Η (νομική) αλήθεια για τις ταυτότητες

Ο θόρυβος για τις ταυτότητες έχει πάρει διαστάσεις, που δεν δικαιολογούνται
από την ψυχρή και αντικειμενική εκτίμηση των γεγονότων. Αφετηρία για το ζήτημα
αυτό αποτέλεσε η από 15.5.2000 Απόφαση της Αρχής Προστασίας Δεδομένων
Προσωπικού Χαρακτήρα, με την οποία κρίθηκε ότι η αναγραφή ορισμένων στοιχείων
στις αστυνομικές ταυτότητες αντιβαίνει στον Νόμο 3472/1977 και, επομένως, δεν
είναι νόμιμη. Ωστόσο, η όλη συζήτηση επικεντρώθηκε σε θέματα που καθόλου δεν
θίγονται από την απόφαση. Αν, όμως, οι καλοπροαίρετοι επικριτές της είχαν
διαβάσει προσεκτικότερα την απόφαση, δεν θα υιοθετούσαν, ίσως, την ίδια στάση
και, κυρίως, το ζήτημα δεν θα κινδύνευε να εκτραπεί σε μετωπική σύγκρουση της
Εκκλησίας με το Κράτος. Τι λέει, λοιπόν, η απόφαση αυτή;

1 Τα στοιχεία που περιλαμβάνονται στα αστυνομικά δελτία ταυτότητας
καταχωρίζονται σε Αρχείο, υπό την έννοια του Νόμου 2472/1997, και υφίστανται
«επεξεργασία». Να σημειωθεί ότι κατά το άρθρο 2 στοιχ. δ του νόμου αυτού,
«επεξεργασία» προσωπικών δεδομένων συνιστούν, ανάμεσα σε άλλες ενέργειες, και
η συλλογή και καταχώριση δεδομένων.

Από τη στιγμή, επομένως, που υπάρχει «Αρχείο» και «επεξεργασία» εφαρμόζεται ο
Νόμος 2472/1997, προκειμένου να προστατευθεί η ιδιωτική ζωή του πολίτη. Το
γεγονός ότι οι αστυνομικές ταυτότητες διέπονται από ειδική νομοθεσία δεν έχει
νομική σημασία. Και τούτο, γιατί ο νεώτερος Νόμος 2472/1997 είναι, ως προς την
προστασία προσωπικών δεδομένων, ειδικότερος κάθε άλλου νόμου που προβλέπει
λειτουργία Αρχείου, αφού καλύπτει ένα θέμα το οποίο δεν ρυθμίζεται ­ παρά τις
επιταγές του Συντάγματος και των Διεθνών Συμβάσεων ­ από τους παλαιότερους
αυτούς νόμους, όπως είναι και η νομοθεσία για τις ταυτότητες. Αντίθετη άποψη
θα οδηγούσε στο συμπέρασμα ότι κάθε επεξεργασία προσωπικών δεδομένων που
διενεργείται με βάση κάποιον παλαιότερο ειδικό νόμο δεν εμπίπτει στο πεδίο
εφαρμογής του νεώτερου Νόμου 2472/1997, και, κατά συνέπεια, ο πολίτης
παραμένει απροστάτευτος. Παρόμοιο συμπέρασμα αντιβαίνει στη λογική, στο
Σύνταγμα και στις Διεθνείς Συμβάσεις.

2 Σύμφωνα με το άρθρο 4 στοιχ. α και β του Νόμου 2472/1997, τα δεδομένα
που υφίστανται επεξεργασία πρέπει να συλλέγονται κατά τρόπο θεμιτό και νόμιμο
για καθορισμένους σαφείς και νόμιμους σκοπούς· πρέπει, ακόμη, τα δεδομένα αυτά
να μην είναι περισσότερα από όσα κάθε φορά απαιτείται για τους σκοπούς της
επεξεργασίας.

Η επεξεργασία προσωπικών δεδομένων στις αστυνομικές ταυτότητες έχει σκοπό την
εξατομίκευση, στο πλαίσιο της πολιτειακής τάξης, του πολίτη. Κατά συνέπεια, τα
δεδομένα που επιτρέπεται να υφίστανται επεξεργασία (να συλλέγονται και να
καταχωρίζονται) είναι, αποκλειστικά και μόνο, όσα εξυπηρετούν τον συγκεκριμένο
αυτό σκοπό. Δακτυλικό αποτύπωμα, όνομα και επώνυμο συζύγου, διεύθυνση
κατοικίας, θρήσκευμα, υπηκοότητα και επάγγελμα είναι στοιχεία που δεν είναι
αναγκαία για τον σκοπό της επεξεργασίας και, επομένως, η συλλογή και
καταχώρισή τους δεν είναι νόμιμη. Η συγκατάθεση του προσώπου, για την οποία
γίνεται πολύς λόγος, αφορά την επεξεργασία «ευαίσθητων» προσωπικών δεδομένων
(όπως, προφανώς, είναι το θρήσκευμα), εφόσον, όμως, τα δεδομένα αυτά είναι
αναγκαία για την επεξεργασία. Αν τα δεδομένα αυτά πλεονάζουν, σε σχέση με τον
σκοπό της επεξεργασίας, είναι αδιάφορο, από την άποψη εφαρμογής του νόμου, το
αν το πρόσωπο συγκατατίθεται στην επεξεργασία. Με άλλους (νομικούς) όρους: Το
άρθρο 7 παρ. 2 στοιχ. α του Νόμου 2472/1997 προϋποθέτει την εφαρμογή του
άρθρου 4. Ο νόμος δεν προβλέπει ότι η συγκατάθεση του προσώπου αναιρεί την
αρχή της αναγκαιότητας και προσφορότητας της επεξεργασίας.

3 Μα βάση τις σκέψεις αυτές, η Αρχή αποφάσισε ομόφωνα ότι δεν είναι
νόμιμη η συλλογή και καταχώριση όσων στοιχείων δεν είναι αναγκαία για την
εξατομίκευση από την Πολιτεία των πολιτών της. Τίποτε περισσότερο, τίποτε
λιγότερο. Ίσως η Αρχή να κατηγορηθεί για «νομικισμό». Αλλά για την προστασία
των ανθρώπινων δικαιωμάτων ο «νομικισμός» είναι πολύ λιγότερο επικίνδυνος από
ό,τι ο λαϊκισμός.

Ο Θ. Κ. Παπαχρίστου είναι καθηγητής του Αστικού Δικαίου στο Τμήμα Νομικής του
Πανεπιστημίου Αθηνών και τακτικό μέλος της Αρχής Προστασίας Δεδομένων
Προσωπικού Χαρακτήρα.