Αγορά εναντίον πολιτικής

Το ερώτημα ποιο είναι το μέλλον της πολιτικής στον 21ο αιώνα ανοίγει ένα
από τα σημαντικότερα ζητήματα που θα απασχολήσουν τις γενιές που έρχονται. Ήδη
έχουν επισυμβεί σημεία και τέρατα στον, ούτως ή άλλως, ναρκοθετημένο χώρο της
πολιτικής. Η παγκοσμιοποίηση ως παναμερικανισμός πλέον, τείνει να γίνει
κυρίαρχη κατάσταση.

Το διεθνές πολιτικό σύστημα εξαιτίας αυτών των αλλαγών περνά σε μία φάση
πρωτοφανέρωτων δυσλειτουργιών. Η εξασθένιση του κράτους οδηγεί στην
αναποτελεσματικότητά του και κατ’ ακολουθίαν στην αναξιοπιστία του. Η αγορά,
και προπαντός η χρηματιστηριακή αγορά, γίνεται ο κυρίαρχος μοχλός δράσης. Η
αγορά αποφασίζει, η πολιτική διαχειρίζεται. Η κατανομή ισχύος έχει
αντιστραφεί. Η παρακμή του κράτους συνεπάγεται την παρακμή της πολιτικής. Το
αμερικανικό μοντέλο πολιτικής εξάγεται και επιβάλλεται άνετα. Ολοένα και πιο
πολύ και πιο εκτεταμένα. Ευθύβολη η παρατήρηση του Dudley Fisburn στον
«Economist» (Ο Κόσμος το 2000, σ. 7), ότι στις ΗΠΑ γίνεται μια πολυδάπανη
καμπάνια, προκειμένου να αναδειχθούν δύο σχεδόν πανομοιότυποι υποψήφιοι, από
τους οποίους θα εκλεγεί ένας που θα είναι ο ανούσιος μέσος όρος των δύο.

Το μέλλον της πολιτικής σχετίζεται με το μέλλον της δημοκρατίας και με το
μέλλον των αξιών ζωής που θα μπορεί κάθε φορά να παράγει ο πολιτισμός μας…
«Εάν το άλας μωρανθή, εν τίνι αλισθήσεται;».

Η νέα μεσαία τάξη

Στα τρομερά επιτεύγματα της παγκοσμιοποίησης εκτός από τη νέα τάξη ως διεθνές
καθεστώς, ανήκει η νέα μεσαία τάξη που διαμορφώνεται στο εσωτερικό κάθε χώρας.
Συγκολλητική της ουσία δεν έχει έναν ορισμένο κώδικα αξιών ζωής από αυτές που
ανέδειξε ο πολιτισμός στους αιώνες: αλλά το καταναλωτικό και πολιτισμικό
μοντέλο που λανσάρει διεθνώς η αμερικανική υποκουλτούρα, μέσα κυρίως από τα
γνωστά σίριαλ. Δεν έχει μνήμη γι’ αυτό μαϊμουδίζει. Δεν έχει ιστορία, καθώς
μέρος μόνο της παραδοσιακής προκατόχου της έχει ενσωματώσει.

Στη χώρα μας υπολογίζεται ότι ανήκουν σ’ αυτήν γύρω στις 400.000 άτομα που
ελέγχουν τους μηχανισμούς διανομής του κοινωνικού πλούτου από υψηλές
διευθυντικές θέσεις, από την ιδιοποίηση κοινοτικών πόρων και τη
χρηματιστηριακή κερδοσκοπία. Το ιδιαίτερα δυναμικό αυτό κομμάτι, άσχετα προς
την προέλευσή του, δεν εμπνέεται από πολιτικές ιδεολογίες, δεν ενθουσιάζεται
από τους αγώνες, παλαιότερους ή πρόσφατους. Ενδιαφέρεται για το μεγάλο και
εύκολο κέρδος, το οποίο, στο μέτρο που αισθάνεται ότι εξυπηρετείται καλύτερα,
προσδιορίζει και την «εκλογική» του τοποθέτηση. Είναι προφανές ότι η
παράμετρος αυτή αποτελεί ένα ακόμη νέο δεδομένο στην ήδη βεβαρημένη κατάσταση
της πολιτικής λειτουργίας.

Βεβαίως, το φαινόμενο αυτό εντάσσεται στις ραγδαίες αλλαγές που επέρχονται
στην όλη δομή της ελληνικής κοινωνίας.

Το άτιμο παιχνίδι παράκαμψης και ταυτόχρονα υποβάθμισης της πολιτικής
συνεχίζεται ακάθεκτα. Οι υπερεθνικές (πολυεθνικές ονομάζονται ακόμη) εταιρείες
δεν αρκούνται στην ποδηγέτηση των πολιτικών, απεργάζονται την κατάργησή τους,
κατευθύνουν την αρμοδιότητα της λήψης των μεγάλων πολιτικών και οικονομικών
αποφάσεων από τις εθνικές κυβερνήσεις στους υπερεθνικούς φορείς. Και αυτούς
του απολύτου ελέγχου.

Περιφρόνηση των πολιτικών

Στη νέα γενιά της Ευρώπης και όχι μόνο περνάει εύκολα η λογική της
περιφρόνησης πολιτικών και πολιτικής. Τα παιδιά «πιστεύουν πως η υπόθεση
βρωμάει, ότι είναι, λέει, όλοι τους κλέφτες που λένε ψέματα ακόμη και στον
ύπνο τους, ενώ οι απλοί άνθρωποι δεν μπορούν να κάνουν τίποτε για να αλλάξουν
τα πράγματα, αφού την τελευταία λέξη την έχουν πάντα πέντε – έξι μεγάλα
κεφάλια. Έτσι είναι προτιμότερο να ζει κάποιος όσο καλύτερα μπορεί και να
κερδίζει τα ωραία του λεφτουδάκια κι όλα τα άλλα είναι παραμύθια κι όρεξη να
‘χεις να χάνεις τον καιρό σου». Αυτά λέει ο γιος στον πατέρα του, Βάσκο
καθηγητή Fernando Savater, που προσπαθεί να μεταπείσει τον γιο του στο βιβλίο
του «Ας μιλήσουμε για την πολιτική».

Ο κόσμος μας βρίσκεται σε μετάβαση. Οι δυνάμεις που επιδιώκουν να μοναρχήσουν
στον πλανήτη γνωρίζουν τις δυνατότητες της πολιτικής να ματαιώσει τα σχέδιά
τους γι’ αυτό επιδίδονται στη συστηματική υπονόμευση, συρρίκνωση και απαξίωσή
της. Το εθνικό κράτος δοκιμάζεται σήμερα στις ίδιες τις ΗΠΑ, οι οποίες εν
τούτοις είναι η μήτρα της νέας υπερεξουσίας. Της υπερεξουσίας της αγοράς. Η
αγορά αποβλέπει να διαχωρίσει την πολιτική από την κοινωνία και να αχρηστέψει
τον ρόλο της, να περιθωριοποιήσει τους πολιτικούς αγώνες αφαιρώντας τους κάθε
ιδεολογικοπολιτικό κίνητρο εν ονόματι της παγκόσμιας ομογενοποίησης. Έχοντας
στην αποκλειστική της κατοχή τα μεγάλα επικοινωνιακά μέσα πλάθει και
προβάλλει, στην ουσία επιβάλλει, πρότυπα ζωής για την κατάκτηση των οποίων οι
άνθρωποι δεν χρειάζεται να κάνουν αγώνες, να υποβληθούν σε κόπους. Ταυτόχρονα
εισάγει ένα νέο μοντέλο πολιτικού, αυτό του τεχνοκράτη-υπαλλήλου. Οι πολίτες
πρέπει να αντιταχθούν σ’ αυτά με όλη τη δύναμη της ύπαρξής τους.

Κορυφαία λειτουργία

Η πολιτική είναι και πρέπει να παραμείνει κορυφαία λειτουργία και ποιότητα του
πολιτισμού. Ο πολίτης είναι το δρων υποκείμενό της. Από τη γρηγορούσα
ενεργοποίησή των πολιτών εξαρτώνται τα πάντα.

Οι νεοαποικιοκράτες της Δύσεως προκαλούν με τη συμπεριφορά τους, με τους
καταθλιπτικούς όρους δανειοδότησης εκ μέρους του ΔΝΤ. Αλλά η πρόκλησή τους
αυτή μπορεί να αποτελέσει την αφετηρία της ανάδειξης ενός διεθνούς κινήματος
πολιτικού ριζοσπαστισμού ικανού να προσφέρει: στους πολίτες, το χαμένο όραμα
ενός κόσμου πιο δίκαιου και πιο ανθρώπινου, στους πολιτικούς «τα φτερά τα
πρότινά τους τα μεγάλα» και στους νέους όλου του κόσμου τη raison d’ etre, την
αιτία της ζωής τους.