Γυναίκες, «επιτυχία» και ψηφοδέλτια

Πολύς λόγος γίνεται τελευταία για τις δυσκολίες των κομμάτων στην εξεύρεση
γυναικών υποψηφίων για τα ψηφοδέλτιά τους. Όμως το πρόβλημα είναι αλλού: Η
γυναίκα «εν τοις πράγμασιν» εμποδίζεται να κάνει την πορεία ­ όχι τη στενά
πολιτική, την όποια πορεία ­ που είναι αυτονόητη για κάθε άνδρα και που
ενδεχομένως οδηγήσει κάποτε και σε ψηφοδέλτιο. Η έλλειψη γυναικών στα
ψηφοδέλτια είναι το σύμπτωμα, το πρόβλημα είναι η στέρηση της πορείας που θα
οδηγούσε σε διάκριση, προβολή και ενδεχομένως συμμετοχή στα κοινά. Διότι
γυναίκες με γνώση, συγκρότηση και προσωπικότητα, γυναίκες «μάχιμες», υπάρχουν.
Αντίστοιχα προβεβλημένες γυναίκες δεν υπάρχουν.

Ακριβώς την εν τοις πράγμασι στέρηση της δυνατότητας πορείας και διάκρισης των
«μάχιμων» γυναικών αναγνώρισε πριν από σχεδόν δυόμισι χρόνια το Δικαστήριο της
Ευρωπαϊκής Ένωσης, εκδίδοντας στις 11-11-1997 (υπόθεση Marschall, C-409/95),
εν ολομελεία, ομόφωνα και με αμιγώς ανδρική σύνθεση, μια απόφαση που αλλού μεν
έγινε πρωτοσέλιδο (π.χ. εφημερίδα «Frankfurter Rundschau» της 12-11-1997), εδώ
δε ούτε στα «ψιλά» δεν φαίνεται να πέρασε. Τι λέει αυτή η απόφαση; Με απλά
λόγια τα εξής:

Πρώτον, το δικαστήριο αναγνωρίζει αυτό που εκατομμύρια γυναίκες βιώνουν
καθημερινά, ότι δηλαδή ύστερα από αγώνες ναι μεν θεσπίστηκαν (στην Ελλάδα επί
ΠΑΣΟΚ) νόμοι που επιτάσσουν την ίση μεταχείριση ανδρών και γυναικών, όμως η
πραγμάτωση της ίσης μεταχείρισης εμποδίζεται από βαθιά ριζωμένες, κρυφές
προκαταλήψεις, «στην πράξη (σ.σ.: δηλαδή όχι νομικές) ανισότητες που μπορούν
να υφίστανται στην πραγματικότητα της κοινωνικής ζωής». «Το γεγονός ότι δύο
υποψήφιοι διαφορετικού φύλου έχουν ίσα προσόντα δεν σημαίνει από μόνο του ότι
έχουν ίσες ευκαιρίες», αφού στην πραγματικότητα «σε περίπτωση ισότητας
προσόντων οι εργοδότες τείνουν να προάγουν κατά προτίμηση άνδρες και όχι
γυναίκες». Οι παραπάνω φράσεις δεν προέρχονται από κείμενο φεμινιστικής
οργάνωσης, αλλά αποτελούν σκεπτικό της απόφασης.

Δεύτερον και σπουδαιότερον, ακριβώς για να «αντισταθμιστούν οι επιζήμιες
συνέπειες που απορρέουν για τις γυναίκες από την παραπάνω στάση και
συμπεριφορά» το δικαστήριο, ερμηνεύοντας το ευρωπαϊκό δίκαιο, επιτρέπει κατ’
αποτέλεσμα στα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης (δηλαδή και στην Ελλάδα) τη
θέσπιση θετικών μέτρων υπέρ των γυναικών, και μάλιστα επιτρέπει τη θέσπιση
ποσόστωσης 50% (!). Το δικαστήριο διαπιστώνει ότι τέτοια μέτρα «παρ’ όλον ότι
κατά τα φαινόμενα εισάγουν διακρίσεις, σκοπούν πράγματι στην εξάλειψη ή στη
μείωση των εκδηλουμένων στην πράξη ανισοτήτων». Πιο συγκεκριμένα, το
δικαστήριο του Λουξεμβούργου, ανατρέποντας προηγούμενη αντίθετη νομολογία του,
έκρινε ότι είναι σύμφωνη με το ευρωπαϊκό δίκαιο, διάταξη του
δημοσιοϋπαλληλικού κώδικα του γερμανικού κρατιδίου της Βόρειας Ρηνανίας –
Βεστφαλίας, με την οποία επιβάλλεται η παραπάνω ποσόστωση. Σημειωτέον ότι
ανάλογες διατάξεις ισχύουν και σε άλλα γερμανικά κρατίδια, η δε ποσόστωση
αφορά τόσο στους διορισμούς όσο και στις προαγωγές στον δημόσιο τομέα,
περιλαμβανομένων εκείνων στις ανώτατες θέσεις και στα πανεπιστήμια. Σύμφωνα με
τον παραπάνω νόμο λοιπόν μεταξύ συνυποψηφίων με τα ίδια προσόντα πρέπει να
προτιμάται η γυναίκα, για όσον καιρό οι γυναίκες που βρίσκονται στο
συγκεκριμένο επίπεδο ιεραρχίας είναι λιγότερες από τους άνδρες. Εξαίρεση από
τον κανόνα επιτρέπεται μόνον όταν προέχουν λόγοι αναγόμενοι στο πρόσωπο άνδρα
συνυποψηφίου. Αυτή η δυνατότητα εξαίρεσης διευκόλυνε μεν το δικαστήριο στην
αλλαγή της νομολογίας του, το δικαστήριο όμως διευκρινίζει ότι τα κριτήρια της
εξαίρεσης (λόγοι αναφερόμενοι στο πρόσωπο άνδρα συνυποψηφίου) δεν μπορούν να
οδηγούν από την πίσω πόρτα σε δυσμενείς διακρίσεις εις βάρος των γυναικών. Άρα
ισχύει ότι επί ίσων προσόντων τις θέσεις, και τις ανώτατες, τις παίρνουν
βασικά οι γυναίκες. Όλα αυτά συνέβησαν κάπου στην Ευρώπη· στην Ελλάδα τα
πληροφορήθηκαν μόνον όσοι προσπαθούν από μόνοι τους να πληροφορούνται για
τέτοια θέματα.

Σαν να μη μας αφορά κι εμάς το κλίμα που διαμορφώνεται στην Ευρωπαϊκή Ένωση
για το μισό του πληθυσμού της, σαν η Ευρώπη να είναι μόνον άγχος για την ΟΝΕ
και το ευρώ και όχι συνάμα άνοιγμα κοινωνιών και αντιλήψεων. Αν τα κόμματα
ήθελαν πράγματι να αλλάξει η κατάσταση, λύσεις υπάρχουν, και μάλιστα σχετικά
απλές και γρήγορες στην εφαρμογή τους, ιδίως για το εκάστοτε κυβερνών κόμμα.
Ένα μόνον παράδειγμα-ιδέα: Τα διοικητικά συμβούλια των αναρίθμητων εταιρειών,
ιδίως των μεγάλων, που ελέγχει το Δημόσιο είναι στεγανά για τις γυναίκες.
Τίποτε όμως, πλην της προκατάληψης, δεν εμποδίζει τον μέτοχο-Δημόσιο να ορίζει
ως εκπροσώπους του στα Δ.Σ. και γυναίκες, και μάλιστα σε κάθε εταιρεία. Αυτό
δεν χρειάζεται απαραίτητα ούτε νομοθετική ούτε συνταγματική τροποποίηση ούτε
«αστέρια» γυναίκες, αφού από τους αντίστοιχους άνδρες δεν ζητάμε τέτοιο
προσόν. Χρειάζεται όμως βούληση, να αρχίσουμε να εμπλέκουμε στα εν ευρεία
εννοία κοινά το 52% της κοινωνίας μας.

Η Έλενα Α. Καλύβα είναι διδάκτωρ του Πανεπιστημίου της Φρανκφούρτης, δικηγόρος.