ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ανασκουμπωμένο Εκλογοδικείο

Οι ενστάσεις κατά της εκλογής βουλευτών έπεσαν και πάλι σαν βροχή.
Εβδομήντα τρεις ενστάσεις για τις εκλογές του 2000, όσες περίπου και μετά τις
εκλογές του 1996 (εβδομήντα μία). Από αυτές κάποιες, λίγες βέβαια, θα γίνουν
δεκτές. Κι έτσι ύστερα από λίγους μήνες κάποιες βουλευτικές έδρες θα αλλάξουν
φορέα (το 1996, από τις εβδομήντα μία ενστάσεις, έγιναν δεκτές μόλις οι οκτώ).

Κατανοώ τις ενστάσεις που γίνονται για κακή εφαρμογή του εκλογικού νόμου (π.χ.
οι έδρες που «παίζουν» στο εσωτερικό μιας μείζονος περιφέρειας) ή αυτές που
εντοπίζουν παραβάσεις κατά την καταμέτρηση των ψηφοδελτίων (άκυρα – έγκυρα
ψηφοδέλτια). Αρνούμαι όμως να κατανοήσω τις ενστάσεις περί κωλυμάτων
εκλογιμότητας. Σε πολιτικό επίπεδο οι περισσότερες είναι απαράδεκτες. Κι ως
προς τους εκλογείς, ακατανόητες και ζημιογόνες. Πριν εξηγήσω τις σκέψεις
αυτές, σπεύδω να σημειώσω ότι εναντίον της εκλογής μου δεν έγινε ένσταση.
Γράφω λοιπόν το κείμενο αυτό με αποκλειστικό κίνητρο τις πολιτικές μου απόψεις
και με βάση τη δικηγορική μου εμπειρία στο Εκλογοδικείο και τα επιστημονικά
μου συμπεράσματα.

Ως προς τις πρόσφατες εκλογές, οι ενστάσεις που αφορούν τα κωλύματα
εκλογιμότητας των υποψηφίων ήταν πάλι πολλές. Από τις εβδομήντα τρεις
ενστάσεις, οι τριάντα τέσσερις αφορούν κωλύματα. Δηλαδή ιδιότητες και σχέσεις
των υποψηφίων με τον κρατικό μηχανισμό, που απαγορεύονται από το άρθρο 56 του
Συντάγματος.

Το θεμέλιο της ανωτέρω συνταγματικής απαγόρευσης είναι η ισότητα των όπλων των
υποψηφίων κατά τον προεκλογικό αγώνα. Όχι βέβαια των όπλων που είναι
αποτέλεσμα των ικανοτήτων των υποψηφίων. Αλλά των όπλων που τους παρέχει η
«δοτή» σχέση τους με το κράτος. Ωστόσο αυτή η ορθή κατά το παρελθόν θεμελίωση
των κωλυμάτων εκλογιμότητας, έτσι όπως διατυπώθηκε στο άρθρο 56 του
Συντάγματος, έχει προ πολλού ξεπεραστεί. Γι’ αυτό άλλωστε η προηγούμενη Βουλή
πρότεινε ομόφωνα στην παρούσα 7η Αναθεωρητική του Συντάγματος Βουλή να
αναθεωρήσει το άρθρο 56. Το σκεπτικό της πρότασης αναθεώρησης έχει ακριβώς ως
εξής: προτείνεται… η αναθεώρηση των παραγράφων 1 και 3 του άρθρου 56, με
στόχο τον επανακαθορισμό των κωλυμάτων εκλογιμότητας των βουλευτών με βάση τις
σημερινές συνθήκες λειτουργίας του κράτους, των κρατικών νομικών προσώπων, της
Τοπικής Αυτοδιοίκησης όλων των βαθμών και του ευρύτερου δημόσιου τομέα.

Αυτή ακριβώς η ανάγκη που οδηγεί στην αναθεώρηση του άρθρου 56 του Συντάγματος
βοηθά να αξιολογήσουμε πολιτικώς τη στάση όσων καταφεύγουν στο Εκλογοδικείο
(Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο) για να ανατρέψουν τη λαϊκή εντολή. Η πρακτική,
λοιπόν, αυτή είναι πολιτικώς κατακριτέα ­ εκτός ελαχίστων περιπτώσεων όπου ο
υποψήφιος και τρανταχτό κώλυμα είχε, και το αξιοποίησε με απαράδεκτο τρόπο για
να δημιουργήσει την εκλογική του πελατεία ­ για τους εξής λόγους:

α. Διότι ο λαός εκφράζει τη βούλησή του τις πιο πολλές φορές αγνοώντας μία
εκλογικώς αδιάφορη, αλλά ακόμη απαγορευμένη από το Σύνταγμα, ιδιότητα ενός
υποψηφίου. Έτσι οι αποφάσεις του Εκλογοδικείου εισπράττονται ως άδικες και
αδικαιολογήτως αντίθετες με τη θέλησή του. «Οι βουλευτές του νομού και οι
βουλευτές του νόμου», όπως χαρακτηριστικά έχει λεχθεί.

β. Διότι στις εργασίες της Βουλής προκαλείται μια αναστάτωση. Εκλέγονται,
ορκίζονται κι αναλαμβάνουν τα καθήκοντά τους βουλευτές και έπειτα από ορισμένο
χρόνο αντικαθίστανται.

γ. Διότι προκαλούνται αναίτια σχέσεις πόλωσης μεταξύ των υποψηφίων και
ευνοούνται οι συκοφάντες και οι ψιθυριστές κατά τον προεκλογικό αγώνα.

δ. Διότι, αν και τις περισσότερες φορές οι ενστάσεις εμπεριέχουν αστήρικτους,
υπερβολικούς ή και καταχρηστικούς ισχυρισμούς, εντούτοις έως την απόρριψή τους
προκαλούν έντονη ανησυχία στους βουλευτές, αλλά και ευνοούν τους ψιθύρους.

ε. Τέλος, διότι η μη αντοχή των συνταγματικών απαγορεύσεων στο χρόνο,
δημιουργεί παντελώς άδικες καταστάσεις. Ένας βουλευτής χάνει την έδρα του
επειδή συνέτρεχε κάποιο ξεπερασμένο κώλυμα στο πρόσωπό του. Ενώ ένας άλλος που
κατείχε μεν αξίωμα ή θέση ικανή να παραβιάσει την ισότητα των όπλων των
υποψηφίων, αλλά που δεν προβλέπεται από το Σύνταγμα, διατηρεί το βουλευτικό
αξίωμα.

Σημαντική βοήθεια στην υπέρβαση των ανωτέρω καταστάσεων θα μπορούσαν να
προσφέρουν οι νομικές υπηρεσίες των κομμάτων, ενημερώνοντας τα ίδια τα κόμματα
αλλά και τους υποψηφίους ως προς τα συνταγματικά κωλύματα. Κάτι τέτοιο όμως
στην πράξη δεν κατέστη εφικτό. Κι έτσι η ίαση αυτής της νοσηρής κατάστασης
αφέθηκε στην αναθεώρηση του Συντάγματος.

Ο βουλευτής Ανδρέας Λοβέρδος είναι αναπληρωτής καθηγητής Συνταγματικού
Δικαίου στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.