20ος, ο αιώνας της ανισότητας

Τα πραγματικά εισοδήματα εξαπλασιάσθηκαν τα τελευταία 100 χρόνια σε
ολόκληρο τον κόσμο. Μόνο που τώρα διανέμονται πιο άδικα από ποτέ.

Μία ειδική έκδοση της Επιθεώρησης Οικονομικής Πολιτικής της Οξφόρδης
γυρίζει πίσω και αναδεικνύει τα οικονομικά επιτεύγματα αλλά και τις αποτυχίες
του 20ού αιώνα.

Στην εισαγωγή της έκθεσης περιγράφεται η πρωτοφανής αύξηση της παραγωγικότητας
και η βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης σε σχέση με τους προηγούμενους αιώνες
της ανθρωπότητας. Ποτέ στο παρελθόν ένα τόσο μεγάλο τμήμα του πλανήτη δεν
έζησε τόσο σταθερή οικονομική ανάπτυξη. Το μέσο παγκόσμιο κατά κεφαλήν
ακαθάριστο προϊόν σχεδόν εξαπλασιάσθηκε κατά τη διάρκεια του 20ού αιώνα.

Στον ανεπτυγμένο κόσμο, όπου η οικονομική ανάπτυξη ήταν ταχύτερη, οι κοινωνίες
έζησαν τη μεγαλύτερη αναδιάρθρωση στην ανθρώπινη ιστορία: περισσότερο από το
μισό του πληθυσμού ήταν το 1900 αγρότες, αλλά αυτό το ποσοστό έπεσε προς τα
τέλη του αιώνα κάτω από το 5%.

Ωστόσο, εμφανίστηκαν και σημαντικά εμπόδια στην παγκόσμια οικονομία κατά τη
διάρκεια των τελευταίων εκατό χρόνων. Εκτός από τους δύο Παγκόσμιους Πολέμους,
υπήρξε η μεγάλη οικονομική κρίση του Μεσοπολέμου και σε μεγάλα τμήματα του
πλανήτη η οικονομικά ολέθρια επίδραση του κεντρικού σχεδιασμού (κομμουνιστικά
καθεστώτα).

Παρ’ όλα αυτά, στη Δύση, από το 1945 και μετά η οικονομική ανάπτυξη
σταθεροποιήθηκε. Κατά κάποιον τρόπο, τα στοιχεία για την οικονομική ανάπτυξη
και τα πραγματικά εισοδήματα δείχνουν τον βαθμό της οικονομικής επιτυχίας του
20ού αιώνα. Ο ρυθμός θνησιμότητας σημείωσε εντυπωσιακή πτώση. Η μέση
προσδοκώμενη διάρκεια ζωής στη Βρετανία ήταν το 1805 μόλις 37 χρόνια, το 1900
είχε αυξηθεί στα 48 και τώρα είναι 77. Στην πραγματικότητα, αυτός ο δείκτης
έχει φθάσει τα 70 έτη σε ολόκληρο τον κόσμο, εκτός από την Αφρική και τη Νότια
Ασία.

Παράλληλα με τον διπλασιασμό της προσδοκώμενης διάρκειας ζωής, οι ώρες
εργασίας μειώθηκαν κατά 50%. Επιπλέον ούτε η ποιοτική βελτίωση της ζωής
αντανακλάται στα στοιχεία που αφορούν στην πορεία του παγκόσμιου Ακαθάριστου
Εγχώριου Προϊόντος. Τα ίδια στοιχεία κρύβουν επίσης και την αποτυχία του
εικοστού αιώνα να μειώσει τις ανισότητες, τόσο μεταξύ των χωρών όσο και στο
εσωτερικό των χωρών.

Ενώ το 1900 οι ανεπτυγμένες χώρες ήταν 15 φορές πιο πλούσιες από τις φτωχές,
τώρα είναι περίπου 50 φορές πλουσιότερες. Το 1990 το πραγματικό κατά κεφαλήν
εισόδημα στο Τσαντ ήταν 418 δολάρια, ενώ στις Ηνωμένες Πολιτείες ήταν 20.000
δολάρια. Τα στοιχεία δείχνουν ότι η ψαλίδα της οικονομικής ανισότητας άνοιγε
συνεχώς μέχρι το 1980, αλλά παρουσίασε μικρή μείωση στη συνέχεια λόγω κυρίως
της ασιατικής οικονομικής ανάπτυξης.

Επιπλέον ο 20ός αιώνας δεν κατάφερε να κλείσει την ψαλίδα των εισοδημάτων στις
ανεπτυγμένες χώρες, παρά το γεγονός ότι οι κυβερνήσεις ενισχύθηκαν. Στις
περισσότερες ανεπτυγμένες χώρες η ανισότητα στη διανομή του πλούτου μειώθηκε ­
κυρίως μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο ­ αλλά στη συνέχεια παρουσίασε και πάλι
αυξητικές τάσεις.

Παρ’ όλα αυτά σημειώθηκαν μεγάλες βελτιώσεις στην κοινωνική προστασία ­
κρατική παροχή ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης και παιδείας. Το ισοζύγιο του
αιώνα είναι ξεκάθαρα θετικό. Η παγκόσμια οικονομία αναπτύχθηκε ταχύτατα,
βελτιώνοντας τη ζωή εκατομμυρίων ανθρώπων. Από την άλλη πλευρά, έγιναν πολλά
λάθη οικονομικής πολιτικής (οι εξοντωτικές επανορθώσεις του Α’ Παγκοσμίου
Πολέμου, ο προστατευτισμός της δεκαετίας του ’30, η επικράτηση του κεντρικού
οικονομικού σχεδιασμού σε πολλά μέρη του πλανήτη) που συγκράτησαν την
οικονομική ανάπτυξη. Οι συντάκτες της έκθεσης καταλήγουν: «Η εντυπωσιακή
οικονομική απόδοση του 20ού αιώνα δύσκολα μπορεί να αμφισβητηθεί».