«Κάκτος» στη Μασσαλία

Είκοσι τρεις χιλιάδες υπογραφές είχε μαζέψει η αειθαλής και πάντα όμορφη
Ζακελίν ντε Ρομιγί, της Γαλλικής Ακαδημίας, μαζί με τον Ζαν-Πιέρ Βερνάν (οι
μεγάλοι επιζώντες των κλασικών σπουδών στη Γαλλία, μαζί με τον κατά μερικά
χρόνια νεώτερό τους Πιέρ-Βιντάλ Νακέ), για την επιστροφή των λατινικών και των
αρχαίων ελληνικών στη Μέση Εκπαίδευση της χώρας τους.

Εις μάτην. Ο τότε υπουργός Παιδείας, ο ιδιοφυής φυσικομαθηματικός Κλοντ
Αλέγκρ, δεν ήθελε ν’ ακούσει τίποτα. Αυξάνοντας τους «αιτούντες» από πέντε σε
δεκαπέντε (οπότε και δικαιολογούνταν η ύπαρξη ανάλογου καθηγητή) ουσιαστικά
καταργούσε τα λατινικά και τ’ αρχαία.

Όλα αυτά ανετράπησαν μόλις με την αναδόμηση της κυβέρνησης Ζοσπέν, στη θέση
του Αλέγκρ ήρθε ο «δικός» μας Ζακ Λαγκ. Που ως άνθρωπος της κουλτούρας,
υπουργός επί Μιτεράν για όσα χρόνια ακριβώς και η Μελίνα και ως πρώην, για ένα
φεγγάρι υπουργός Παιδείας, επανέφερε αμέσως τις καταργημένες ουσιαστικά επί
Αλέγκρ ανθρωπιστικές σπουδές, μαζί με τα αρχαία και τα λατινικά.

Όλη αυτή η εισαγωγή ήταν απαραίτητη για να καταλάβουμε το κερασάκι στην
τούρτα, που ήταν η τιμητική εκδήλωση που έγινε τις προάλλες στη Μασσαλία (μέσα
στο σκεπτικό των 2.600 ετών από την ίδρυσή της από τους Φωκαείς) για τον
Οδυσσέα.

Η σκέψη σας βέβαια πηγαίνει στον αρχαίο. Καθόλου. Μιλάμε για τον Οδυσσέα
Χατζόπουλο, τον υπεύθυνο των εκδόσεων «Κάκτος», που εδώ και μερικά χρόνια
παράτησε τα μυθιστορήματα επιστημονικής φαντασίας όπου είχε μιαν εξειδίκευση
(μαζί με άλλα πολλά και σοβαρά βιβλία), κι αφιερώθηκε στην επανίδρυση της
αρχαίας ελληνικής γραμματείας, επί ολιστικής βάσεως, δηλαδή τα άπαντα των
απάντων σωζομένων συγγραφέων, φιλοσόφων, ποιητών της αρχαιότητας.

Όλα αυτά έγιναν στο Πανεπιστήμιο του Αιξ, δίπλα από τη Μασσαλία, αφού το
αεροδρόμιο για τη δεύτερη είναι πιο κοντά στην πρώτη. Με την αρχική σύλληψη
της ιδέας από την Ελληνική Αντιπροσωπεία της Ουνέσκο και την εκτέλεση από τον
γενικό μας πρόξενο στην πόλη του γαλλικού «Ολυμπιακού» κ. Ιωάννη Μεταξά.
(Καμιά αγχιστεία με τον συνονόματό του).

Για το εγχείρημα της συμπαντικής αυτής έκδοσης (510 έργα είναι το πλαφόν της
πρώτης οκταετίας, από τα οποία ήδη, μέσα σε πέντε χρόνια, κυκλοφόρησαν 321),
οι Γάλλοι πίστευαν ότι το ελληνικό κράτος μετέχει ενεργά, σε συνεργασία με
έναν ιδιώτη. Όταν πληροφορήθηκαν πως όχι, το κράτος δεν μετέχει σε αυτή την
τιτάνια προσπάθεια, αλλά και μέχρι στιγμής δεν έχει αγοράσει ούτε ένα βιβλίο
της σειράς, κυριολεκτικά έπεσαν από τα σύννεφα.

Η άλλη σκέψη τους ήταν αμέσως ότι η ζήτηση στην Ελλάδα για τη δίγλωσση έκδοση
(σε αρχαία και σε νέα) ήταν τόσο αυξημένη (κάτι που το θεωρούσαν φυσικό) ώστε
να δικαιολογείται το επιχειρηματικό αυτό σάλτο μορτάλε.

Ο πανούργος Οδυσσέας απέφυγε ν’ αποκαλύψει την αδιαφορία των συνελλήνων για
την κληρονομιά τους και είπε πως πράγματι ενδιαφέρονται, κυρίως όμως για το
θέατρο και λιγότερο για τη φιλοσοφία.

(Στη Γαλλία, ο αντίστοιχος του «Κάκτου» εκδοτικός οίκος Belles Lettres, έχει
την αποκλειστικότητα σχεδόν της προμήθειας όλων των σχολείων για τα λατινικά
και τα αρχαία).

Ούτε και αυτό. Τότε; Ιδιώτες χορηγοί; Κανένας Έλληνας εφοπλιστής που
αποφάσισε, αντί για τα μάρμαρα, να επαναπατρίσει την κλασική φιλολογία στον
τόπο που την γέννησε;

Ούτε κι αυτό. Οπότε; «Το μεράκι, είπε ο Οδυσσέας Χατζόπουλος, μια λέξη, που
όπως και το φιλότιμο, είναι αμετάφραστες στις ξένες γλώσσες. Κι αφού είναι
αμετάφραστες ας το πούμε διαφορετικά: η τρέλα μου. Γιατί πιστεύω πως πρέπει τα
κείμενα αυτά να ξαναγίνουν κτήμα του κόσμου».

Σε τιμές πολύ προσιτές, σε εκδόσεις πάλλευκες σχεδόν τσέπης (για να θυμίζουν
τα μάρμαρα), η σειρά «Έλληνες» του «Κάκτου», εν όψει μάλιστα και των
Ολυμπιακών Αγώνων, γίνεται ιδιαίτερη επίκαιρη.

Και φυσικά όλοι οι φιλόλογοι μπορεί να μη συμφωνούν με όλες τις μεταφράσεις.
Μήπως συμφωνούν οι γιατροί με όλες τις διαγνώσεις ή θεραπείες;

Εκείνο που έχει σημασία είναι ότι το έργο υπάρχει, διήνυσε ήδη με επιτυχία το
πρώτο του τέταρτο (300 και πλέον τόμοι), μένει ακόμα πολύς δρόμος, και η
προσπάθεια δεν πρέπει να μείνει μισή. (Διότι ο Οδυσσέας ετοιμάζεται να
επιστρέψει στη δική του Ιθάκη. Οι Λαιστρυγόνες και οι Κύκλωπες τον κούρασαν).
Εμπρός, λοιπόν, υπουργείο Παιδείας, Έλληνες χορηγοί, ιδρύματα του Δημοσίου,
νομικά πρόσωπα του ιδιωτικού δικαίου, σπεύστε, ενισχύστε, προσφέρετε στήριξη.
Ο αρχαιολόγος Ντιντιέ Πραλόν, ο ομηριστής Αντουάν Χερμαρί, η ελληνίστρια Ελέν
Κοτά (κουνιάδα της άλλης Κοτά, της προέδρου του ΕΣΡ ­ Εθνικού Συμβουλίου
Ραδιοτηλεόρασης ­ Γαλλίας) μίλησαν με τα καλύτερα λόγια για τη σειρά.
Επαίνεσαν τις προσπάθειες του εκδότη, της επιστημονικής ομάδας που τον
πλαισιώνει, των αξιολογότατων μεταφραστών.

Εντύπωση τους έκανε π.χ. ότι το «Όργανο» του Αριστοτέλη μεταφράστηκε για πρώτη
φορά στα νεοελληνικά. Άρεσε η προσπάθεια «αναστύλωσης» θραυσμάτων άγνωστου
έργου του Ευριπίδη από τον Τάσο Ρούσο.

Η κυρία Eymleux, αντιδήμαρχος για τα πολιτιστικά του Δήμου Μασσαλίας,
εισηγήθηκε την απονομή μεταλλίου στον Οδυσσέα Χατζόπουλο, εν όψει της
συνεργασίας των δύο πόλεων (Αθηνών – Μασσαλίας) για την Πολιτιστική Ολυμπιάδα
του 2001-2004.