«Παγκοσμιοποίηση» και Ελλάς

Το χαοτικό φαινόμενο της «παγκοσμιοποίησης» αποδίδει στους μεγάλους παίκτες
τεράστια κέρδη, προσφέρεται σε φαντασιώσεις, αλλά και σε φοβίες. Παραλλήλως
όμως, θίγει την εξουσία των κρατών ιδίως των μικρών, αλλοιώνοντας τις πηγές
της και τη συνάρτησή τους με τη λαϊκή θέληση. Γεννήθηκε, όπως είναι ευρύτατα
πλέον γνωστό, από τη ραγδαία ανάπτυξη τεχνολογίας και πολυεθνικών εταιρειών,
που προκάλεσε απελευθέρωση από κρατικούς ελέγχους διασυνοριακής διακίνησης
αδιανόητων όγκων κεφαλαίου και ακώλυτη, χειμαρρώδη κυκλοφορία πληροφοριών. Επί
παντός, σε παγκόσμια διάσταση. Παιχνίδι δηλαδή που παίζεται από ελάχιστους,
πολύ μεγάλους παίκτες: υπερδυνάμεις και ανάλογες πολυεθνικές.

* Δεν πρόκειται, βεβαίως, ν’ ασχοληθώ ­ ούτε δύναμαι άλλωστε ­ με όλες τις
πτυχές του φαινομένου.

Θα περιορισθώ, και μάλιστα σκιαγραφικά, σε ελάχιστες από αυτές, πολιτικής
φύσεως, που αφορούν το κρίσιμο θέμα των αλλοιώσεων εξουσίας και ελέγχων του
κράτους, ως αυτόνομης οντότητας της διεθνούς ζωής.

* Καίριο ερώτημα εφεξής: Ποιος θ’ ασκεί, κατ’ ουσίαν και κατά τύπους, αυτό που
ξέρουμε ως κρατική εξουσία. Διότι βεβαίως οι μεγάλες, πολυεθνικές παρά την
καθοριστική ενίοτε δύναμη επιρροής που διαθέτουν, δεν αρκούν: ούτε ένοπλες
δυνάμεις διαθέτουν, ούτε εκφράζουν συλλογική κανονιστική βούληση διέπουσα την
πληθώρα των βιωτικών σχέσεων. Και επειδή το χάος καραδοκεί όταν καταργείται ή
κάμπτεται η κρατική εξουσία, όπως για αιώνες τη γνώρισε η ανθρωπότητα,
προκύπτει αβίαστα ότι θ’ αναδυθούν νέοι φορείς της είτε από τους κόλπους των
κρατικών ομάδων, είτε «υπερκρατικοί».

Βεβαίως, όταν λέμε «παγκοσμιοποίηση» εννοούμε ιδίως μια «τάση» υπερδυνάμεων να
περιλάβουν όλον τον «κόσμο» υπό τον έλεγχό τους. Αλλά, φυσικά, τούτο δεν είναι
δυνατόν να συμβεί με ολόκληρον τον «κόσμο». Διότι προϋποθέτει κατάργηση της
ενεργού θέλησης όλων των κρατικών – εθνικών ομάδων και την ανάδειξη μίας που
θα ελέγχει το παγκόσμιον.

Είναι, όμως, αδιανόητο ότι κράτη πολυπληθή και ομοιογενή με μακραίωνη ισχυρή
ιστορική συνείδηση και πολιτισμική προσωπικότητα θα δεχθούν να υποταγούν σε
κανονιστική βούληση ανεξάρτητη από εκείνην του λαού τους. Για παράδειγμα, ούτε
η Κίνα θα δεχόταν ποτέ τέτοια αλλοίωση της φυσιογνωμίας της, ούτε η Ινδία.

* Στη σημερινή διεθνή πραγματικότητα παρεμφερή ρόλο διαδραματίζουν μόνον οι
ΗΠΑ. Θα ‘ταν συνεπώς ορθότερο να μιλούσαμε αντί για παγκοσμιοποίηση για
αμερικανοποίηση μικρότερης έκτασης του «κόσμου». Το πράγματι «παγκόσμιον»
παραμένει εκτός ελέγχου ή επιρροής μίας μόνον δύναμης. Συνακόλουθα εύλογο
είναι με την ανάπτυξη περαιτέρω της παγκοσμιοποίησης να αναμένονται βίαιες
συγκρούσεις κοινωνικού χαρακτήρα και ολοκληρωτικές αντιδράσεις. Ή ακόμη και
συγκρούσεις μεγάλων πληθυσμικών ομάδων προς προστασία της πολιτισμικής –
παιδευσιακής προσωπικότητάς τους από τον ομοιομορφισμό που θέλει να επιβάλλει
η αμερικανική εξουσία ή επιρροή, που αποβλέπει, συν άλλοις, σε κατακερματισμό
κρατών και δημιουργία μικροτέρων προς ευκολότερη χειραγώγησή τους. Σημειώνω,
σε παρένθεση, ότι αν αυτή η τελευταία τάση γενικευθεί ούτε οι πολυεθνοτικές
ΗΠΑ είναι άτρωτες. Κάποτε η ύβρις τής αλαζονείας τιμωρείται. Όμως προς το
παρόν η ενότης των ΗΠΑ προστατεύεται από την ευημερία των πολιτών τους,
υπαρκτή ή προσδοκώμενη, και από τη συνείδηση αμερικανικής «νοοτροπίας» που
έχει με τα χρόνια καλλιεργηθεί.

* Εντεύθεν εξηγείται και η σύντονη και σταθερή προσπάθεια της Ουάσιγκτον να
διατηρήσει και επαυξήσει την υπεροπλίαν της, παγκοσμίως. Άλλοτε αντίπαλος ήταν
ο κομμουνισμός, σήμερα μεγάλο μέρος του «κόσμου». (Ας τα βλέπουν κάποιοι
ημέτεροι).

Άλλη παθογένεια του φαινομένου της «παγκοσμιοποίησης» η συρρίκνωση των κρατών
και της εξουσίας τους, σε συνάρτηση με την πολιτισμικά κρίσιμη αποξένωσή της
από τη λαϊκή βούληση. Ελαχιστοποιείται η οντότης και αξιοπρέπεια του ατόμου –
πολίτη και εγκυμονούνται, όπως προανέφερα, κίνδυνοι ολοκληρωτισμού.

Όμως τι κάνει μια μικρή χώρα όπως η Ελλάδα, για να προστατεύσει ανεξαρτησία,
αξιοπρέπεια και ιστορική ταυτότητα. Απομένουν περιθώρια αντιστάσεων ή μήπως το
φαινόμενο άφευκτο πεπρωμένο; Ωστόσο, προσφέρονται διαφυγές. Κυριότερη η
διαφύλαξη της κρατικής οντότητας, κυριαρχίας και ακεραιότητας σε επίπεδο
θέλησης και η τόνωση του πατριωτισμού. Όμως, αυτά τα ερείσματα υπονομεύονται
από τον διάχυτο, παλαιομοδίτικο διεθνισμό – κοσμοπολιτισμό που αυτοπροβάλλεται
σαν εκσυγχρονισμός…

Η αναζωπύρηση της έννοιας της πατρίδας είναι ζωτική ανάγκη επιβίωσης.
Τουλάχιστον να καταλάβουμε τι μας γίνεται. Κάθε περιθώριο αντίστασης να το εξαντλήσουμε.