Οι… αλκοολικοί του τζόγου

Ο τζόγος στην Ελλάδα «καλά κρατεί»… Και οι πιστοί του «αυξάνονται και
πληθύνονται», ακολουθώντας τις εντολές των «θεών» του εύκολου χρήματος και της
εφήμερης συγκίνησης.

Εκατόν δεκαεπτά τρισεκατομμύρια δραχμές παίχτηκαν το 1999 στο Χρηματιστήριο
Αθηνών, έναντι 27,6 τρισ. δραχμών το 1998 και 10,3 τρισ. δραχμών το 1997.
Τετρακόσιες ογδόντα χιλιάδες νέοι επενδυτές έπαιξαν στο Χρηματιστήριο από τον
Σεπτέμβριο του 1999 έως τον Μάρτιο του 2000. Και 15 τρισεκατομμύρια δραχμές
έχουν χαθεί μέσα στο ίδιο διάστημα.

Στα καζίνα της Ελλάδας, ο ημερήσιος τζίρος ανέρχεται σε 1,3 δισεκατομμύριο
δραχμές κατά μέσο όρο, ενώ εκτιμάται ότι 8.366 παίκτες τα επισκέπτονται
καθημερινά.

Εκατόν ογδόντα πέντε δισεκατομμύρια δραχμές, εξάλλου, ήταν το 1999 ο τζίρος
του Οργανισμού Προγνωστικών Ποδοσφαίρου, από τα οποία τα περίπου 90 δισ.
παίχτηκαν στο Τζόκερ, τα 40 δισ. δραχμές στο ΠΡΟ-ΠΟ και τα 35 στο ΛΟΤΤΟ και
στα υπόλοιπα παιχνίδια. Στις ιπποδρομίες; Το 1999 παίχτηκαν 112 δισεκατομμύρια
δραχμές.

Ο ενθουσιασμός με τον οποίο ανταποκρίνονται οι Έλληνες στην «πρόσκληση» του
τζόγου οδηγεί στην προώθηση και νέων τυχερών παιχνιδιών, όπως ήταν πρόσφατα το
«ποδοσφαιρικό στοίχημα». Στο μεγάλο παιχνίδι μπήκε και το Ίντερνετ, όπου
παρατηρείται ανεξέλεγκτη «έκρηξη» στοιχημάτων.

«Επίσημη» ψυχιατρική διαταραχή

Οι ψυχιατρικές έρευνες δείχνουν ότι πάνω από το 5% του πληθυσμού αναπτύσσει
προβλήματα τζόγου κάποια στιγμή της ζωής του. Η συχνότητα αυτή είναι πέντε
φορές μεγαλύτερη από εκείνη της σχιζοφρένειας και δύο φορές από εκείνη της
εξάρτησης από την κοκαΐνη.

Η Αμερικανική Ψυχιατρική Εταιρεία έχει ορίσει από το 1980 τη μανία του τζόγου
­ επονομαζόμενη και παθολογικός τζόγος ­ ως πρόβλημα εξαρτήσεως, παρόμοιο με
εκείνο της εξάρτησης από το αλκοόλ και τα ναρκωτικά. Στις ΗΠΑ, μάλιστα, έχουν
ιδρυθεί ομάδες υποστηρίξεως των ατόμων με τη διαταραχή του παθολογικού τζόγου,
με την ονομασία Ανώνυμοι Τζογαδόροι ­ ανάλογες των γνωστών Ανώνυμων
Αλκοολικών.

Αν και μπήκε πρόσφατα στον επίσημο κατάλογο των ψυχιατρικών διαταραχών, ο
παθολογικός τζόγος έχει καταγραφεί από πολύ παλιά στη λογοτεχνία. Ο Όμηρος
αναφέρει ένα παιχνίδι (σαν το σκάκι) που έπαιζαν ο Αχιλλέας και ο Πάτροκλος,
ενώ στον «Παίχτη» του ο Ντοστογιέφσκι παρουσιάζει αναλυτικά μια τέτοια
περίπτωση.

Φτάνουν, άραγε, στους Έλληνες ψυχιάτρους παρόμοιες περιπτώσεις: «Ναι, έχουν
διαγνωστεί και στην Ελλάδα τέτοιες περιπτώσεις ­ αν και σπάνια ένας τέτοιος
ασθενής έρχεται», απαντά ο αναπληρωτής καθηγητής της Ψυχιατρικής στο
Πανεπιστήμιο Αθηνών κ. Γιάννης Λιάππας. «Ο ελληνικός όρος είναι παθολογικός
τζόγος ή εξάρτηση από τα τυχερά παιχνίδια. Στα άτομα αυτά, το αίσθημα της
αναμονής και του κινδύνου από τον τζόγο προκαλεί ένα είδος διέγερσης, όπως
συμβαίνει με την ταχύτητα. Το παιχνίδι μπορεί να αλλάζει έκφραση (χαρτοπαιξία,
ρουλέτα, στοίχημα, χρηματιστήριο κ.ά.), αλλά η διαδικασία παραμένει η ίδια».

Τα άτομα, βέβαια, που παρουσιάζουν αυτή τη διαταραχή σπάνια πείθονται να
αναζητήσουν ψυχιατρική βοήθεια ­ και συνήθως όταν έχουν φτάσει πια σε ακραία
κατάσταση. Ο κ. Λιάππας διευκρινίζει πάντως ότι «όποιος παίζει χαρτιά δεν
πάσχει και από τη διαταραχή του παθολογικού τζόγου. Θα πρέπει να εκπληροί και
κάποια κριτήρια».

Ποιοι είναι επιρρεπείς

Τα δύο τρίτα των εξαρτημένων από τον τζόγο ­ όπως δείχνουν οι ξένες
στατιστικές ­ είναι άνδρες. «Οι άνδρες εμπλέκονται στον τζόγο και κοινωνικά
φαίνονται περισσότερο, επειδή είχαν πάντα τη διαχείριση των χρημάτων»,
επισημαίνει ο κ. Λιάππας. «Δεν είναι λίγες, όμως, οι ηλικιωμένες γυναίκες που
παίζουν κουμ καν ή Ξυστό».

Οι άγαμοι και εκείνοι με ιστορικό κατάθλιψης, αλκοολισμού, οι καπνιστές και οι
χρήστες ναρκωτικών διατρέχουν ­ σύμφωνα με τους Αμερικανούς ψυχιάτρους ­
υψηλότερο κίνδυνο να αναπτύξουν τη διαταραχή, όπως συμβαίνει και με τις άλλες
εξαρτήσεις. Τα άτομα που εξαρτώνται από τον τζόγο δεν έχουν συναίσθηση του
πόσο μεγάλη είναι η απώλεια του αυτοελέγχου τους.

Στον παθολογικό τζόγο «παίζουν» όλες οι ηλικίες, αλλά τα τελευταία χρόνια
διαπιστώνεται η ολοένα και μεγαλύτερη ενασχόληση των εφήβων στα τυχερά
παιχνίδια. «Οι ασθενείς αυτοί είναι, πάντως, κατά κανόνα μέσης ηλικίας, γιατί
αυτοί έχουν και τα οικονομικά μέσα για να παίξουν», λέει ο κ. Λιάππας. «Το
κοινωνικομορφωτικό επίπεδο δεν φαίνεται να παίζει ρόλο ούτε η διαμονή σε πόλη
ή χωριό ­ το παιχνίδι είναι παντού το ίδιο. Όσον αφορά τον τύπο της
προσωπικότητας, η αντικοινωνική προσωπικότητα και η ψυχαναγκαστική είναι οι
πιο επιρρεπείς».

Όσον αφορά την επιστημονική αντιμετώπιση των ατόμων με τη διαταραχή του
παθολογικού τζόγου, ο κ. Λιάππας υπογραμμίζει ότι εφαρμόζεται κατά περίπτωση η
ψυχοθεραπεία, η θεραπεία της συμπεριφοράς ή ­ αν κρύβεται ψυχαναγκαστική
διαταραχή ­ η φαρμακευτική αγωγή. Η θεραπεία είναι συνήθως αρκετά
αποτελεσματική.

Οι ειδικοί, πάντως, προειδοποιούν ότι καθώς οι ευκαιρίες για τζόγο ολοένα και
αυξάνονται αναμένεται μεγάλη αύξηση των ατόμων που αναπτύσσουν εξάρτηση από
τυχερά παιχνίδια.

Με ποια κριτήρια καθορίζεται ο ασθενής

Με ποια διαγνωστικά κριτήρια καθορίζεται, όμως, η διαταραχή του τζόγου;
Σύμφωνα με την Αμερικανική Ψυχιατρική Εταιρεία, θα πρέπει ο υποψήφιος ασθενής
να εκπληρώνει τουλάχιστον πέντε από τα ακόλουθα κριτήρια:

1) Να είναι απορροφημένος από τον τζόγο.

2) Να αισθάνεται την ανάγκη να παίζει με αυξημένα χρηματικά ποσά για να φθάσει
την επιθυμητή διέγερση.

3) Να έχει κάνει επανειλημμένες ανεπιτυχείς προσπάθειες να μετριάσει τον τζόγο
ή να σταματήσει να παίζει.

4) Να αισθάνεται ανήσυχος ή ευερέθιστος όταν δοκιμάζει να σταματήσει ή να
μετριάσει τον τζόγο.

5) Να χρησιμοποιεί τον τζόγο ως μέσο για να ανακουφισθεί από την κακή διάθεση
(όπως τα αισθήματα της απελπισίας, της ενοχής, της ανησυχίας και της
κατάθλιψης).

6) Αφού έχει χάσει χρήματα στον τζόγο, να επιστρέφει άλλη μέρα για να το
ξανακάνει.

7) Να λέει ψέματα στα μέλη της οικογένειας, τον ψυχολόγο του ή σε άλλους για
να εξασφαλίσει τη συνέχεια της ενασχόλησής του με τον τζόγο.

8) Να έχει κάνει παράνομες πράξεις, όπως πλαστογραφία, απάτη, κλοπή ή
κατάχρηση, για να βρει χρήματα να παίξει.

9) Να έχει χάσει σημαντικές σχέσεις, δουλειά ή επαγγελματικές ευκαιρίες, λόγω
του τζόγου.

10) Να επαφίεται σε άλλους για να προμηθευθεί χρήματα, προκειμένου να βγει από
μια απελπισμένη οικονομική κατάσταση που προήλθε από τον τζόγο.

Μπορεί, πράγματι, η διαταραχή του τζόγου να επενεργεί στην ανθρώπινη
συμπεριφορά τόσο δυνατά όπως μια χημική εξάρτηση; «Φαίνεται μετά βεβαιότητας
να συμβαίνει κάτι τέτοιο», αναφέρει ο δρ Μάικλ Πάλμεν, ψυχίατρος στην Κλινική
Μάγιο των ΗΠΑ. «Με τον τζόγο δεν εισάγεις μια χημική ουσία στον οργανισμό σου
απ΄ έξω, αλλά το αποτέλεσμα του “μεγάλου νικητή” μπορεί να είναι σχεδόν το
ίδιο στον εγκέφαλο με εκείνο μιας χημικής ουσίας που “ανεβάζει” τη διάθεση.
Και το αντίθετο μπορεί να είναι αληθινό. Όταν ο παίκτης χάνει και αισθάνεται
έντονο συναίσθημα γι’ αυτή την απώλεια, αυτό μπορεί να είναι σαν το στερητικό
σύνδρομο από τα ναρκωτικά».

Και προσθέτει: «Όπως συμβαίνει με τις άλλες εξαρτήσεις, καθώς ο αυτοέλεγχός
σας στον τζόγο μειώνεται, μειώνεται και ο έλεγχός σας στη ζωή σας. Οι
συνέπειες μπορεί να είναι απρόσμενες, αλλά συχνά περιλαμβάνουν μείωση της
εμπιστοσύνης στη σχέση με την οικογένειά σας, τους συναδέλφους και τους φίλους
σας, ανάπτυξη άγχους ή καταθλιπτικών διαταραχών, μειωμένη αυτοπεποίθηση και
ανικανότητα να παραμείνεις σταθερός στις αξίες σου και στις υποχρεώσεις σου
προς τους άλλους».