Δεν φτάνει μόνο η μεθαδόνη

Την κατάρτιση νέων προγραμμάτων υποκατάστασης ­ εκτός της μεθαδόνης ­ για
την αντιμετώπιση της μάστιγας των ναρκωτικών προτείνουν η Επιτροπή Αξιολόγησης
του Προγράμματος Υποκατάστασης του ΟΚΑΝΑ και η αρμόδια Διακομματική Επιτροπή.

Κώστας Στεφανής. «Για να είναι αποτελεσματικές οι προσπάθειες απεξαρτήσεως, πρέπει να υπάρξει ισορροπημένη προσέγγιση στη θεραπεία. Δεν πρέπει να είμαστε ούτε μηδενιστές, ούτε υπερδιαφημιστές κάποιου προγράμματος», τόνισε ο καθηγητής της Ψυχιατρικής

Οι ειδικοί τονίζουν ότι τα υπάρχοντα προγράμματα υποκατάστασης με μεθαδόνη
είναι πολύ λίγα για να καλύψουν τις ανάγκες, ενώ το ποσοστό επιτυχίας τους
είναι μόλις 10% (όταν ο ευρωπαϊκός μέσος όρος πλησιάζει το 40%). Ταυτοχρόνως
επισημαίνουν ότι αποτέλεσε «τραγικό λάθος» η «τρομακτική υπερδιαφήμιση» της
μεθαδόνης ως σίγουρης μεθόδου απεξαρτήσεως, αφού η αποτελεσματικότητά της
εξαρτάται από πλήθος ψυχοκοινωνικών παραγόντων που σχετίζονται με τους
τοξικομανείς. Τονίζουν ακόμη ότι υπάρχουν και άλλες ουσίες που θα μπορούσαν να
λειτουργήσουν ως υποκατάστατα, και ζητούν να διερευνηθεί το ενδεχόμενο να
χορηγούνται τα υποκατάστατα (με ειδική συνταγή) ακόμα και από τις δημόσιες
υπηρεσίες Υγείας.

Όπως τόνισε χθες σε συνέντευξη Τύπου ο καθηγητής Ψυχιατρικής κ. Κώστας
Στεφανής, «για να είναι αποτελεσματικές οι προσπάθειες απεξαρτήσεως, πρέπει να
υπάρξει ισορροπημένη προσέγγιση στη θεραπεία. Δεν πρέπει να είμαστε ούτε
μηδενιστές, ούτε υπερδιαφημιστές κάποιου προγράμματος. Είναι χαρακτηριστικό
ότι τα τόσο διαφημισμένα προγράμματα μεθαδόνης έχουν επιτυχία μόλις στο 10%
των περιπτώσεων. Η υπερδιαφήμιση δημιουργεί υπερβολικές προσδοκίες, οι οποίες
συχνά διαψεύδονται».

Ο κ. Στεφανής επισήμανε ακόμα ότι το πρόβλημα των ναρκωτικών δεν λύνεται με
αναζήτηση κάποιας μαγικής λύσης. «Πρέπει πια να συνειδητοποιήσουμε όλοι ότι τα
ναρκωτικά είναι ένα φαινόμενο που έχει μπει για τα καλά στη ζωή μας», είπε.
«Το πρόβλημα δεν μπορεί να λυθεί ούτε με περιστασιακές κινήσεις, ούτε με
ευχολόγια. Χρειάζεται συστηματική αντιμετώπιση, στην οποία θα λαμβάνονται υπ’
όψιν και οι ψυχοκοινωνικές προεκτάσεις».

Από την πλευρά του, ο επίκουρος καθηγητής Ψυχιατρικής κ. Κώστας Μπάλλας,
τόνισε ότι «ήταν τραγικό λάθος η τρομακτική υπερδιαφήμιση της μεθαδόνης ως
σίγουρης μεθόδου απεξαρτήσεως». Και πρόσθεσε ότι ο νέος σχεδιασμός για την
αντιμετώπιση της τοξικοεξάρτησης «σκοντάφτει στους γνωστούς – αγνώστους (σ.σ.:
δεν τους κατονόμασε), οι οποίοι δεν επιθυμούν να αλλάξουν τα πράγματα και γι’
αυτό εμποδίζουν την εξέλιξη στην θεραπεία».

Ο γενικός γραμματέας της Παγκόσμιας Ομοσπονδίας Ψυχικής Υγείας κ. Μαρτέν ντε
Βρις, εξάλλου, ανέφερε ότι «τα προγράμματα σκέτης αποτοξίνωσης και τα
προγράμματα ελεύθερης χορήγησης των ναρκωτικών ουσιών απέτυχαν παταγωδώς όπου
δοκιμάσθηκαν». Είναι χαρακτηριστικό ότι στην Ελβετία, όπου εφαρμόζεται
ελεύθερη χορήγηση ηρωίνης, όχι μόνον δεν προσέρχονται όλοι οι χρήστες, αλλά
πολλοί εγκαταλείπουν τα προγράμματα ­ γεγονός ενδεικτικό για την ιδιαίτερη
ψυχολογία των τοξικομανών, σύμφωνα με τους ειδικούς.

Ο κ. Ντε Βρις ανέφερε ακόμα ότι δύο είναι τα προγράμματα αντιμετωπίσεως που
εφαρμόζονται σήμερα με αρκετή αποτελεσματικότητα (40% περίπου) στην Ευρώπη: οι
θεραπευτικές κοινότητες και τα προγράμματα υποκαταστάσεως, στα οποία
χορηγούνται ουσίες όπως η μεθαδόνη, η βουπρενορφίνη και το λαμ. Σημειώνεται
ότι η βουπρενορφίνη έχει εγκριθεί στη χώρα μας, αλλά δεν έχει ακόμα αρχίσει να
διατίθεται.

Όλοι οι ειδικοί, τέλος, υπογράμμισαν ότι η θεραπεία είναι δικαίωμα κάθε
ασθενούς ­ και οι εξαρτώμενοι από ουσίες, κυρίως από οπιοειδή, είναι ασθενείς
που πάσχουν από χρόνιο νόσημα. Όπως είπαν, όμως, παρ’ όλο που ο αριθμός των
εξαρτημένων αυξάνεται, οι θέσεις στα προγράμματα απεξαρτήσεως παραμένουν οι
ίδιες, με επακόλουθο να μεγαλώνει η λίστα αναμονής ­ κάτι που αποτελεί
επιτακτική ανάγκη να αλλάξει.

Τι προτείνουν η Επιτροπή Αξιολόγησης του Προγράμματος Υποκατάστασης του
ΟΚΑΝΑ και η Διακομματική Επιτροπή

* Να συνεχιστεί η λειτουργία των Προγραμμάτων Υποκατάστασης με μείωση της
διάρκειας παραμονής σε αυτά (από 3 χρόνια σε 1,5 χρόνο). Ταυτοχρόνως, πρέπει
να εντατικοποιηθούν τα μέτρα ψυχοκοινωνικής υποστήριξης.

* Να επεκταθούν τα Προγράμματα Υποκατάστασης με βάση τις ανάγκες που
διαπιστώνονται από την επιδημιολογική μελέτη του προβλήματος.

* Να λειτουργήσουν Προγράμματα Υποκατάστασης Συντήρησης, με στόχο τη μείωση
της βλάβης και τη δυνατότητα παροχής δεύτερης ευκαιρίας σε χρήστες,
προκειμένου να ενταχθούν είτε στα «στεγνά» προγράμματα είτε στα προγράμματα
απεξάρτησης με υποκατάστατα.

* Να διερευνηθεί και να αξιοποιηθεί η δυνατότητα λειτουργίας Προγραμμάτων
Υποκατάστασης με πλέον της μίας ουσίας υποκατάστασης (όπως της
βουπρενορφίνης).

* Να αναπτυχθεί η δυνατότητα ενιαίας αξιολόγησης, με τα ίδια κριτήρια όλων των
λειτουργούντων προγραμμάτων στη χώρα μας.

* Να διερευνηθεί το ενδεχόμενο της ελεγχόμενης, με ειδική συνταγογραφία,
χορήγησης υποκαταστάτων από δημόσιες υπηρεσίες Υγείας.

Μάστιγα η ηπατίτιδα C

Αληθινή μάστιγα αποτελεί για τους τοξικομανείς της χώρας μας η ηπατίτιδα C,
ενώ αντιθέτως η μόλυνσή τους από τον ιό του AIDS είναι περιορισμένη. Η
πλειονότητα των τοξικομανών, πάντως, παρουσιάζει και ποικίλα προβλήματα
ψυχικής υγείας.

Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσίασε χθες ο κ. Άγγελος Χατζάκης, αναπληρωτής
καθηγητής Επιδημιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, το 90% των Ελλήνων που
κάνουν ενδοφλέβια χρήση ναρκωτικών είναι μολυσμένοι με τον ιό της ηπατίτιδας
C, ενώ από αυτούς οι εννέα στους δέκα έχουν αναπτύξει χρόνια ηπατίτιδα, η
οποία με το πέρασμα του χρόνου οδηγεί σε κίρρωση, σε καρκίνο του ήπατος και
τελικά στον θάνατο. Την πορεία αυτή μπορεί να ανακόψει (στο 60% έως 70% των
περιπτώσεων) η κατάλληλη θεραπευτική αγωγή, στην οποία όμως οι τοξικομανείς
της χώρας μας σπανίως υποβάλλονται, αφού δεν υπάρχουν τα κατάλληλα θεραπευτικά
προγράμματα.

Όσον αφορά την εξάπλωση του ιού του AIDS στους τοξικομανείς, τα υπάρχοντα
στοιχεία δείχνουν πως μολυσμένο είναι το 1% έως 2% εξ αυτών.

Από την πλευρά του, ο καθηγητής Ψυχιατρικής του Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Κώστας
Στεφανής επισήμανε ότι το 90% των τοξικομανών πάσχει και από πρόβλημα ψυχικής
υγείας, με τρεις στους δέκα από αυτούς να έχουν κάποια σοβαρή ψυχική
διαταραχή, όπως οι ψυχώσεις. «Ο συνδυασμός της χρήσης ουσιών με ψυχική
νοσηρότητα και μετάδοση λοιμωδών νοσημάτων, ουσιαστικά σημαίνει ότι οι
τοξικομανείς βρίσκονται σε πορεία θανάτου υπό αναστολή», είπε χαρακτηριστικά.