Η ελληνική οικονομία εν όψει της ένταξης στη ζώνη του ευρώ

Λουκάς Παπαδήμος. Οι προοπτικές για υψηλή και σταθερή ανάπτυξη και για αύξηση της απασχόλησης είναι ευνοϊκές

Το 1999 ήταν έτος ιδιαίτερα σημαντικό για την ελληνική οικονομία. Πρώτη φορά
μετά δεκαετίες διαμορφώθηκαν συνθήκες νομισματικής σταθερότητας.

Με την ολοκλήρωση της πολύχρονης φάσης σταθεροποίησης της οικονομίας, είναι
χρήσιμο, παράλληλα με την αξιολόγηση της οικονομίας και της πολιτικής που
ασκήθηκε κατά το προηγούμενο έτος, να εξεταστούν η μεγάλη πρόοδος προς τη
σταθερότητα κατά την τελευταία δεκαετία και οι νέες δυνατότητες αλλά και
προκλήσεις για την ελληνική οικονομία.

Οι εγχώριες πληθωριστικές πιέσεις εξασθένησαν σημαντικά και σταθερά κατά το
προηγούμενο έτος.

Η υποχώρηση του πυρήνα του πληθωρισμού το 1999 οφείλεται στη νομισματική και
οικονομική πολιτική που ασκήθηκε, στις ευνοϊκές εξελίξεις στην αγορά εργασίας
και, σε μικρότερο βαθμό, στην επίδραση ειδικών και εξωγενών παραγόντων. Η
νομισματική πολιτική ειδικότερα διατήρησε, και σε ορισμένες περιόδους
ενίσχυσε, την αντιπληθωριστική της κατεύθυνση.

Όσον αφορά το μέλλον, οι προοπτικές για τη διαμόρφωση του μέσου ετήσιου ρυθμού
του πληθωρισμού το 2000 σε επίπεδο που δεν θα υπερβαίνει αισθητά το 2% είναι
ευνοϊκές. Η διαμόρφωση του πληθωρισμού το 2000 θα επηρεαστεί από την
αναπόφευκτη σταδιακή σύγκλιση των εγχώριων επιτοκίων προς τα επιτόκια της
ζώνης του ευρώ και από την προσέγγιση της τρέχουσας ισοτιμίας της δραχμής προς
την κεντρική της ισοτιμία, εν όψει της συμμετοχής της Ελλάδας στο τελικό
στάδιο της ΟΝΕ. Η ανατίμηση, τον Ιανουάριο του 2000, της κεντρικής ισοτιμίας
της δραχμής έναντι του ευρώ στον ΜΣΙ ΙΙ υπολογίζεται ότι θα συμβάλει ώστε ο
μέσος ετήσιος ρυθμός πληθωρισμού να είναι τουλάχιστον κατά μισή εκατοστιαία
μονάδα χαμηλότερος από ό,τι αν δεν είχε μεταβληθεί η κεντρική ισοτιμία. Η
σταδιακή σύγκλιση των επιτοκίων όμως θα αμβλύνει βαθμιαία τον αντιπληθωριστικό
χαρακτήρα τής νομισματικής πολιτικής, αν και εκτιμάται ότι η επίδραση στη
συνολική ζήτηση και στον πληθωρισμό θα είναι περιορισμένη το 2000, επειδή η
τόνωση της ζήτησης θα αντισταθμιστεί εν μέρει από τη μείωση των εισοδημάτων
από τόκους. Σε κάθε περίπτωση, η σταθερότητα των τιμών είναι δύσκολο να
διασφαλιστεί το 2000 μόνο με την άσκηση νομισματικής πολιτικής. Είναι όμως
εφικτή, εφόσον εφαρμοστεί με συνέπεια η οικονομική και διαρθρωτική πολιτική
που έχει προγραμματιστεί και εφόσον οι μισθολογικές εξελίξεις και η
τιμολογιακή πολιτική των επιχειρήσεων συμβάλουν στη διαμόρφωση συνθηκών
σταθερότητας των τιμών.

Η δημοσιονομική θέση της χώρας βελτιώθηκε περαιτέρω το 1999 και στήριξε τη
διαμόρφωση συνθηκών σταθερότητας στην οικονομία. Το έλλειμμα της γενικής
κυβέρνησης, σε εθνικολογιστική βάση, περιορίστηκε κατά μία εκατοστιαία μονάδα,
περίπου, στο 1,6% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος (ΑΕΠ), δηλαδή στο ήμισυ
περίπου της τιμής αναφοράς (3%) του σχετικού κριτηρίου σύγκλισης της Συνθήκης
και σε επίπεδο ελαφρά υψηλότερο από τον αντίστοιχο μέσο όρο (1,2%) στις χώρες
της ζώνης του ευρώ. Επίσης, το ενοποιημένο χρέος της γενικής κυβέρνησης
μειώθηκε κατά μία εκατοστιαία μονάδα, στο 104,4% του ΑΕΠ, παρά τη σημαντική
αυξητική επίδραση στο χρέος σε συνάλλαγμα από την ανατίμηση του δολαρίου και
του γιεν έναντι της δραχμής. Ο λόγος του χρέους της γενικής κυβέρνησης προς το
ΑΕΠ εξακολουθεί να είναι πολύ υψηλότερος από την τιμή αναφοράς (60%) του
σχετικού κριτηρίου της Συνθήκης και από τον αντίστοιχο μέσο όρο της ζώνης του
ευρώ (72,2%). Η συνεχής όμως μείωση του λόγου του δημόσιου χρέους κατά σχεδόν
7 εκατοστιαίες μονάδες συνολικά στα προηγούμενα τρία έτη οδηγεί στο συμπέρασμα
ότι αυτός «μειώνεται επαρκώς» και «με ικανοποιητικό ρυθμό» και επομένως
κρίνεται ότι ικανοποιείται το σχετικό κριτήριο της Συνθήκης.

Η σταθερότητα της συναλλαγματικής ισοτιμίας, ενώ μπορεί να αποδειχθεί
αποτελεσματικό μέσο αποκλιμάκωσης του πληθωρισμού, δεν μπορεί να διασφαλιστεί
μακροπρόθεσμα, εάν δεν στηρίζεται από νομισματική και, γενικότερα,
μακροοικονομική πολιτική που αποσκοπεί στη διαμόρφωση συνθηκών σταθερότητας
στην εγχώρια οικονομία.

Η σύγκλιση προς τη σταθερότητα και οι ευνοϊκές προσδοκίες των αγορών σχετικά
με τη διατηρησιμότητα της ονομαστικής σύγκλισης στο μέλλον αντανακλώνται στην
εξέλιξη των αποδόσεων των μακροπρόθεσμων τίτλων του Ελληνικού Δημοσίου. Η
διαφορά μεταξύ της απόδοσης των δεκαετών ελληνικών τίτλων και της μέσης
απόδοσης των αντίστοιχων τίτλων των χωρών της Ε.Ε. μειώθηκε, από 510 μονάδες
βάσης στο τέλος του 1997, σε λιγότερο από 100 μονάδες βάσης τον Μάρτιο του
2000.

Το 1999 ήταν το τέταρτο κατά σειρά έτος στο οποίο ο ρυθμός ανάπτυξης της
ελληνικής οικονομίας (3,5%) ήταν σαφώς υψηλότερος από τον ρυθμό ανάπτυξης της
Ε.Ε. (2,3%).

Οι προοπτικές για το τρέχον και τα αμέσως επόμενα έτη είναι σαφώς θετικές. Ο
ρυθμός ανάπτυξης αναμένεται να παραμείνει υψηλότερος από τον αντίστοιχο της
Ε.Ε. και επομένως η διαδικασία της πραγματικής σύγκλισης θα συνεχιστεί.
Συγκεκριμένα, σύμφωνα με το Επικαιροποιημένο Πρόγραμμα Σύγκλισης, το ΑΕΠ θα
αυξηθεί κατά 3,8% εφέτος και περίπου 4% το 2001.

Το 1999, σύμφωνα με τις διαθέσιμες εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του
υπουργείου Εθνικής Οικονομίας, το ποσοστό ανεργίας μειώθηκε ελαφρά στο
10,4-10,5% (στην Ε.Ε. μειώθηκε σε 9,2%), ενώ συνεχίστηκε η άνοδος της
απασχόλησης.

Απαιτείται βελτίωση των συστημάτων γενικής εκπαίδευσης και επαγγελματικής
κατάρτισης, ώστε οι νέοι να αποκτούν γνώσεις και δεξιότητες που θα τους
επιτρέπουν να ανταποκρίνονται στη ζήτηση για διάφορες ειδικότητες, η οποία
συνεχώς μεταβάλλεται λόγω των τεχνολογικών εξελίξεων. Επίσης, η τόνωση και της
προσφοράς εργασίας από νέους μπορεί να επιτευχθεί με τη μείωση της φορολογικής
επιβάρυνσης της εργασίας, ιδίως της σχετικά ανειδίκευτης και χαμηλά
αμειβόμενης, καθώς και με την ενίσχυση των κινήτρων για απασχόληση και
κατάρτιση μέσω φορολογικών ρυθμίσεων ή ειδικών παροχών, ενώ η δημιουργία
θέσεων εργασίας για νέους μπορεί να ενθαρρυνθεί με την ελάφρυνση του κόστους
εργασίας για τις επιχειρήσεις. Παράλληλα, η μείωση του αριθμού των μακροχρόνια
ανέργων απαιτεί περισσότερη έμφαση στη «διά βίου μάθηση», δηλαδή στη συνεχή
ανανέωση των δεξιοτήτων. Απαιτείται, τέλος, μεγαλύτερη ελαστικότητα του χρόνου
εργασίας και ευκαμψία των συνολικών αμοιβών, καθώς και αποτελεσματικότερη
αντιστοίχιση της προσφοράς και της ζήτησης στην αγορά εργασίας. Πρέπει πάντως
να σημειωθεί ότι η αξιολόγηση του βαθμού ευελιξίας της ελληνικής αγοράς
εργασίας δεν πρέπει να στηρίζεται μόνο στις θεσμικές ρυθμίσεις (ορισμένες από
τις οποίες παραμένουν περιοριστικές) αλλά και στις πραγματικές συνθήκες.

Η νομισματική πολιτική διατήρησε τον αντιπληθωριστικό της χαρακτήρα το 1999,
συμβάλλοντας αποφασιστικά στη δημιουργία συνθηκών μακροοικονομικής
σταθερότητας, στην προώθηση της σύγκλισης της ελληνικής οικονομίας με τις
οικονομίες των χωρών της ζώνης του ευρώ και την ικανοποίηση των σχετικών
κριτηρίων για την ένταξη της Ελλάδος στην ευρωπαϊκή νομισματική ένωση.

Η σταθερότητα του γενικού επιπέδου των τιμών παραμένει ο κύριος στόχος της
νομισματικής πολιτικής και για το 2000. Η συναλλαγματική ισοτιμία της δραχμής
έναντι του ευρώ εξακολουθεί να αποτελεί τον ενδιάμεσο στόχο της νομισματικής
πολιτικής, με σημείο αναφοράς τη νέα κεντρική ισοτιμία, όπως αυτή διαμορφώθηκε
μετά την προσαρμογή της στις 17 Ιανουαρίου του τρέχοντος έτους.

Η ένταξη της χώρας μας στη ζώνη του ευρώ θα επηρεάσει καθοριστικά τη
λειτουργία και τις επιδόσεις της ελληνικής οικονομίας. Η υιοθέτηση του ευρώ θα
προκαλέσει σημαντική μεταβολή του οικονομικού περιβάλλοντος, θα αποφέρει οφέλη
και θα δημιουργήσει ευκαιρίες, αλλά παράλληλα θα θέσει περιορισμούς και θα
αναδείξει προκλήσεις για την οικονομική πολιτική. Οι επιδόσεις της οικονομίας
τα επόμενα χρόνια θα εξαρτηθούν συνεπώς από την ικανότητα του ιδιωτικού τομέα
και των οικονομικών Αρχών να εξασφαλίσουν τα δυνητικά οφέλη, να αξιοποιήσουν
τις ευκαιρίες, να προσαρμοστούν επιτυχώς στους περιορισμούς και να
αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά τις νέες προκλήσεις. Τα κρίσιμα θέματα για τη
μετά την ένταξη στην ΟΝΕ εποχή είναι οι συνέπειες της εισαγωγής του ενιαίου
νομίσματος, αφενός για τη νομισματική σταθερότητα και αφετέρου για την
επιτάχυνση της οικονομικής ανάπτυξης και επομένως την προοπτική πραγματικής
σύγκλισης της ελληνικής οικονομίας την επόμενη δεκαετία.

Στο νέο περιβάλλον που θα διαμορφωθεί με τη σταθεροποίηση της ελληνικής
οικονομίας και την ένταξή της στη ζώνη του ευρώ, οι κύριοι στόχοι της
οικονομικής πολιτικής θα είναι η επιτάχυνση του ρυθμού οικονομικής ανάπτυξης,
η σύγκλιση του βιοτικού επιπέδου στην Ελλάδα προς το μέσο βιοτικό επίπεδο στην
Ευρωπαϊκή Ένωση και η καταπολέμηση της ανεργίας. Οι στόχοι αυτοί πρέπει βέβαια
να επιτευχθούν παράλληλα με τη διασφάλιση της σταθερότητας των τιμών.
Επιπλέον, η οικονομική πολιτική πρέπει να έχει τη δυνατότητα να σταθεροποιεί
τις διακυμάνσεις της οικονομικής δραστηριότητας που ενδέχεται να εκδηλωθούν
στο μέλλον, σε περίπτωση εξωγενών διαταράξεων ή εξαιτίας της επίδρασης του
οικονομικού κύκλου και της συντελούμενης αναδιάρθρωσης της ευρωπαϊκής
οικονομίας.

Είναι αυτονόητο ότι οι ανωτέρω στόχοι δεν είναι δυνατόν να επιδιωχθούν με την
άσκηση εθνικής νομισματικής και συναλλαγματικής πολιτικής, εφόσον μετά την
υιοθέτηση του ευρώ η νομισματική πολιτική που θα εφαρμόζει η Τράπεζα της
Ελλάδος θα είναι η ενιαία ευρωπαϊκή νομισματική πολιτική. Συνεπώς, οι στόχοι
για την ανάπτυξη και την απασχόληση θα πρέπει να επιδιωχθούν με μέτρα
διαρθρωτικής και δημοσιονομικής πολιτικής.

Οι προοπτικές για υψηλή και σταθερή ανάπτυξη και για αύξηση της απασχόλησης
είναι ευνοϊκές. Η πρόβλεψη αυτή στηρίζεται σε τρεις διαπιστώσεις.

Πρώτον, οι εγχώριες συνθήκες σταθερότητας που έχουν δημιουργηθεί και η
επικείμενη ένταξη της χώρας στη ζώνη του ευρώ διαμορφώνουν περιβάλλον που
γενικά θα προαγάγει την ανάπτυξη. Δεύτερον, η κυβέρνηση έχει υιοθετήσει αυτό
τον στόχο και έχει δεσμευθεί να τον επιτύχει. Επίσης, όλες οι πολιτικές
δυνάμεις του τόπου και η ελληνική κοινωνία στηρίζουν την επίτευξή του, ενώ και
η Ευρωπαϊκή Ένωση, στη Σύνοδο Κορυφής της Λισαβώνας, ανέδειξε την οικονομική
ανάπτυξη, αφενός, και τη μείωση της ανεργίας, αφετέρου, ως βασικές
προτεραιότητες της πολιτικής. Τρίτον, υπάρχει ανθρώπινο δυναμικό, το οποίο,
εφόσον αξιοποιηθεί και ενεργοποιηθεί, θα αποτελέσει τον κύριο συντελεστή της
αναπτυξιακής διαδικασίας. Οι διαπιστώσεις αυτές δεν πρέπει βέβαια να οδηγούν
στο συμπέρασμα ότι η επίτευξη των στόχων είναι εύκολη υπόθεση. Η διατηρήσιμη
και ταχύρρυθμη ανάπτυξη απαιτεί, όπως υποστηρίχθηκε, διαρθρωτικές προσαρμογές
σε πολλούς τομείς, καθώς και συνέχιση της προσπάθειας για πλήρη δημοσιονομική
εξυγίανση κατά τα επόμενα έτη. Επιπλέον, η ανάπτυξη θα πρέπει να επιτευχθεί
στο έντονα ανταγωνιστικό περιβάλλον της ευρωπαϊκής Οικονομικής και
Νομισματικής Ένωσης και σε αυτό που διαμορφώνει η νέα οικονομία της
τεχνολογίας και της γνώσης.