φτάσει το μισό μέτρο στα επόμενα 100
χρόνια. Το ότι στη Μεσόγειο συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο, μας δείχνει ότι δεν
είναι απαραίτητα παγκόσμιο φαινόμενο».

Τα αίτια της μείωσης

Το δεύτερο σημαντικό συμπέρασμα έχει να κάνει με τα σενάρια τα οποία
επιχειρούν να εξηγήσουν τα αίτια της μείωσης της στάθμης της Μεσογείου.
Σύμφωνα με τον κ. Τσίμπλη, γίνεται φανερό ότι η Μεσόγειος δεν είναι αποκομμένη
από τις υπόλοιπες θάλασσες, αλλά εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από ορισμένα
φαινόμενα στον Βόρειο Ατλαντικό. Συγκεκριμένα, δύο είναι οι μηχανισμοί που
επηρεάζουν την στάθμη της Μεσογείου: «Τα τελευταία 40 χρόνια έχει παρατηρηθεί
βαθμιαία αύξηση της περιεκτικότητας σε αλάτι και αύξηση της θερμοκρασίας στα
βαθιά νερά της Δυτικής Μεσογείου».

Ανθρωπογενείς επιδράσεις

Όπως εξηγεί ο Έλληνας επιστήμονας, οι αιτίες δεν είναι γνωστές. Μπορεί να
οφείλεται σε ανθρωπογενείς επιδράσεις όπως, για παράδειγμα, τη μείωση του
νερού στα ποτάμια, τα οποία κατέληγαν στη Μεσόγειο, λόγω της δημιουργίας
πολλών φραγμάτων. Αυτό οδηγεί στη δημιουργία πυκνότερου νερού με μεγαλύτερη
αλατότητα και αυτό, με τη σειρά του, προκαλεί τη μείωση του όγκου του νερού.
«Όταν το νερό στην επιφάνεια γίνεται πυκνότερο, αρχίζει και βυθίζεται.
Σταματάει στο βάθος όπου συναντά ίδια πυκνότητα.

Όταν είναι πολύ αλμυρό, κατεβαίνει στον πυθμένα». Τελικό αποτέλεσμα, είναι η
πτώση της θαλάσσιας στάθμης κοντά στις ακτές. Τα τελευταία χρόνια έχει
παρατηρηθεί το φαινόμενο αυτό στον Κόλπο των Λεόντων στη Μασσαλία και στην
Αδριατική. Το ίδιο συμβαίνει και στο Νότιο Αιγαίο, όπου παρατηρείται μία
σημαντική αλλαγή στα νερά, ίσως λόγω απώλειας γλυκού νερού από τα ποτάμια.

Από τον Ατλαντικό

Ο δεύτερος μηχανισμός που επηρεάζει σημαντικά τη Μεσόγειο, είναι ένα φαινόμενο
στον Βόρειο Ατλαντικό, που σχετίζεται με ατμοσφαιρικές μεταβολές ανάμεσα στην
Ισλανδία και τις Αζόρες (North Atlantic Oscillation).

Όταν η διαφορά πίεσης είναι μεγάλη, τότε οι υδρατμοί που κινούνται πάνω από
τον Ατλαντικό κατευθύνονται προς τη Βόρεια Ευρώπη, αφήνοντας τη Μεσόγειο χωρίς
βροχή με ισχυρούς βόρειους ανέμους.

Έτσι, περιορίζεται η βροχόπτωση, δημιουργείται νερό με μεγαλύτερη αλατότητα,
πυκνότερα νερά, τόσο στη Δυτική όσο και στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η διαφορά πίεσης

Το «ύποπτο» είναι ότι η διαφορά πίεσης στον Ατλαντικό αυξάνεται επίσης από το
1960, καθώς επίσης και η ξηρασία σε όλη την Ανατολική Μεσόγειο, κάτι που
παλιότερα δεν συνέβαινε.

«Αν οι θεωρίες για την επίδραση του ανθρώπου στο περιβάλλον είναι σωστές, όπως
δείχνουν τα στοιχεία, τότε σημαίνει ότι δεν κινδυνεύουμε από πλημμύρες, αλλά η
ξηρασία θα συνεχιστεί στην Ανατολική Μεσόγειο, καθώς και η μείωση της στάθμης
της θάλασσας», επισημαίνει ο κ. Τσίμπλης.

Η έρευνα έγινε σε συνεργασία με το Ωκεανογραφικό Εργαστήριο του Λίβερπουλ,
όπου συγκεντρώνονται τα στοιχεία από τις μετρήσεις θαλάσσιας στάθμης όλου του
κόσμου.

Σε μία νεώτερη μελέτη, οι επιστήμονες διερευνούν τους μηχανισμούς που
ευθύνονται για τη δημιουργία των βαθιών νερών, κάτω από τα 2.000 μέτρα.