Δουλεύουν σαν άνδρες και πληρώνονται σαν…γυναίκες

Όλοι είναι ίσοι, αλλά ορισμένοι εξακολουθούν να είναι πιο ίσοι από τους
άλλους: γιατί ποιος περιμένει να δει στην Ευρώπη του ευρώ και των ίσων
ευκαιριών τις γυναίκες να αμείβονται 15% κατά μέσον όρο λιγότερο από τους
άνδρες!

Η ανισότητα στις αμοιβές είναι πάντα εδώ: την υπενθυμίζουν οι στατιστικές
και η πραγματικότητα στην αγορά εργασίας, η καθήλωση των γυναικών στα
χαμηλότερα σκαλοπάτια της ιεραρχίας και η σπανιότητα των εμφανίσεών τους σε
θέσεις με ισχυρές αρμοδιότητες και εξουσίες. «Η εργασία των γυναικών
εξακολουθεί να υποτιμάται και αυτό οφείλεται, μεταξύ άλλων, στην προκατάληψη
που υπάρχει για την ποιότητα αυτής της εργασίας και τις ικανότητες γενικότερα
των γυναικών», επισημαίνει η ευρωβουλευτής και αντιπρόεδρος της Σοσιαλιστικής
Διεθνούς των Γυναικών κ. Άννα Καραμάνου.

Η γυναικεία εργασία, όπως δείχνουν τα αναλυτικά στοιχεία του Κέντρου
Ερευνών για Θέματα Ισότητας αλλά και οι τελευταίες στατιστικές της Γιούροστατ,
εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται με επιφυλακτικότητα και διστακτικότητα από τους
περισσότερους. Ας έκαναν οι γυναίκες τον αιώνα του θριάμβου κατακτώντας και
καταρρίπτοντας το ένα μετά το άλλο όλα σχεδόν τα ανδρικά «άβατα». «Δυστυχώς,
εξακολουθούν να πρέπει να αποδείξουν με δεκαπλάσια προσπάθεια ότι πραγματικά
αξίζουν. Όταν το καταφέρουν όμως, δεν τις σταματάει τίποτα», λέει η κ.
Καραμάνου.

Στον δημόσιο τομέα οι αμοιβές είναι ίσες. Όμως ακόμα και εκεί, είτε μέσω
επιδομάτων που δεν καταβάλλονται είτε μέσω θέσεων (π.χ. δεν προτιμώνται και
τόσο συχνά γυναίκες ως μέλη επιτροπών, οι οποίες αμείβονται εξτρά) τις οποίες
σπάνια καταλαμβάνουν, οι γυναίκες βλέπουν μικρότερους αριθμούς στη μισθοδοσία
τους. Την ίδια στιγμή που ο υπουργός Εργασίας ανακοινώνει (για την πολιτική
επιδομάτων) ότι σύντομα θα υπάρξει εξομάλυνση, ο ιδιωτικός τομέας εξακολουθεί
να είναι ένας σκοτεινός χώρος με την ψαλίδα να ανοιγοκλείνει κατά βούληση του εργοδότη.

Πρασπάθεια: Δέκα φορές μεγαλύτερη πρέπει να καταβάλουν οι γυναικές για να αποδείξουν ότι πραγματικά αξίζουν

Φαινόμενο του σήμερα φαίνεται ότι εξακολουθούν να είναι οι ανισότητες ανάμεσα
σε άνδρες και γυναίκες στον τομέα των αποδοχών. Παρ’ όλο που “πάντες οι
εργαζόμενοι, ανεξαρτήτως φύλου ή άλλης διακρίσεως, δικαιούνται ίσης αμοιβής
για ίσης αξίας παρεχόμενη εργασία”, σύμφωνα με το άρθρο 22 του Ελληνικού
Συντάγματος, φαίνεται πως στην πράξη τα πράγματα είναι διαφορετικά.

Ιδιαίτερα στον ιδιωτικό τομέα οι γυναίκες αμείβονται λιγότερο σε σχέση με τους
άνδρες. Αλλά και στον δημόσιο τομέα, και ενώ κατά βάση οι αμοιβές είναι οι
ίδιες ανεξαρτήτως φύλου, οι ανισότητες μεταξύ ανδρών και γυναικών
επιβεβαιώνονται με έμμεσους τρόπους. Στο Δημόσιο η εξέλιξη των γυναικών στις
βαθμίδες της ιεραρχίας φτάνει ως ένα σημείο. Παράλληλα, συνήθως οι γυναίκες
που δουλεύουν στο Δημόσιο δεν κάνουν υπερωρίες. Έτσι οι αμοιβές τους συνολικά
είναι χαμηλότερες σε σχέση με τις αμοιβές των ανδρών συναδέλφων τους. Επίσης,
όπως λέει στα «ΝΕΑ» η κ. Ζωή Σώκου, μέλος της διοίκησης και επικεφαλής της
Γραμματείας Γυναικών της ΓΣΕΕ, “η επαγγελματική εξέλιξη στο Δημόσιο είναι
μικρή, γιατί οι γυναίκες δεν καταλαμβάνουν ανώτερες και ανώτατες θέσεις στο
Δημόσιο και στις ΔΕΚΟ και παραμένουν χαμηλά αμειβόμενες”, εξηγώντας ότι “τα
πράγματα στο Δημόσιο είναι ακόμη χειρότερα όταν οι γυναίκες προσλαμβάνονται με
συμβάσεις Ιδιωτικού Δικαίου και δεν είναι στο ενιαίο μισθολόγιο. Συνήθως
κάνουν δουλειές… λάντζας και οι αμοιβές τους είναι ακόμη χαμηλότερες από τις
αντίστοιχες των χαμηλά αμειβόμενων γυναικών”.

“Οι γυναίκες δεν έχουν τις ίδιες θέσεις εργασίας με τους άνδρες. Δεν είναι
τυχαίο ότι οι γυναίκες εισέρχονται στην αγορά εργασίας σε μικρότερη ηλικία.
Παράλληλα υπάρχουν διαφορές στο εκπαιδευτικό επίπεδο των εργαζόμενων ανδρών
και γυναικών. Σπάνια οι γυναίκες καταλαμβάνουν υψηλές θέσεις σε κάποιον
εργασιακό τομέα, πράγμα που σημαίνει ότι οι γυναίκες δεν έχουν πρόσβαση σε
ισχυρά επιδόματα και άλλα εργασιακά πλεονεκτήματα”, αναφέρει η Γενική
Γραμματέας Ισότητας κ. Έφη Μπέκου και συνεχίζει: “Ουσιαστικά η ανισότητα στις
αμοιβές ανάμεσα σε άνδρες και γυναίκες είναι δομικό πρόβλημα”.

Ο… κουβαλητής

Η είσοδος των γυναικών στην παραγωγή με αρκετή καθυστέρηση στη χώρα μας
φαίνεται ότι είναι από τους λόγους για τους οποίους επικρατεί ακόμη η αντίληψη
του άνδρα κουβαλητή. Σε αυτό, εξάλλου, φαίνεται ότι συνηγορεί και το γεγονός
ότι τα επαγγέλματα που θεωρούνται ανδροκρατούμενα αμείβονται καλύτερα σε σχέση
με τα λεγόμενα γυναικεία επαγγέλματα ­ που προσανατολίζονται κυρίως στις
υπηρεσίες φροντίδας και τυγχάνουν χαμηλότερης αμοιβής. Επιπλέον, ανάμεσα στις
κάθε είδους επιχειρήσεις επικρατεί η αντίληψη ότι κάθε φορά που προσλαμβάνεται
ένας άνδρας πραγματοποιείται μια πιο σημαντική “επένδυση” σε σχέση με την
πρόσληψη μιας γυναίκας. Το γεγονός ότι οι γυναίκες είναι επιφορτισμένες,
επιπλέον, με τα βάρη της οικογένειας και της ανατροφής των παιδιών φαίνεται να
λαμβάνεται σοβαρά υπόψη από τους εργοδότες.

Με βάση τη νομοθεσία και στον ιδιωτικό τομέα υπάρχει πλήρης ισότητα ανάμεσα σε
γυναίκες και άνδρες, αλλά μόνο θεωρητικά, αφού στην πράξη οι διακρίσεις
γίνονται πάνω από το ύψος των συλλογικών συμβάσεων εργασίας. Γυναίκες με τα
ίδια προσόντα αμείβονται για την ίδια δουλειά χαμηλότερα από τους άνδρες
συναδέλφους τους και αυτή είναι μια διάκριση που κάνουν οι ίδιοι οι εργοδότες.
Ο ανταγωνισμός είναι μεγάλος και συνήθως προτιμούνται οι άνδρες, κυρίως λόγω
συνθηκών. Για μια γυναίκα, ακόμη κι αν εξελιχθεί σε μια θέση, είναι τόσο
μεγάλο το άγχος των οικογενειακών της υποχρεώσεων που αναγκάζεται να την
εγκαταλείψει, εξηγεί η επικεφαλής της γραμματείας γυναικών της ΓΣΕΕ.

Οι παράγοντες

“Η δουλειά που κάνουν οι γυναίκες αξιολογείται διαφορετικά από τη δουλειά των
ανδρών”, λέει η κ. Μπέκου. Σχολιάζοντας πρόσφατη έρευνα της Eurostat, η οποία
επιβεβαιώνει τις ανισότητες στις αμοιβές ανδρών και γυναικών, η ίδια αναφέρει
ότι “τα στοιχεία αυτά επικεντρώνονται κυρίως στον βιομηχανικό τομέα, ενώ δεν
αναφέρονται μεγάλοι τομείς της οικονομικής δραστηριότητας, όπως είναι η
γεωργία, η εκπαίδευση και η υγεία. Η υφιστάμενη πραγματικότητα της
μισθολογικής ανισότητας διαφοροποιείται σε κάποιο βαθμό. Η υποβάθμιση της
εργασίας των γυναικών και η χαμηλότερη αμοιβή τους ενισχύεται στη χώρα μας και
από διάφορους άλλους παράγοντες”. Σύμφωνα με την κ. Μπέκου η θέση των γυναικών
στην αγορά εργασίας σχετίζεται με τη δύσκολη ανέλιξη του γυναικείου εργατικού
δυναμικού σε ανώτατες βαθμίδες, αλλά και με τη διάρθρωση οικογενειακών
επιχειρήσεων στις οποίες οι γυναίκες συγκαταλέγονται στα μη αμειβόμενα ή
υποαμειβόμενα μέλη. Αλλά και η αυξημένη ανεργία των γυναικών, που τις
εξαναγκάζει σε αρκετές περιπτώσεις να εργάζονται σε οποιαδήποτε θέση και κάτω
από οποιεσδήποτε συνθήκες, είναι ένας ακόμη παράγοντας που δυσχεραίνει τη θέση
της γυναίκας στο εργασιακό επίπεδο.

Όπως επισημαίνει και η κ. Σώκου, “ένα μεγάλο ποσοστό γυναικών εργάζεται στο
εμπόριο, στις υπηρεσίες καθαριότητας και στην ιδιωτική υγεία, χωρίς ωράριο,
χωρίς ασφάλιση και χωρίς να πληρώνονται τις υπερωρίες τους”.

Μεγάλες διαφορές στις αμοιβές

Σύμφωνα με τα όσα αναφέρονται στην κοινή έκθεση της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τις
διαφορές των φύλων ως προς τις αμοιβές, η Ελλάδα, όπως και οι Κάτω Χώρες,
συμπεριλαμβάνεται στα κράτη όπου εντοπίζονται μεγάλες διαφορές στις αμοιβές
μεταξύ ανδρών και γυναικών. “Ορισμένα κράτη ­ Κάτω Χώρες, Ελλάδα ­ δεν
προτείνουν μέτρα για την προώθηση των ίσων αμοιβών, για ίση εργασία ή εργασία
ισότιμης αξίας” αναφέρει το κείμενο της έκθεσης.

Για το Ηνωμένο Βασίλειο πρόοδος θεωρείται η καθιέρωση της ελάχιστης αμοιβής σε
εθνικό επίπεδο ενώ αξιόλογη είναι, σύμφωνα με την έκθεση, η πολιτική της
Γαλλίας, όπου “η κυβέρνηση προτίθεται να εκδώσει έναν πρακτικό οδηγό για τις
ίσες αμοιβές” ενώ, παράλληλα, προβλέπεται η κατάρτιση των αρμοδίων για τη
νομοθεσία που αναφέρεται στην ίση μεταχείριση. Η σχετική νομοθεσία αναμένεται
να τροποποιηθεί και στην Αυστρία, όπου προβλέπεται βελτίωση των μέσων για την
υποχρεωτική εφαρμογή της ίσης μεταχείρισης ανδρών και γυναικών στο εργασιακό
επίπεδο.

Παράλληλα, όπως αναφέρει η έκθεση, οι κοινωνικοί εταίροι του Βελγίου έχουν
δεσμευθεί, στο πλαίσιο της διεπαγγελματικής συλλογικής σύμβασης του 1999-2000,
να αναθεωρήσουν το σύστημα κατάταξης των επαγγελμάτων που ισχύει στη χώρα, με
στόχο την εξάλειψη των ανισοτήτων. Ειδική διάταξη για τις αμοιβές των γυναικών
περιλαμβάνει και η συλλογική σύμβαση στη Φινλανδία, ενώ στη Σουηδία ο νόμος
περί ίσου καθεστώτος ορίζει ότι όλες οι επιχειρήσεις που απασχολούν
περισσότερους από δέκα εργαζομένους θα καταρτίζουν σχέδια δράσης για τις ίσες ευκαιρίες.

EUROSTAT:

Ελληνίδες, οι πιο αδικημένες της Ευρώπης

Οι γυναίκες της Ευρώπης, και πιο πολύ από όλες οι Ελληνίδες, έχουν ακόμη πολύ
δρόμο μπροστά τους για να πετύχουν ίση αμοιβή με τους άνδρες. Αυτό προκύπτει
από την έκθεση της Eurostat για το 1999, αφού η σημερινές Ευρωπαίες κερδίζουν
το ένα τέταρτο από όσα κερδίζουν οι άνδρες.

Η έρευνα πραγματοποιήθηκε σε εργαζομένους πλήρους απασχόλησης στον βιομηχανικό
τομέα και δεν συμπεριλαμβάνονται οικονομικές δραστηριότητες όπως η γεωργία, η
εκπαίδευση, η υγεία και οι διοικητικές υπηρεσίες.

Η διαφορά αυτή υπάρχει κυρίως επειδή οι γυναίκες που καταλαμβάνουν διοικητικές
θέσεις – οι οποίες είναι και οι πιο καλοπληρωμένες – είναι λιγότερες από τους
άνδρες. Αυτή η ανισορροπία στην εκπροσώπηση ανδρών και γυναικών σε
συγκεκριμένους οικονομικούς τομείς είναι ένας από τους καθοριστικούς
παράγοντες για αυτό το χάσμα στις αμοιβές.

Υπάλληλοι

Η Eurostat επισημαίνει ότι για τα ποσοστά διαφοράς που προκύπτουν θα πρέπει να
ληφθεί υπόψη η συγκέντρωση των γυναικών σε συγκεκριμένους τύπους εργασίας. Στο
δείγμα της έρευνας, το ένα τρίτο των γυναικών ήταν υπάλληλοι γραφείου, έναντι
ενός 10% των ανδρών, ενώ το 47% των ανδρών κάνουν χειρονακτικές εργασίες,
έναντι του 18% των γυναικών. Αξίζει να σημειωθεί ότι κατά μέσο όρο όσοι κάνουν
χειρονακτικές εργασίες πληρώνονται καλύτερα από τους υπαλλήλους.

Νεώτερες

Επίσης, οι εργαζόμενες γυναίκες είναι κατά μέσο όρο νεώτερες από τους άνδρες:
το 44% είναι νεώτερες από τριάντα ετών σε σχέση με το 32% των ανδρών. Αυτό
συμβαίνει επειδή λίγες γυναίκες της παλιάς γενιάς εργάζονται ενώ πολλές
σταματούν για να μεγαλώσουν τα παιδιά τους. Συνέπεια αυτού είναι, σύμφωνα με
την Eurostat, “οι γυναίκες να έχουν λιγότερες ευκαιρίες να καταλάβουν
διοικητικές θέσεις, γεγονός που έχει επίδραση στους μισθούς”.

Διαφορά όμως υπάρχει και στο μορφωτικό επίπεδο, αφού το 51% των γυναικών έχουν
πρωτοβάθμια ή γενική δευτεροβάθμια εκπαίδευση έναντι του 43% των ανδρών. Και
το 36% των ανδρών έχουν τεχνική δευτεροβάθμια εκπαίδευση, την οποία διαθέτει
μόλις το 29% των γυναικών.

Οι μισθοί

Η στατιστική, ωστόσο, δείχνει ότι μισθολογικές διαφορές υπάρχουν ακόμη και σε
ομάδες με τα ίδια χαρακτηριστικά: οι γυναίκες και σε αυτή την περίπτωση έχουν
χαμηλότερες αμοιβές. Για παράδειγμα, στην κατηγορία που χαρακτηρίζεται ως
“διοίκηση”, η ανισότητα είναι ιδιαίτερα μεγάλη σε δέκα από τα δεκαπέντε
κράτη-μέλη, κι αυτό επειδή “υπάρχουν πολύ λίγες γυναίκες σε υψηλές θέσεις,
όπου οι μισθοί είναι ιδιαίτερα υψηλοί”. Ακόμη μια διαφορά έγκειται στο γεγονός
ότι οι υπερωρίες πληρώνονται κυρίως στους χειρώνακτες που είναι συνήθως
άνδρες, αφού οι γυναίκες είναι κυρίως σε θέσεις προσωπικού που πληρώνονται
λιγότερο.

Ακόμη όμως και στην ηλικία 25-29, οι αμοιβές των γυναικών είναι μόλις το 86%
των αμοιβών των ανδρών. Αυτό δείχνει ότι “ακόμη και για την νέα γενιά υπάρχει
άνιση πρόσβαση στις καλοπληρωμένες θέσεις. Επιπλέον, κάποιες από τις γυναίκες
αυτές όταν μεγαλώνουν κάνουν μεγάλες διακοπές στην καριέρα τους κι έτσι είναι
πιθανόν οι διαφορές αυτές να μεγαλώνουν και να μοιάζουν με αυτές των μαμάδων
τους”.

Όσον αφορά στα ωρομίσθια, η μικρότερη ανισότητα εντοπίζεται στο New Lander της
Γερμανίας και στο Ανατολικό Βερολίνο, όπου οι αμοιβές των γυναικών βρίσκονται
στο 89,9% των αμοιβών των ανδρών. Κοντά σε αυτό το ποσοστό βρίσκονται επίσης η
Δανία με 88,1%, η Σουηδία με 87,0%, το Λουξεμβούργο με 83,9% και το Βέλγιο με
83,2%. Στον αντίποδα βρίσκονται τα κράτη-μέλη με τις μεγαλύτερες ανισότητες,
με πρώτη την χώρα μας, όπου οι γυναίκες κερδίζουν κατά μέσο όρο το 68,0% όσων
κερδίζουν οι άνδρες, η Ολλανδία με 70,6% και η Πορτογαλία με 71,7%. Αξίζει να
σημειωθεί ότι ο μέσος όρος για ολόκληρη την Ευρώπη είναι 76,3%.