ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Το όνειδος των υπηρεσιακών

Σε λίγες ημέρες θα αντικατασταθούν τέσσερις υπουργοί και στη θέση τους θα
διορισθούν τέσσερις υπηρεσιακοί υπουργοί. Θα συνεχιστεί δηλαδή μια πρακτική
που το ελληνικό κράτος ακολουθεί σταθερά μετά τη μεταπολίτευση και η οποία
αποτελεί κατά κυριολεξία ντροπή για τον θεσμικό πολιτισμό της χώρας.

Άρθρο, όπως το σημερινό, είχα γράψει στη στήλη αυτή πριν από τις εκλογές, τόσο
του 1993, όσο και του 1996. Προσπαθούσα και προσπαθώ να επισημάνω, ότι η
πρακτική του διορισμού υπηρεσιακών υπουργών αποτελεί αφενός ύβρι για τον
συνταγματικό μας πολιτισμό και αφετέρου ένα παντελώς άχρηστο προεκλογικό μέτρο
που πρέπει οπωσδήποτε να παύσει να εφαρμόζεται.

Τι φαίνεται να ομολογεί άραγε ένα κράτος, όταν αντικαθιστά τους υπουργούς
Δημόσιας Τάξης, Δικαιοσύνης, Εσωτερικών και Τύπου; Μήπως ότι οι υπουργοί των
ευαίσθητων, ως προς τις εκλογές, υπουργείων με τη δραστηριότητά τους θα
αλλοίωναν ή θα νόθευαν τη βούληση του εκλογικού σώματος; Και η θέση απλώς
αυτού του ερωτήματος ή του προβληματισμού υπονομεύει την εικόνα ενός
δημοκρατικού και σύγχρονου κράτους. Τα παλαιότερα χρόνια, πριν από τη
μεταπολίτευση του 1974, όταν η διενέργεια ανόθευτων εκλογών αποτελούσε
ζητούμενο και στόχο προς κατάκτηση για το ελληνικό κράτος, τότε ο διορισμός
υπηρεσιακών υπουργών αποτελούσε μια δήθεν γενναιοδωρία των τότε κυβερνήσεων
και μια προσπάθεια εξωραϊσμού της αντιδημοκρατικής τους λειτουργίας.

Μετά τη μεταπολίτευση, όμως, ο διορισμός υπηρεσιακών κυβερνήσεων επιβίωσε
απλώς ως κατάλοιπο ενός κακού παρελθόντος. Το ελληνικό κράτος κατέστη
πραγματικά δημοκρατικό. Όλες οι εκλογές, ακόμη και αυτές του 1974, διεξήχθησαν
με πολύ καλό έως και με άψογο τρόπο. Η πλειοψηφία του λαού μετατρέπεται πλέον
σε κοινοβουλευτική πλειοψηφία δίχως βία, νοθεία και σοβαρές εκλογικές
παραβάσεις. Η Ελλάδα ως προς τα ζητήματα των εκλογικών αναμετρήσεων ανήλθε
στις ανώτατες θέσεις των δημοκρατικών χωρών του ΟΗΕ. Συνεπώς, εύλογα κανείς
αναρωτιέται τι ακριβώς εξυπηρετεί η πρακτική του διορισμού υπηρεσιακών
υπουργών. Αφού ο διορισμός αυτός ως συμβολισμός λειτουργεί υπονομευτικά για
την εικόνα της λειτουργίας του ελληνικού κράτους, άραγε μήπως η συνέχιση της
εφαρμογής του μας βοηθάει να επιλύσουμε κάποια ειδικότερα θέματα που αφορούν
τη διενέργεια των εκλογών και την πολιτική;

Η απάντηση εδώ είναι σαφής και άμεση: ο διορισμός των υπηρεσιακών υπουργών δεν
βοηθά σε απολύτως κανένα ζήτημα. Αντίθετα μάλιστα, ο διορισμός υπηρεσιακών
υπουργών δημιουργεί καθυστερήσεις στη διεκπεραίωση τρεχουσών υποθέσεων που
υπάγονται στην αρμοδιότητα των υπουργείων Δημόσιας Τάξης, Δικαιοσύνης, Τύπου
και Εσωτερικών.

Για να πειστεί ακόμη και ο πιο δύσπιστος για την ορθότητα των σκέψεων που
μόλις εκτέθηκαν, πρέπει να επισημανθεί ότι οι υπηρεσιακοί υπουργοί δεν έχουν
καμία σχέση με τις υπηρεσιακές κυβερνήσεις. Σύμφωνα με το άρθρο 37 του
Συντάγματος, υπηρεσιακή κυβέρνηση διορίζεται μόνο επί παραιτήσεως μιας
πολιτικής κυβέρνησης και μόνο στην περίπτωση όπου τα πολιτικά κόμματα δεν
συμφωνούν να σχηματίσουν οικουμενική κυβέρνηση, με αποκλειστικό αντικείμενο τη
διενέργεια των εκλογών. Δηλαδή η υπηρεσιακή κυβέρνηση εδώ αποτελεί την κατά
κυριολεξία έσχατη λύση.

Η οριστική διακοπή, ωστόσο, της πρακτικής του διορισμού υπηρεσιακών υπουργών
αποτελεί δύσκολο εγχείρημα για μια κυβέρνηση, εν όψει εκλογών. Κατανοώ ασφαλώς
πως οποιαδήποτε κυβέρνηση επιχειρήσει πρώτη να απαλλάξει τη χώρα από αυτή την
αρνητικότατη πρακτική κινδυνεύει να ακούσει τα «εξ αμάξης» από τα κόμματα της
αντιπολίτευσης. Επειδή, όμως, πρέπει κάποια στιγμή να τελειώνουμε με το
όνειδος των υπηρεσιακών υπουργών, θα μπορούσε ίσως η αντιπολίτευση να κάνει
την αρχή.

Ο Ανδρέας Ν. Λοβέρδος είναι αναπληρωτής καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στο
Πάντειο Πανεπιστήμιο.