Πορεία σύγκλισης ή απόκλισης;

Η ένταξη της ελληνικής εκπαίδευσης στα διευρωπαϊκά δίκτυα της μάθησης απαιτεί
υποδομή και σύστημα με ποιοτικές προδιαγραφές

Δύο βασικά κείμενα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ε.Ε.) φέρνουν στην επιφάνεια το θέμα
της αξιολόγησης της ποιότητας της σχολικής εκπαίδευσης:

Το πρώτο αποτελεί πρόταση σύστασης με τίτλο «ευρωπαϊκή συνεργασία για την
αξιολόγηση της ποιότητας στη σχολική εκπαίδευση». Η σύσταση προτρέπει τα
κράτη-μέλη να αναπτύξουν σύστημα εσωτερικής αξιολόγησης (αυτοαξιολόγησης) και
εξωτερικής των σχολικών μονάδων και προβλέπει την ανάπτυξη σχετικού δικτύου
στον ευρωπαϊκό χώρο για τη συνεργασία και την ανταλλαγή εμπειριών, μελετών και
πρακτικών σχετικά με το θέμα.

Το δεύτερο, αποτελεί έκθεση επιτροπής εργασίας σχετικά με την ποιότητα στην
εκπαίδευση. Απευθύνεται και θα συζητηθεί στην προσεχή συνάντηση των υπουργών
Παιδείας της Ε.Ε. και των υπό ένταξη κρατών (Βουδαπέστη, Ιούνιος 2000).
Περιλαμβάνει δεκαέξι εκπαιδευτικούς δείκτες οι οποίοι καθορίζουν την ποιότητα
της εκπαίδευσης και οι οποίοι μπορούν να αξιοποιηθούν για την οργάνωση των
εθνικών συστημάτων αξιολόγησης (πίνακας).

Στην ίδια εργασία προβλέπονται επίσης εργαλεία, μέσα, μελέτες και διαδικασίες
για τη διοργάνωση του συστήματος της αξιολόγησης των σχολείων μέσω των
δεικτών. Συγκεκριμένα προτείνεται η συνεργασία με οργανισμούς που
πραγματοποιούν διεθνείς διαγωνισμούς και ασχολούνται με τη διαμόρφωση δεικτών,
όπως ο Διεθνής Οργανισμός για την Αξιολόγηση των Εκπαιδευτικών Επιτευγμάτων
(ΙΕΑ), ο ΟΟΣΑ (πρόγραμμα PISA), η ΟΥΝΕΣΚΟ, οι υπηρεσίες συλλογής δεδομένων της
Ε.Ε. (Ευρυδίκη και Γιουροστάτ) και η αξιοποίηση μελετών που εκπονούνται σε
προγράμματα της Ε.Ε.

Το πλαίσιο που διαμορφώνεται στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι εκείνο της δικτυακής
οργάνωσης των εκπαιδευτικών συστημάτων των κρατών-μελών. Η αξιολόγηση της
ποιότητας είναι ένας στρατηγικός τομέας στην ανάπτυξη του δικτύου. Μέσω αυτής
επιδιώκεται, με βάση τις αρχές της επικουρικότητας και της αυτονομίας των
εθνικών εκπαιδευτικών συστημάτων, να επιτευχθεί η σύγκλισή τους προς την
απόκτηση των γνώσεων, δεξιοτήτων, αξιών και προσόντων που απαιτεί η νέα
πληροφοριακή εποχή.

Η Ελλάδα παρουσιάζει σημαντικά προβλήματα ως προς την επιτυχή ένταξη στον
διεθνοποιούμενο χώρο της μάθησης. Η μελέτη των εκπαιδευτικών δεδομένων που
προκύπτουν από τους δείκτες αξιολόγησης των Διεθνών Οργανισμών (διεθνείς
διαγωνισμοί της ΙΕΑ, εκπαιδευτικά μεγέθη κ.ά.), δείχνουν σημαντική απόκλιση
από τα ευρωπαϊκά πρότυπα. Η επίτευξη της λεγόμενης «πραγματικής σύγκλισης»
στον εκπαιδευτικό χώρο απαιτεί μια δύσκολη, επίπονη και μεθοδική προσπάθεια. Η
ένταξη της ελληνικής εκπαίδευσης στα διευρωπαϊκά δίκτυα της μάθησης και η
βελτίωση των επιδόσεών της, προϋποθέτει την αντίστοιχη ανάπτυξη των
απαραίτητων υποδομών και της λειτουργίας του συστήματος με ποιοτικές
προδιαγραφές.

Σημαντική συμβολή στην κατεύθυνση αυτή είναι η εκπόνηση από το Παιδαγωγικό
Ινστιτούτο των δύο πιλοτικών προγραμμάτων αξιολόγησης της ποιότητας των
σχολικών μονάδων (1997-2000) και η έκδοση σχετικού οδηγού για το σχεδιασμό και
την αξιολόγηση του εκπαιδευτικού έργου με την ανάπτυξη συγκεκριμένων δεικτών
(1999). Επίσης πρέπει να τονισθεί η ιδιαίτερη βαρύτητα που δίδεται στην
αξιολόγηση της εκπαίδευσης στο Γ’ Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης. Υπάρχουν κατά
συνέπεια οι προϋποθέσεις για τη διαμόρφωση εθνικής στρατηγικής για το
σχεδιασμό και την αξιολόγηση της ποιότητας της σχολικής εκπαίδευσης. Βασικά
της στοιχεία είναι:

­ Η ανάπτυξη βάσης εκπαιδευτικών δεδομένων, η οποία να συνδέει τα σχολεία και
να είναι ανοικτή στα διευρωπαϊκά δίκτυα.

­ Η οργάνωση συστήματος αξιολόγησης, η διαμόρφωση δεικτών για το σχεδιασμό και
τη βελτίωση του εκπαιδευτικού έργου, η πειραματική και ερευνητική υποστήριξη
της προσπάθειας και η σταδιακή επέκταση στα σχολεία.

­ Η επιμόρφωση των εκπαιδευτικών.

Συνοψίζοντας, ο κοινός ευρωπαϊκός χώρος που διαμορφώνεται στην εκπαίδευση
θέτει πιεστικά προβλήματα στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα. Η ανταπόκρισή του
στο νέο περιβάλλον προϋποθέτει ένα «κβαντικό άλμα» από τη μακρόχρονη κατάσταση
της απορρύθμισής του σε ένα ανώτερο στάδιο λειτουργίας του. Χαρακτηριστικά του
είναι η ποιότητα, η δημιουργικότητα, η δικτυακή του οργάνωση και η ένταξη στον
παγκόσμιο χώρο των δικτύων της εκπαίδευσης, η μεγαλύτερη αυτονομία, οι δείκτες
και τα πρότυπα σχεδιασμού και αξιολόγησης των σχολείων.

Ο Χρίστος Δούκας είναι εκπαιδευτικός, διδάκτωρ του Πανεπιστημίου
Αθηνών .