[ ΤΟ ΣΤΙΓΜΑ ΤΗΣ ΗΜΕΡΑΣ ]

Τέλος λοιπόν. Αυλαία της προεκλογικής περιόδου, χωρίς παράτες, φανφάρες και
ταρατατζουμ. Ήσυχα. Ακριβώς, όπως άνοιξε. Κι ανεξάρτητα από το αυριανό
εκλογικό αποτέλεσμα, ήδη, υπάρχει νικητής. Κι αυτός δεν είναι άλλος από τους
ίδιους τους πολίτες. Που αρνήθηκαν να μπουν στη λογική της σύγκρουσης και δεν
έδωσαν περιθώριο στα μεγάλα κόμματα να μας γυρίσουν πίσω, δεκαπέντε χρόνια
πριν. Τότε δηλαδή που ήταν συνεχείς οι συγκρούσεις στους δρόμους. Ένταση
μηδέν, λοιπόν. Και η πόλωση τότε, πώς μας προέκυψε; Αυτό είναι ένα θέμα που θα
το πιάσουμε μετά τις εκλογές. Το πώς δηλαδή οι εκλογές αυτές απέκτησαν ξαφνικά
χαρακτήρα δημοψηφίσματος. Και να πεις ότι το επεδίωξαν τα κομματικά επιτελεία;
Τα διλήμματα ήθελαν να προβάλουν. Και τους προέκυψε δημοψήφισμα. Σημίτης ή
Καραμανλής;

Φως και σκοτάδι

Δεν είναι η πρώτη φορά βέβαια που ο λαός καλείται να επιλέξει σε ένα (τεχνητό
ή αληθινό) δημοψήφισμα. Έχει συμβεί, και προφανώς θα ξανασυμβεί. Το 1985, ο
μακαρίτης ο Ανδρέας Παπανδρέου είχε αποδεχθεί την εισήγηση του Μένιου
Κουτσόγιωργα να προσδοθεί στις εκλογές εκείνου του χρόνου χαρακτήρας
αναμέτρησης του φωτός (που αντιπροσώπευε το ΠΑΣΟΚ) με το σκότος (που
αντιπροσώπευε η Ν.Δ. του Κ. Μητσοτάκη). Η επικράτηση του ΠΑΣΟΚ ήταν άνετη,
αλλά η προεκλογική περίοδος ήταν τόσο σκληρή, που τα αιματηρά επεισόδια
διαδέχονταν το ένα το άλλο. Ευτυχώς η πρόοδος και του πολιτικού μας συστήματος
ήταν τέτοια που η αντιπαράθεση των δύο μεγάλων κομμάτων είχε φθίνουσα πορεία.
Και φτάσαμε στην παρούσα προεκλογική περίοδο που δεν άνοιξε μύτη! Γίναμε
Ευρώπη, αδέρφια…

Τέλος εποχής

Υπάρχουν βεβαίως και οι νοσταλγοί του παρελθόντος. Εκείνοι που έζησαν τις
αναμετρήσεις των προηγούμενων δεκαετιών και σου λένε ότι τους λείπει “το άρωμα
των εκλογών” εκείνης της εποχής. Με τις μεγάλες συγκεντρώσεις, τις τεράστιες
εσωτερικές μετακινήσεις, τα γιγαντιαία ­ σε όλα ­ μεγέθη. Απόπειρες βέβαια να
υπάρξουν ορισμένα τέτοια χαρακτηριστικά και στις τωρινές εκλογές έγιναν. Λόγου
χάρη η Ν.Δ. στην προχθεσινή της συγκέντρωση στο Ολυμπιακό Στάδιο προσπάθησε να
κινητοποιήσει κόσμο από τα 2/3 της χώρας ­ από τη Μακεδονία και κάτω. Και τα
κατάφερε με σχετική επιτυχία. Πολλά πούλμαν ήταν μισογεμάτα, αρκετά δεν
μετακινήθηκαν καν, διότι δεν βρέθηκε κόσμος να έρθει στην Αθήνα. Το ότι τώρα
συνέβησαν διάφορα ευτράπελα, όπως με εκείνον τον παππού από την Καλαμάτα τον
οποίο ξέχασαν στο Ολυμπιακό Στάδιο, απλώς επιβεβαιώνει τη δυσκολία της
επιχείρησης. Και προσυπογράφει το τέλος μιας εποχής…

Ήταν καλύτερες

Οι συγκεντρώσεις του ΠΑΣΟΚ, από την άλλη πλευρά, έγινε προσπάθεια να μοιάσουν
με εκείνες, τις ανεπανάληπτες, του Ανδρέα Παπανδρέου. Όπου κι αν πήγα, σ’
αυτές τις εκλογές ­ με εξαίρεση το Ηράκλειο, όπου δεν υπάρχει μέτρο σύγκρισης
με εκείνες τις συγκεντρώσεις, μονίμως η φράση που διατύπωναν τα τοπικά στελέχη
ήταν η εξής: “Μην το ψάχνετε, αυτή η συγκέντρωση μόνο με τις συγκεντρώσεις του
’81 μπορεί να συγκριθεί”! Παντού. Από τη Ρόδο ως τη Θεσσαλονίκη, κι από την
Πάτρα ως τα Γιάννενα και την Κοζάνη. Στην καλύτερη περίπτωση μπορούσες να
ακούσεις και τη φράση “είναι η καλύτερη συγκέντρωση που έχουμε κάνει μετά το ‘
89”. Μερικοί πιο μετριοπαθείς έλεγαν ότι “είναι πολύ καλύτερη από το 1996, και
τις ευρωεκλογές”. Ποια εκδοχή ήταν ­ συνήθως ­ πιο κοντά στην αλήθεια; Ασφαλώς
η τρίτη. Οι συγκεντρώσεις ήταν πολύ καλύτερες σε σχέση με το πρόσφατο
παρελθόν. Τίποτε περισσότερο…

Απέφυγαν συγκρίσεις

Της Νέας Δημοκρατίας, τώρα, δεν ήταν καν πολύ καλύτερες. Και δεν είναι τυχαίο
ότι όπου μπορούσαν οι άνθρωποι απέφυγαν τη σύγκριση. Είτε κατέφευγαν σε
κλειστούς χώρους. Όπου ο Στέφανο Σαρντίνι μπορούσε να κινήσει καλύτερα τις
κάμερες, και να δείξει “το μέγα πλήθος και το μέγα πάθος” που είχε ανάγκη ο Κ.
Καραμανλής.

Όπου όμως κατέφυγαν σε ανοιχτές συγκεντρώσεις, η σύγκριση πάλι ήταν
καταλυτική. Στον Πύργο για παράδειγμα, η Ν.Δ. έκοψε την πλατεία στη μέση για
να μιλήσει ο αρχηγός. Και στη Θεσσαλονίκη στήθηκαν δύο εξέδρες καταμεσής της
πλατείας Αριστοτέλους για να πιεσθεί το πλήθος προς τη θάλασσα και προς το
άγαλμα του Βενιζέλου. Τρικ δηλαδή. Όλως απαραίτητα για να φανεί η εικόνα στα
μερικά δευτερόλεπτα που καταλαμβάνει η είδηση στο πλαίσιο ενός δελτίου
ειδήσεων. Τα συγκεκριμένα δευτερόλεπτα είναι αναμφίβολα τα πιο ακριβά
δευτερόλεπτα που έχουν πληρωθεί στην τηλεόραση. Όχι μόνο της Ν.Δ., αλλά και
του ΠΑΣΟΚ βέβαια…

Χάθηκε το μέτρο

Διότι όλα είναι μια εντύπωση. Η προσλαμβάνουσα εντύπωση του τηλεθεατή. Ο
οποίος πρέπει να πεισθεί ότι αυτό που βλέπει, και το οποίο συνήθως είναι
κατασκευασμένο, ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Είναι η μεγάλη ιστορία της
“φούσκας” που θα χαρακτηρίσει αυτές τις εκλογές όσο τίποτε άλλο. Και έκανε τα
κόμματα, και ειδικά τα δύο μεγαλύτερα, να μετανιώσουν για την ώρα και τη
στιγμή που συγκατένευσαν στην επιβολή της απαγόρευσης για τη δημοσίευση
δημοσκοπήσεων τις τελευταίες 15 ημέρες πριν από τις εκλογές. Η απαγόρευση και
μόνο αυτή εξέθρεψε ένα πλήθος φημών, που λίγο έλειψε να δηλητηριάσει το
δημόσιο βίο. Όλοι, μα όλοι, είχαν “μια έγκυρη πληροφορία”, για ένα “μυστικό
γκάλοπ” που δίνει “καθαρό προβάδισμα” στο ένα ή το άλλο κόμμα ­ από τα δυο
μεγάλα. Και κανείς δεν καθόταν να σκεφθεί το απλό, ότι “τι σόι μυστικό γκάλοπ
είναι αυτό για να το μάθω εγώ;”. Αλλά για να σκεφθεί ο καθένας μας κάτι
τέτοιο, πρέπει πρώτα να αυτο-μετρηθεί. Να κάνει τεστ στο κρίσιμο πεδίο του
μέτρου. Να αναρωτηθεί αν διαθέτει το “γνώθι σαυτόν”. Γιατί μπορεί να υπάρχει
νικητής σ’ αυτές τις εκλογές, υπάρχει όμως και ηττημένος: είναι το μέτρο…

Χρώμα και φαντασία

Μετρήσιμο μέγεθος είναι και η συμμετοχή των γυναικών στα ψηφοδέλτια των
κομμάτων. Ποσοστά που μας προσβάλλουν ως κοινωνία, και τις γυναίκες ως φύλο.
Το βασικό σύνθημα των γυναικών πολιτικών που διαμαρτύρονται για την μικρή,
ελάχιστη, συμμετοχή ομοφύλων τους στα ψηφοδέλτια είναι το εξής: σκέφτεστε τον
εφιάλτη ενός κόσμου που θα είχε 94% άνδρες και μόνο 6% γυναίκες; Πραγματικά
εφιαλτικός κόσμος. Αλλά όση ευθύνη αναλογεί στους πολιτικούς αρχηγούς για τις
επιλογές τους, άλλη τόση ανήκει και στις ίδιες τις γυναίκες. Που ως ψηφοφόροι,
είναι αποδεδειγμένο, επιλέγουν άνδρες υποψηφίους!

Αυτή τη φορά πάντως, ας κάνουν την υπέρβαση, ανεξάρτητα από ποιο κόμμα
στηρίζουν: ας επιλέξουν γυναίκες! Να αποκτήσει χρώμα και φαντασία η εξουσία.
Αρκετά γκρίζα είναι από μόνη της…